داستان نگار توانمند: نگاهی به دو کتاب صادق صالحی

داستان نگار توانمند
نگاهی به دو کتاب صادق صالحی

محمد نوری، مدیرعامل دفتر فرهنگ معلولین، 21 مرداد 1399

داستان هم برای کودکان و هم برای سالمندان جذابیت دارد. از این نکته می‌توان نتیجه گرفت که انسان ذاتاً به قصه گرایش دارد؛ زیرا می‌خواهد از طریق قصه، به یافته‌ها و تجارب دیگران دست یابد و اینها را در زندگی خود عملی ساخته و زودتر به اهدافی که برای خودش ترسیم کرده، برسد. در بین اقشار مختلف جامعه، معمولاً نابینایان به داستان بیشتر اهمیت می‌دهند و گرایش آنان به داستان بیشتر است.
آقای صادق صالحی از همین افراد است و تاکنون توانسته دو مجموعه از داستان‌هایش را منتشر کند و چند مجموعه دیگر در راه دارد و مشغول است. مجموعه اول را با نام “لبخند” در سال 1397 منتشر کرد و مجموعه دوم را با عنوان “لبخند تلخ” در 1399 از چاپ بیرون آورد. عنوان‌های این دو مجموعه گویای ویژگی اصلی آنها است یعنی نویسنده وقایع تلخ جامعه را با طنز ترکیب کرده و در هم آمیخته و تلاش کرده خواننده را در حالی که متوجه زشتی‌ها و بدبختی‌ها می‌کند، با به کار گرفتن عناصر طنز، آنان را جذب ادامه داستان نماید. بنابراین داستان‌های صالحی به نوعی پارادکس دارد و تخیل را با واقعیت، تلخی را با شیرینی، اشک را با خنده، شادی را با غم در هم آمیخته است. غیر از این ویژگی اصلی، داستان‌های صالحی دارای خصوصیت‌های دیگری هم هست:
1ـ نویسنده از تمثیل‌ها، کنایات، تشابه‌ها و قرینه‌سازی‌های بسیار استفاده کرده و با این آرایه‌ها، تلاش کرد، متن داستان‌ها را زنده‌تر و گویاتر گرداند.
2ـ اطلاعات مؤلف از حقایق عیان یا زیرپوستی جامعه قابل توجه است. به دلیل اینکه او شخصیتی اجتماعی و دارای حضور و روابط اجتماعی گسترده است. از این‌رو دارای اطلاعات وسیع می‌باشد. این ویژگی در جاهای مختلف داستان‌ها خودش را نشان می‌دهد.
3ـ آمیختگی واقعیت‌ها با تخیلات ویژگی دیگر داستان‌های او است. داستان‌های او نه مبتنی بر سبک رئالیسم صرف و نه خیال پردازانه است؛ بلکه عناصر از دو سبک را درهم آمیخته است.
4ـ آسیب‌شناسی اجتماعی و معرفی مشکلات و معضلات جامعه در هر داستان مطرح شده است.
5ـ مؤلف درصدد هست، داستان‌هایش آینه تمام نمای جریان‌ها و رخدادهای جامعه باشد. به عبارت دیگر حوادث را بدون سانسور و بدون فیلتر به مخاطب انتقال دهد. او خود را امانت‌دار می‌داند و دست بردن در گزارش حوادث را زشت و قبیح می‌شمارد. از این‌رو دانش‌آموزان یک کلاس آن‌گونه که با یکدیگر حرف می‌زنند و ناظمشان آن‌طور که با آنها سخن می‌گوید را بدون سانسور منعکس کرده است. این ویژگی داستان‌های صالحی، خواننده را به یاد سبک صادق هدایت می‌اندازد.
6ـ مؤلف علاقه‌مند است دیالوگ‌های مردم آن هم مردمی که در روستا یا در محیط‌های قبیلگی زندگی می‌کنند، همان‌طور که بوده و بدون دست کاری آورده و معرفی کند تا نسل‌های بعد با این واقعیت‌ها و رخدادها به همان وضعیتی که جریان داشته، آشنا شوند. نه اینکه این رخدادها را به صورت اطو کشیده و با پرده‌ای روی آنها مشاهده کنند.
7ـ این مجموعه گویای فرهنگ معلولیتی و نابینایی هم هست و منبع سودمند برای پژوهشگرانی است که درصدد تحقیق در زمینه فرهنگ و ادبیات معلولان هستند.
8ـ داستان‌های این مجموعه چند لایه و دارای پیچیدگی‌هایی است، به طوری که به راحتی فرجام هر حادثه قابل پیش‌بینی نیست. مؤلف در هر داستان، سیر حوادث گوناگون و متشتت و متنوع را پشت سر می‌گذارد تا به نتیجه می‌رسد.
9ـ نویسنده در هر داستان از عناصر فرهنگ عامیانه مثل ضرب‌المثل‌ها، اصطلاحات، تکیه کلام‌ها استفاده کرده است. از این نظر این دو مجموعه منبعی برای شناخت فولکور است. به ویژه برای شناخت فرهنگ بختیاری اهمیت دارد.
10ـ آخرین ویژگی که می‌توان در این مجموعه‌ها دید، معلولیت‌ شناسی و آشنایی خوانندگان با طرز تفکر، باورها و عقاید و آداب و رسوم معلولان است. از این منظر داستان‌های صالحی منبعی برای بازشناسی فرهنگ معلولان به ویژه نابینایان است.
این ویژگی‌ها موجب می‌شود تا این دو مجموعه را به کاربران مختلف معرفی کنیم، بنابراین جامعه‌شناسان به منظور مطالعه درباره فرهنگ عامیانه یا برای پژوهش درباره جامعه معلولان می‌توانند به این مجموعه‌ها مراجعه کنند؛ همان‌طور که پژوهشگران عرصه معلولیت هم می‌توانند از این دو کتاب به عنوان رفرنس برای تحقیقات در موضوعات مختلف استفاده کنند؛ البته از نظر سبک‌شناسی و نقد ادبی و مطالعات در حوزه ادبیات هم سودمند است.
بهرحال پژوهشگران، هنرمندان و تحلیل‌گران و روزنامه‌نگاران هر کدام نسبت به هدفی که دارند، می‌توانند از این دو مجموعه استفاده نمایند.
اما کتاب نخست ایشان با این مشخصات منتشر شده است:
لبخند، اصفهان، نشر نهضت، ۱۳۹۷، ۱۵۹ص.
نیز کتاب دوم ایشان با مشخصات زیر منتشر شد:
لبخند تلخ، قم، توانمندان و دفتر فرهنگ معلولین، 1399، 543ص.
لبخند تلخ شامل یازده داستان است که در سال‌های 1395 و 1396 نوشته است و منعکس کننده وضعیت جامعه ایران در آن سال‌ها هم هست.
علاوه بر یازده داستان در آغاز دو مقدمه از ناشر و از نویسنده و نیز زندگی‌نامه مؤلف آمده و در آخر کتاب متن گفت‌وگوی با نویسنده آمده است.
این‌گونه آثار در جامعه نابینایان گویای تحولات ژرف و بنیادینی است که در جریان است. جامعه نابینایان به رغم مشکلات و کمبودهای فراوان و نامهربانی‌های نهادهای متولی امور آنها، امروزه به سرعت رو به پیشرفت و پوست‌اندازی هستند و در آینده شاهد محصولات و تولیدات فرهنگی و علمی بیشتر هستیم.
علاقه‌مندان برای تهیه کتاب‌های آقای صالحی با انتشارات توانمندان و یا شماره تماس نویسنده (09135704011) می‌توانند ارتباط برقرار نمایند.

*.م.ن

2 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *