کتاب ترموفرم

کتاب ترموفرم

دفتر فرهنگ معلولین

یک نوع کتاب برجسته برای نابینایان به نام کتاب ترموفرم مشهور است. صفحات این کتاب از جنس پلاستیک است.قبلاً دستگاه ترموفرم که شبیه اطو برقی بود، قبل از اینکه کامپیوتر به بازار بیاید، به روش دستی، اشیاء مثل کلید را روی صفحه پلاستیکی می‌گذاشتند و آن را زیر دستگاه قرار می‌دهند. پس از چند ثانیه حرارت دیدن، شکل کلید به صورت برجسته روی صفحه پلاستیکی نقش می‌بست.
بعداً با آمدن کامپیوتر، دستگاه ترموفرم هم پیشرفت کرد و دیجیتالی شده است. تمامی تصاویر را به صورت سه بعدی می‌توان روی صفحات ترموفرم، حک و چاپ کرد و نابینایان با لمس آنها به واقعیت و ابعاد آن تصاویر آگاه می‌شوند. قبلاً مثلاً در مدرسه ابابصیر و مدرسه کریستوفل در اصفهان دستگاه ترموفرم بود و حتی یک بخش برای چاپ کتب به روش ترموفرم بود. آقای محمدحسن وجدانی در خاطراتش می‌نویسد مدتی مسئول این بخش در ابابصیر بوده است. نیز آقای حسین رهبر در مصاحبه‌ای به توضیح ترموفرم پرداخته است. اما چند سال است این دستگاه و این نوع کتاب در مدارس نابینایان و آموزش و پرورش استثنایی نیست.
اصطلاح دیگر که در صنعت ترموفرم هست، مسترپیس (master peace) است. مسترپیس در اینجا به صفحه‌ای گفته می‌شده که شابلون و الگو بوده و دستگاه، صفحات پلاستیکی را بر اساس آن الگو یا مسترپیس، شکل می‌داده است. در واقع دو صفحه در دستگاه ترموفرم قرار می‌گرفت، یکی الگو یا مسترپیس دوم برگه‌های پلاستیکی که از روی مسترپیس الگوگیری و به تعداد دلخواه تکثیر می‌شده است. آقای محمدحسن وجدانی که در سال‌های 60 تا 62 در مدرسه ابابصیر مسئول ترموفرم بوده، در ین باره نوشته است:
چاپ بعضی کتاب‌ها به روش ترموفرم بود. روش کار با این دستگاه این‌گونه است که اوراق پلاستیک را جهت شکل‌دهی در آن دستگاه قرار می‌دهند و زیر آن اوراق صفحات از پیش نوشته شده برایل را قرار می‌دهند و درب دستگاه را می‌بندند این دستگاه حرارتی معادل ذوب خمیری به ورق پلاستیکی موجود می‌دهد و در همین زمان دستگاه پمپ فشار هوا را روشن می‌کند و ورق پلاستیکی شکل می‌پذیرد و همزمان دستگاه حرارتی خاموش شده و ورق پلاستیکی خنک می‌شود و شکل می‌پذیرد و به تعداد مورد نیاز می‌توان از این اوراق شکل‌پذیر تولید نمود و از آن ورق اصلی تکثیر نمود. ورق اصلی که از نقاط برایل و اشکال ترسیم شده مثل اشکال هندسی و نقشه‌های جغرافیا و آناتومی بدن انسان و اشکال فیزیک و … تشکیل شده است را مستر پیس می‌نامند مستر پیس به وسیله افراد متخصص به علوم با توجه به تفهیم مطلب به نابینایان تهیه شده و در اختیار اپراتور دستگاه قرار می‌دهد. بنابراین ترموفرم یعنی یک نسخه اصلی از کاغذ درست می‌کنند این نسخه اصلی را با بریل رویش می‌نویسند وقتی می‌خواهند اشکال را بشکند با کاغذ و نخ روی کاغذ ترموفرم می‌چسبانند و به آن مسترپیس می‌گویند بسیاری از کتاب‌های دبیرستان را مسترپیسش را بنده تهیه کردم و آن را با ترموفرم انجام می‌دادم. دستگاه ترموفرم یک دستگاه حرارتی است مسترپیس را در دستگاه حرارتی می‌گذارند و یک کاغذ روی آن می‌گذارند در دستگاه را می‌بندند حرارت و مکش باعث می‌شود که روی مسترپیس حرارت داده شود و نرم شود بعد دستگاه مکش که زیر این دستگاه است می‌مکد و این ورق پلاستیکی شکل مسترپیس را می‌گیرد و اینها به تعداد زیاد تکثیر می‌شود. ولی در حاضر این دستگاه مورد استفاده نیست. به همین دلیل شکل‌ها از کتب علوم حذف شده‌اند.[1]
بعداً آقای وجدانی در وزارت آموزش و پرورش به عنوان کارشناس امور نابینایان شروع به کار می‌کند و خودش می‌نویسد برای توسعه ترموفرم در مدارس نابینایی کشور برای همه استان‌ها تقاضای خرید دستگاه ترموفرم از ژاپن می‌کند.
در سال ۱۳۶۲-۱۳۶۳ برای ارتقای دانش و تجربه به هزینه شخصی همراه با همسرم به ژاپن رفتم. در ژاپن دستگاهی پیدا کردم که به آسانی کار تروموفرم را انجام می‌داد. تقاضای خرید آن را دادم. نام این دستگاه فتوکپی است و سازنده‌ی آن شرکت مینولتا است وقتی کارآیی این دستگاه را دیدم، تقاضای خریدش را برای تمام استان‌ها دادم.[2]
در خاطرات معلمان مدرسه شهید محبی، نیز خاطرات عبدالله معطری درباره استفاده از ترموفرم هست. برای نمونه آقای معطری می‌گوید، در سال 1353 دستگاه ترموفرم را برای مدرسه شوریده شیراز تهیه کردم. اما در دوره‌های تکنولوژی و مسترپیس در مدارس نابینایی استفاده نمی‌شود. به دلیل گران بودن هزینه‌‌های آن.

مآخذ:
استاد محمد وجدانی‌نژاد، علی نوری، قم، دفتر فرهنگ معلولین، 1395.
«گفت‌وگو با حسین رهبر»، مصاحبه کننده دفتر فرهنگ معلولین، سایت دفتر فرهنگ معلولین، 24 دی 1398.
«محمدحسین وجدانی نژاد: مصاحبه»، به کوشش علی نوری، توان‌نامه، شماره 2-3، پاییز و زمستان 1394.
کتاب فرهنگ و جامعه معلولان شیراز: تاریخ تحولات، به کوشش محمد نوری، قم، 1395.
معلم فداکار: مهرانگیز حسن شاهی، قم، 1396.
«گفتگو با معلمان و مدیران مدرسه نابینایان شهید محبی»، توان‌نامه، شماره 4-6، فروردین تا شهریور 1393.

پاورقی ها:
[1]. توان‌نامه، شماره 2-3، پاییز و زمستان 1394.
[2]. همان.

*.م.ن

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *