دکتر عباس ریاضی

عباس ریاضی

دفتر فرهنگ معلولین

متخصص چشم و چشم پزشک
ساکن تهران
از عباس ریاضی اطلاعاتی منتشر نشده یا ما ندیده‌ایم. اگر کسی زندگی‌نامه ایشان را می‌داند یا خودشان، اطلاعات لازم را به ما بدهند تا زندگی نامه ایشان را منتشر کنیم.
ایشان معلولیت ندارد و پژوهشگر و نویسنده حوزه نابینایان است. تاکنون سه کتاب درباره نابینایی و نابینایان منتشر کرده است. دانشیار دانشگاه بقیه الله در گروه چشم پزشکی است.
راضیه کباری با ایشان مصاحبه‌ای انجام داده که در روزنامه ایران سپید منتشر شده است. این مصاحبه را عیناً می‌آورم. این مصاحبه در 27 مهرماه 1393 در ایران سپید منتشر شده است.

تجربه‌های جدید را از کم‌بینایان نگیرید
بسیاری از افراد، نابینایی را قدم زدن در تاریکی محض می دانند، اما حقیقت این است که تعاریف مربوط به نابینایی و کم بینایی شامل طیفی می شود که از کم بینایی ملایم، متوسط، شدید و بسیار شدید شروع می شود و تا نابینایی ادامه می یابد. چه بسا تعداد افرادی که در اوایل طیف قرار می گیرند خیلی بیشتر از نابینایان مطلق باشند هرچند تکلیف مردم، پزشکان و مسئولان با نابینایان مطلق روشن است اما کم بینایی به توجه خاص نیاز دارد. این توجه آنقدر اهمیت دارد که در بسیاری از نقاط دنیا برای آن، رشته تخصصی دانشگاهی در نظر گرفته اند. دکتر عباس ریاضی از جمله متخصصان این رشته است. او دکترای بینایی سنجی خود را با گرایش کم بینایی«low vision» از استرالیا گرفته و تا حال چند کلینیک کم بینایی را در کشور راه اندازی کرده است. ریاضی هم اکنون عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله «عج» است و در کلینیک «low vision» فعالیت می کند. با وی درباره کم بینایی گفت وگو کرده ایم:

* کم بینایی را چگونه تعریف می کنید؟
ـ وقتی چشم در وضعیتی قرار می گیرد که دیگر نمی توان بینایی را با عینک، لنز تماسی، جراحی و دارو درمانی اصلاح کرد، می گوییم فرد، کم بیناست. البته سازمان بهداشت جهانی«who» تعریفی خاص برای کم بینایی دارد اما این تعریف در کشورهای گوناگون، بر اساس فرهنگ، امکانات و زیرساخت های آن کشورها تغییر می کند.
در سال های اخیر، عیوب انکساری تصحیح نشده را هم جزو عوامل کم بینایی به حساب آورده اند، یعنی کسی که چشمش نمره دارد ولی از عینک استفاده نمی کند. این تعریف برای مردم کشورهای فقیری مصداق پیدا می کند که حتی نمی توانند عینک تهیه کنند. کسی که بخشی از بینایی خود را از دست می دهد در انجام کارهای روزمره خود ناتوان می شود چون پیشتر می توانسته بخواند اما حالانمی تواند، تا دیروز تلویزیون می دیده یا رانندگی می کرده اما حالانمی تواند. برای او کم کم انجام کارهای روزمره مختل می شود. این فرد نیاز به توانبخشی دارد و توانبخشی از طرق گوناگون انجام می شود.

* در کلینیک کم بینایی چه روش هایی برای توانبخشی فرد کم بینا وجود دارد؟
ـ یک روش توانبخشی استفاده از وسایل کمک بینایی است. این وسایل، کم بینایی را درمان نمی کنند بلکه برخی مشکلات ناشی از آن را برطرف می کنند. این وسایل، همه از طریق بزرگنمایی به بیمار کمک می کنند؛ اجسام نزدیک از ذره بین. یکی از این وسایل «سی سی تی وی» است که یک ذره بین دیجیتالی است و به مانیتور وصل می شود. سی سی تی وی با بزرگنمایی متغیر، تضاد در رنگ و روشنایی به فرد کم بینا کمک می کند و حتی می توان آن را تنظیم کرد و کلمات را دانه دانه دید، یا مثلا به بیماری که سلول های محیطی شبکیه چشمش سالم است و نمی تواند روزنامه بخواند، عینک شماره بالاتر می دهیم که با بزرگنمایی بیشتر، تصویر روی قسمت های محیطی شبکیه می افتد و قابل دیدن می شود؛ بزرگنمایی بالا، سرعت حرکت اجسام را هم بیشتر می کند.

* آیا این وسایل تنها برای دیدن اجسام ثابت به کار می روند؟
ـ ۹۰ درصد وسایل کمک بینایی برای خواندن ساخته شده اند و در جوامعی که مطالعه یک ضرورت روزانه است بیشتر به کار می روند. به این ترتیب وسایل کمک بینایی برای دانش آموزان، دانشجویان و کسانی که کار اداری انجام می دهند، کارایی بالایی دارند. وسایل توانبخشی دیگری که با آنها می توان به افراد کم بینا کمک کرد، فناوری های کمکی نام دارند که در آنها مثلا از سیستم های صوتی، شنوایی و لامسه کمک گرفته می شود. از این جمله می توان به وسایل سخنگو اشاره کرد. GPS که روی خودرو قرار می گیرد یک فناوری کمکی است، همین فناوری می تواند روی تلفن همراه فرد نابینا یا کم بینا قرار گیرد. فرد آدرس مورد نظر خود را به تلفن همراه می دهد و از طریق شنیدن صدای تلفن همراه مقصد خود را با راهنمایی که از طریق شنوایی حاصل می شود پیدا می کند. ساعت، وزنه و سایر وسایل گویا نیز از این جمله هستند. روش دیگر توانبخشی افراد نابینا و کم بینا، تغییرات محیط است که به آن اصلاحات محیطی می گویند. این اصلاحات در خانه یا بیرون از آن انجام می شود.

* از چه زمان توانبخشی بیمار آغاز می شود؟
ـ بیمار باید بپذیرد درمانی برای او وجود ندارد و باید با همین وضعیت زندگی خود را ادامه دهد. اگر او به این مرحله نرسد ما نمی توانیم برایش کاری انجام دهیم و او مدام به دنبال راه های درمانی است؛ تلاش ما در کلینیک این است که بیمار به مرحله پذیرش برسد. ما سعی داریم مشکلات بیمار را پیدا کنیم. روش صحیح، حل مشکل بیمار است چه بسا مشکلات او روحی روانی باشد؛ چه بسا بدون هیچ وسیله کمک بینایی بتوان مشکل بیمار را با توصیه هایی برطرف کرد. در کلینیک برای بینایی نزدیک بیمار اغلب از وسایل کمک بینایی استفاده می شود. در این صورت هر چه نمره عینک بالاتر رود یا بزرگنمایی زیادتر شود مشکلات بیمار بیشتر می شود، مثلا اگر به بیمار نمره۳۰ مثبت تجویز کنیم، برای دید واضح با این عینک، متن باید در فاصله سه سانتیمتری نگه داشته شود تا در کانون عینک قرار گیرد، اگر فاصله از این بیشتر شود مثلا ۵ سانتیمتر، متن را تار می بیند یا تصویر از میدان بینایی او خارج می شود. ما از بیمار می خواهیم با تمرین مستمر، دشواری های این کار را کاهش دهد. بیماری که در میدان دیدش اسکوتوم «لکه تار» دارد باید روشی را پیشنهاد کنیم که با حرکت سر و کج نگاه کردن اسکوتوم را از میدان بینایی خود خارج کند. به هر حال استفاده از وسایل کمک بینایی راحت نیست و احتیاج به آموزش دارد، بدون آموزش لازم چه بسا این وسایل به دردسری جدید برای بیمار تبدیل شوند. ما به دنبال راه حل هایی هستیم که بیمار آنها را بپذیرد به همین دلیل همه چیز را آزمایش می کنیم.

* آیا امکان تقویت باقیمانده بینایی در کودکان کم بینا وجود دارد؟
ـ سیستم بینایی در بچه ها تا ۱۲سالگی کامل می شود اگر دید یک چشم طبیعی باشد اما دید چشم دیگر کم باشد در صورتی که این مشکل درمان نشود چشم تنبل می شود و اگر تنبلی چشم تا ۱۲ سالگی درمان نشود دیگر نمی توان برای آن کاری کرد.
در مدارس همین شهر، کودکان کم بینایی را دیده ام که باقیمانده بینایی خوبی دارند و براحتی می توان آن را با وسایل کمک بینایی مناسب تقویت کرد، حتی می توان سبب شد این باقیمانده از بین نرود اما به این کودکان می گویند بینایی شما خوب نیست و استفاده از این وسایل فایده ای ندارد و بهتر است از خط بریل استفاده کنید. این معضل تا آنجا پیش رفته که با کودکانی روبه رو می شویم که بریل را با چشم می خوانند. من در کلینیک، بارها شاهد بوده ام که برخی از کودکانی که در مدارس نابینایان تحصیل می کنند می گویند؛ بریل را با چشم می خوانند. این برای من آزاردهنده است، بچه ای که می تواند نقطه های کوچک برجسته و سفیدرنگ بریل را با چشم ببیند آن هم در زمینه سفید کاغذ، بینایی خوبی دارد. متاسفانه برداشت اشتباهی وجود دارد که به محض اینکه دید دور بچه ای مشکل پیدا می کند محکوم می شود به اینکه نمی بیند و باید از بریل استفاده کند. در حالی که اکثر بچه هایی که دید دورشان کم است دید نزدیک نسبتا خوبی دارند و این بینایی، نادیده گرفته می شود ما می توانیم با ذره بین یا سی سی تی وی بینایی نسبتا خوبی به آنها بدهیم و اگر از این بینایی استفاده نشود، تنبلی چشم هم به آن افزوده می شود. گاه این بچه ها می گویند دکتر گفته از باقیمانده بینایی ات استفاده نکن، این غلط است. ۲۰۰ سال پیش به بیمار کم بینا، توصیه می کردند از باقیمانده بینایی خود استفاده نکند و آن را برای وقت های ضروری بگذارد، متاسفانه در ایران هنوز این موضوع توصیه می شود. والدین بچه های کم بینا می گویند در مدرسه برخی معلمان نمی گذارند بچه ها با بینایی کار کنند و می گویند بریل بهتر است. من به پدر و مادر این کودکان می گویم بچه شما می بیند و از نظر من می تواند کتاب عادی بخواند و اغلب با اجرای توصیه های تخصصی، بچه از مدرسه نابینایان وارد مدرسه عادی می شود.

* استفاده از باقیمانده بینایی، سرعت پیشرفت بیماری زمینه ای را هم کاهش می دهد؟
ـ ما نمی گوییم چون قرار است بیماری شما پیشرفت کند با چشم تان کار نکنید، ما می گوییم امروز، امروز است، بینایی وجود دارد و باید از آن استفاده کرد. در چشم پزشکی امروزی، اتاق های تاریکی وجود دارد و با فلش های نورانی شدید، سلول های شبکیه بیمار را تحریک می کنند تا وادار به فعالیت شوند اما در ایران به بیماران می گویند از چشم تان استفاده نکنید. این بچه می خواهد ۶۰- ۷۰ سال آینده زندگی کند بنابر این اگر بتوانیم بینایی او را اصلاح کنیم شاهکار کرده ایم، نه اینکه بگوییم از چشم تان استفاده نکنید؛ باید کاری کنیم که بینایی مختصر بچه حفظ و تقویت شود و از بین نرود، زیرا بینایی تا ۱۲ سالگی توسعه می یابد.

* یعنی با روش هایی که دارید می توان باقیمانده بینایی را بیشتر کرد؟
ـ بله خیلی بهتر می شود. ما بچه هایی داریم که والدین شان می گویند با انجام توصیه هایی که گرفته اند، حال و هوای فرزندشان عوض شده. این به دلیل آن است که کودک از بینایی اش استفاده کرده و به مدرسه عادی رفته است.

* شما به بزرگسالانی که باقیمانده بینایی دارند چه توصیه ای دارید؟
ـ باید تا جایی که می‌توانند از باقیمانده بینایی خود استفاده کنند. ما به این افراد روش هایی را می آموزیم تا با تمرین بیشتر بینایی خود را تقویت کنند از جمله این روش ها، نگاه غیر مرکزی است، مثلا کسی با گوشه چشمش اندکی بینایی دارد و می گوید وقتی می خواهم ببینم، چشمم را کج می کنم. این خیلی خوب است، ممکن است دیگران بگویند چشمت را نچرخان اما ما می گوییم چشمت را بچرخان و تجربه های جدید به دست بیاور.

* چگونه می توانیم این نگاه و برداشت غلط را تغییر دهیم؟
ـ من با یاد گیری خط بریل مخالف نیستم اما صدای ما را به گوش کسانی برسانید که بچه های کم بینا را مجبور می کنند با خط بریل کار کنند، در حالی که بینایی دارند و وقتی مقداری بینایی هست نباید از بریل استفاده کرد. این اتفاق در آموزش و پرورش رخ داده است. من خودم شاهد بوده ام که تعداد زیادی از کودکان مدارس استثنایی در تهران دارای باقیمانده بینایی خیلی خوبی هستند اما به آنها اجازه نمی دهند با چشم کار کنند؛ دیدن و بینایی مانند همه کارها با تمرین به مهارت تبدیل می شود، مثلا برای استفاده از روش نگاه غیر مرکزی، فرد باید دوره آموزشی بگذراند تا به او یاد داده شود که باید با چه زاویه ای چشمش را بچرخاند، اگر فرد به صورت مداوم تمرینات را انجام دهد، بعد از مدتی می گوید من چیزهایی را می بینم که قبلا نمی دیدم. بنابراین لازم است یک بازنگری جدی و اساسی در آموزش و پرورش در مورد کودکان کم بینا صورت گیرد. (راضیه کباری، روزنامه ایران سپید، 27 مهر 1393)

دکتر عباس ریاضی و اختراع دستگاه کمک به نابینایان

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *