نخستین اسناد درباره نمایش معلولیتی

نخستین اسناد درباره نمایش معلولیتی

محمد نوری
دفتر فرهنگ معلولین، ۷ بهمن ۱۳۹۷

فیلم و تئاتر در جامعه و فرهنگ معلولان تأثیر اساسی داشته و بخشی از تحول و پیشرفت معلولان را به خاطر فیلم و تئاتر است. معلولان با مشارکت در اجرای فیلم و تئاتر به درآمد و اشتغال رسیده؛ علاوه بر آن از طریق فیلم و تئاتر می‌توانستند توانمندی‌های خود را به نمایش بگذارند، همچنین از این طریق می‌توانند مشکلات خود را به مردم معرفی کنند.
اما فیلم و تئاتر معلولیتی عبارت است از نمایش‌هایی که توسط خود معلولان اجرا می‌شده یا به نمایش‌هایی که به موضوعات معلولان پرداخته می‌گفتند و سوم به اجراهایی که منافع و درآمد آنها به معلولان اختصاص می‌یابد. از گذشته این سه نوع نمایش وجود داشته ولی ابتدا، نوع سوم بیشتر بوده است. به منظور تدوین تاریخ تحولات نمایش معلولیتی باید به همه انواع این نمایش‌ها توجه داشته باشیم. مهم‌ترین اثری که نمایش‌های معلولان ایران را معرفی کند، کتاب گزیده اسناد نمایش در ایران است.
این کتاب توسط مسعود کوهستانی‌نژاد تألیف و با مشخصات تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۸۱، منتشر شد. در این کتاب سرنخ‌هایی در زمینه نمایش معلولیتی دارد. از این‌رو بر اساس مواردی که مرتبط به معلولیت است، گزارشی تهیه شده است. این گزارش تا حدی نشانگر تاریخ نمایش معلولیتی است:
تئاتر و فیلم یک بخش مهم از جامعه و فرهنگ معلولین در جهان معاصر است. هر چند در ایران هنوز معلولان در این عرصه فعال نیستند. به منظور یافتن ریشه‌های این مسئله در تاریخ اجتماعی و فرهنگی ایران به سراغ این کتاب آمدم. جاهایی که گزارش جزئی یا کلی درباره معلولیت دارد عیناً نقل می‌کنم.
در سال‌های اواخر دوره قاجار و اول روی کار آمدن پهلوی هنوز معلولین و معلولیت یک رشته مستقل و حتی یک موضوع قابل مطالعه و پژوهش مستقل نبودند و با بسیاری از موضوعات دیگر همراه و با هم بودند؛ چه برسد به تئاتر معلولین از این‌رو واژه‌هایی مثل تئاتر معلولین، تئاتر معلولیتی، نمایش معلولیتی، نمایشنامه معلولیتی وجود نداشت و هنوز استفاده نمی‌شد. در آن دوره واژه دارالعجزه به معنای محلی که عاجزان و افراد آسیب دیده مثل نابینایان، افراد دارای اختلال ذهنی، یا مشکلات روانی در آن محل نگهداری می‌شدند.
عجز جمع عاجزان از دیگر کلیدواژه‌ها است که در این کتاب کاربرد دارد.
در این کتاب دارالایتام و یتیم بسیار کاربرد دارد و بسیاری از نمایشنامه‌ها و تئاترها برای رسیدگی به ایتام بوده است. ایتام به معنای کودکان فاقد سرپرست که در قانون جزء معلول شمرده شده‌اند. معمولاً این‌گونه کودکان علاوه بر فقدان سرپرست، معلولیت دیگر مثل ناشنوایی، نابینایی، فلج و غیره داشته‌اند. زیرا خانواده‌ها وقتی مشاهده می‌کردند. فرزندشان دارای معلولیت است او را در اماکن عمومی رها می‌کردند و بچه رها شده معروف به بچه سرراهی می‌شد.
به هر حال تئاتر معلولیتی ابتدا با نمایش‌هایی شروع شد که خیرین مساعدت می‌کردند و منافع و درآمد آن نمایش به ایتام یا عاجزین و امثال اینها اختصاص می‌یافت. به تدریج متوجه شدند بهتر است این نمایش‌ها توسط خود افراد دارای معلولیت و آسیب اجرا شود؛ از این‌رو آنها وارد جریان تئاتر شدند و کم‌کم هنرمندان و هنرپیشه‌ها از خود معلولین انتخاب می‌شدند. اما این‌گونه فعالیت‌ها پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران کم رنگ شد و بسیاری از معلولان هنرمند هم مهاجرت کردند.
اما در سال‌های جدید مجدداً گرایش و رویکرد به تئاتر و نمایش معلولان پر رنگ شده و اقداماتی شروع شده است. از این رو درصدد برآمدیم تجارب پیشین را جمع‌آوری کنیم تا در فعالیت‌های جدید مورد استفاده قرار گیرد.
این مقاله گزارش‌های مندرج در کتاب مسعود کوهستانی‌نژاد را که به نحوی مرتبط به معلولین است جمع‌آوری و به ترتیب خود کتاب می‌آوریم.

معارف پروران را بشارت
آقای طبیب‌زاده که در تأسیس مدرسه فرهنگ و تئاتر ملی تلاش فراوان نموده و اکنون شرکت کمدی ایران را راه‌اندازی کرده است. ایشان تئاتری با اسم معارف پروران را بشارت در سه شب در گراند هتل در تهران گذاشته و درآمد حاصل از آن را به دارالایتام اختصاص داده است (ص۴۹ به نقل از روزنامه رعد، ش۱۱۶، ۱۶ جمادی‌الاول ۱۳۳۶ق.).
این حادثه گویای این است که از سال ۱۳۳۶ق یعنی حدود یکصد سال قبل دارالایتام بوده و درآمد تئاتر را برای مخارج آنها تخصیص می‌داده‌اند.
لازم به یادآوری است کودکان بی سرپرست به دلیل اینکه از اداره زندگی خود ناتوان هستند، جزء معلولان شمرده شده‌اند.

نمایش کمیته جوانان ایرانی
به همت کمیته جوانان ایرانی (عده‌ای تربیت شدگان مهذب الاخلاق) نخستین نمایش آنها در لیله جمعه دوم شهر جمادی‌الاولی در تفرجگاه ادبی لاله‌زار اجرا شد و عایدات آن را مؤسسینش برای تأسیس دارالایتام تخصیص دادند ما نیز قارئین محترم خود را به تشویق و ترغیب دیگران توصیه می‌نماییم (هفته‌نامه ارشاد، ش۴۳، س۹، غره جمادی‌الاول ۱۳۳۳ق، ص۴؛ گزیده اسناد نمایش در ایران، دفتر اول، ص۷۸٫).

***
نمایش عالی
عده‌ای از جوانان تربیت شده برای تأسیس مدرسه ایتامی که از تصمیمات کمیته جوانان ایرانی است، یک سلسله نمایش باشکوه ترتیب داده و اولین نمایش آنها در شب جمعه دوم شهر جمادی‌الاولی به اسم (یک خانواده اعیان) اجرا شد؛ و دومین نمایش آنها در شب سه‌شنبه ۵ شهر جمادی‌الثانی در صحنه تفرجگاه ادبی لاله‌زار اجرا شده و عایدات آن برای مدرسه ایتام تخصیص شده است (هفته‌نامه ارشاد، ش۵۲، س۹، ۳ جمادی‌الثانی ۱۳۳۳ق، ص۴؛ همان، ص۷۹٫).

***
شرکت کمدی ایران
در شب جمعه ۲۳ [ربیع‌الثانی] اجرا خیلی مضحک اخلاقی خواهد داشت (روزنامه ایران، ش۴۳، ربیع‌الثانی ۱۳۳۵ق، ص۴٫).

***
شرکت کمدی ایران به وزارت معارف موارد مصرف عایدات را گزارش کرده است. نیز اعضاء شرکت را گزارش و معرفی کرده است. عایدات آن را برای مصارف خیریه تخصیص داده که توسط آن وزارتخانه به مصرف برسد (هفته‌نامه عصر جدید، ش۶۵، س۴، ۲۵ ربیع‌الثانی ۱۳۳۵ق، ص۲؛ همان ص۸۴٫).
***
اعلان شرکت کمدی ایران
چون در این موقع قحط و غلا هر یک از طبقات سکنه پایتخت برای ترفیه حال فقرا و مساکین تا اندازه بذل مساعدت نموده و می‌نمایند، کارکنان شرکت کمدی ایران نیز مصمم گردیده‌اند که در این امر خیر شرکت نموده و چهار تئاتر بسیار اخلاقی که مخصوصاً برای خواتین محترمه ترتیب داده شده و کسب اجازه آن از مقامات عالیه خواهد شد در ماه ربیع‌الاول از دو ساعت بعدازظهر ایام جمعه تا پنج بعدازظهر در سالن گراند هتل نمایش داده و عایدی خالص آن را اشخاصی که از طرف دولت علیه تعیین شده‌اند توسط گماشتگان حضرت اشرف اعظم آقای مستوفی الممالک دامت شوکته تقدیم نمایند (روزنامه رعد، ش۹، س۹، ۱۰ صفر ۱۳۳۶ق، ص۴؛ همان ص۸۶٫).
***
اخطار
شرکت کمدی ایران در لیله سه‌شنبه ۱۷ [ربیع‌الاول] که شب ولادت حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه و آله و سلم و از اعیاد مبارک اسلامی است نمایش بسیار عالی و باشکوهی با ارکستر در گراند هتل خواهد داد. قسمتی از عایدات آن میان فقرا تقسیم می‌شود. امید است که آقایان محترم در این امر خیر شرکت جسته و از تشریف فرمایی دریغ نخواهند فرمود (روزنامه رعد، ش۲۹، س۹، ۱۵ ربیع‌الاول ۱۳۳۶ق، ص۴؛ همان ص۸۷٫).
***
اعانت به کمیسیون اعانه
از طرف شرکت کمدی ایران
اداره محترم جریده خریده رعد
با استحضار از شرحی که در آن جریده فریده در شماره ۳۴ مورخ یکشنبه ۲۲ شهر جاری راجع به اعانه برای بازماندگان ژاندارم‌های مقتول و افراد از کار افتاده مرقوم رفته بود، محترماً خاطر شریف را مطلع می‌سازید از آنجا که عمده مقصود شرکت ترویج و تصفیه اخلاق و نوع نیات نوع پروانه است، کارکنان شرکت کمدی ایران مراتب را استقبال نموده و برای مساعدت در این امر خیر حاضرند که دو نمایش بسیار عالی تهیه نموده و با مساعدت آقایان محترم پایتخت عایدات آن را پس از وضع مخارج تقدیم کمیسیون محترم اعانه نمایند.
به تاریخ دوشنبه ۱۶ جدی نیلان ئیل ۱۳۳۶
نصر، سید علی مدیر شرکت
[توضیح روزنامه رعد] از استقبال این عقیده خیریه و نیت مساعدتی که کارکنان و اعضاء محترم شرکت کمدی ایران اظهار داشته‌اند خالصانه تشکر نموده احساسات قدر شناسانه هموطنان گرامی خود را تقدیم می‌نماییم؛ و منتظریم هر چه زودتر از این تصمیم‌ شایان تمجیدرانه موقع اجرا گذارده و با بذل معاونت به یک جمع مستمند فضایل نفس و محامد اخلاق خود را پیش آشکار نمایند. در ترکیب و طرز نمایش و بلیط و سایر مسائل مربوط به آن لطفاً مقتضی است به کمیسیون اعانه (در انجمن اخوت) مراجعه و مشاوره فرمایند (روزنامه رعد، ش۳۶، س۹، ۲۴ ربیع‌الاول ۱۳۳۶ق، ص۱؛ همان، ص۸۷-۸۸٫).
***
توضیح شرکت کمدی ایران
از قرار مسموع راجع به نمایشی که در لیله ۲۴ شهر جمادی‌الاولی از طرف کارکنان شرکت کمدی ایران در گراند به معرفی نمایش گذارده شده، برخلاف انتظار، بعضی تصور نموده‌اند که قطعه از نمایش مزبور راجع به کنسرت شرکت خیریه ایتام بود. چون این مطلب به کلی برخلاف واقع و شرکت کمدی ایران با اطلاعات و سابقه که از زحمات آقایان اعضاء کنسرت مزبور دارند این مسئله را به کلی تکذیب و موفقیت کارکنان شرکت خیریه و اعضاء کنسرت را مسئلت می‌نماید.
شرکت کمدی ایران (روزنامه ایران، ش۳۹۲، ۲۶ جمادی‌الاولی ۱۳۳۷ق، ص۳؛ همان، ص۸۹٫)
***
کمیسیون تئاتر هیئت ادبی فرقه دموکرات
اولین نمایش تاریخی دراماتیک
در تحت ریاست عالیه بندگان حضرت اشرف آقای مستوفی الممالک رئیس الوزراء دامت شوکته به منفعت ستمدیدگان سیه روزگار لشکر غدار قطعی و گرسنگی اولین تراژدی تاریخی به زبان فارسی موسوم به
عروسی مبدل به عزا ـ یا ـ قربانی‌های ظلم
تصنیف میرزا منظم الملک، مهدی از روی وقایع حقیقی و فجایع تاریخی شب جمعه ۱۰ رجب ۱۳۳۶ (دهم ثور) در سالن گراند هتل به توسط آکترهای معروف به نمایش گذاشته خواهد شد.
حضور در این نمایش تاریخی رقت‌انگیز و عبرت خیز که منظره‌ای است از مصائب جان‌خراشی که بر هموطنان فلاکت‌ زاده ما وارد آمده و ضمناً خالی از هرگونه جنبه پلتیکی و تعرضی و تمایلی است بر هر فردی که افراد ایرانی در هر عقیده و مسلکی که باشد وظیفه ملی و وطنی و دینی است.
عایدات این احسان از هموطنان به فلک زدگانی که در پنجه ظالمانه عفریت گرسنگی اسیر شده‌اند، واگذار می‌کنیم.
محل فروش بلیط: اداره روزنامه ایران، مجمع فرقه دموکرات، دفتر گراند هتل، شب نمایش دم درب ورود (روزنامه ایران، ش۱۹۷، ۲۱ جمادی‌الثانی ۱۳۳۶، ص۱؛ همان، ص۹۵-۹۶).

***
تیاتر مدرسه تربیت در عشق‌‌آباد
وقایع‌نگار حبل‌المتین می‌نویسد چهاردهم ربیع‌الثانی مجلس امتحان شاگردان دبستان اسلامیه عشق‌آباد انعقاد یافت. جناب (سهام الدوله) حاکم بجنورد یک اشرفی ایرانی انعام دادند و هر یک از آقایان به فراخور رحمت جهت تشویق اطفال اظهار مکرمتی فرمودند. و جنابان منشور الملک نماینده دولت علیه ایران و آقامیرزا ابراهیم آقا قاضی شهر و جناب یحیی بیک رئیس ملت قره‌باغی به یازده نفر اطفال مکتب که خوب از امتحان بیرون آمده و کاملاً ترقی نموده بودند لقب میرزایی مرحمت فرمودند. اساس این مدرسه و سرپرستی آن بسته به همت جناب منشور الملک است.
به علاوه اعانه معروضه، تجار مسلم غیور معارف خواه عشق‌آباد شرکت نموده در سه شب (تیاتر) مسلمانی باز کرده و بلیط دادند از قیمت بلیط هزار منات جمع شده و در بانک گذارده خیال دارند زمینی خریده مدرسه خوبی جهت اطفال بسازند. بنای این (تیاتر) به همت و جوانمردی جناب علی‌اصغر بیک قره‌باغی و چند نفر دیگر شیروانی و قره‌باغی که خدایشان جزای خیر دهاد گذارده شد (هفته‌نامه حبل‌المتین کلکته، ش۹، س۸، ۱۰ شعبان ۱۳۱۸ق، صص ۲۱ و ۲۲؛ همان، ص۹۹).

***
برگزاری تئاتر برای جمع‌آوری اعانه
امروز حرص و میل و اقدام و اهتمام ملل متمدنه اجنبیه به ترقی علوم و معارف و تربیت ابناء ملت خویش به درجه‌ای است که از بذل موجود و مجهور هیچ دریغ ندارند و به محض اینکه اعلان اعانت برای مدرسه و مکتبی و یا مریض‌خانه‌ای شد فوراً مردم مملکت از شریف و وضیع و توانگر و درویش بی‌اختیار از مالیه خویش چندان که می‌توانند اعانت و همراهی می‌کنند و حتی برای ترغیب و تشویق مردم به ادای تن‌خواه و محض فراهم نمودن یک مبلغی کثیر وجه اعانه در زمانی قلیل، انعقاد مجلس تیاتر، یعنی تماشاخانه، می‌نمایند و منافع آن را که در یک شب مبلغی خطیر می‌شود به مصرف مدارس و مکاتب و تربیت ابناء بی‌بضاعت ملت می‌رسانند یک دو سال قبل گزارشی برای تحصیل وجه اعانت از فرنگ نوشته بودند که دختری در کمال جوانی و جمال در کوچه و بازار مشغول طلب و تحصیل وجه اعانت برای مدرسه‌ای بود. شخصی متمولی به او برخورد. جمال دل‌آرای دختر عنان شکیبش از دست برد. نخست یک مبلغی به رسم اعانه به او و بعد از آن دختر به شرط ادای یک مبلغی دیگر، طلب بوسه‌ای کرد. دختر بی‌مضایقه در وسط معبر بوسه‌ای به او داد و بهای بوسه را گرفته و بر روی وجه اعانه نهاد و به زعم خود این کار را هم در راه خدمت ملت و وطن متضمن ثوابی پنداشت.
باری نظایر این نادره بر کنار، اما انعقاد تیاتر در خارجه برای اعانه مدارس ملیّه کاری شایع و مقصود این است که برای ترقی و تربیت ملت و ترویج علوم و فنون به انواع وسایل متوسل می‌شوند. در مملکت ما هم بعضی از ملل اجنبیه که رعیت و تبعه دولت عاید هستند، امروز برای تحصیل علوم و فنون و جلب وسایل ترقی و تربیت الحق خوب بیدار شده و به کار پرداخته و در این باب تأسی به ملل خارجه و هم کیشان خویش کرده و از خارج و داخل اگر چه به فواید و مداخل تیاتر باشد وجه اعانه به مدارس و مکاتب خود می‌رسانند و خوب پا به راه دانش و تربیت گذاشته و در کار پیش رفته‌اند.
مقصود از این مقدمه فقط بیان کمال میل و شوق ملل اجنبیه به علم و دانش و تربیت ابناء ملت خویش است که تا این درجه در این راه ساعی هستند تا نتایج منظوره را حاصل نمایند و ضمناً خواستم اهالی مملکت خود را ملتفت و متنبه ساخته قدری تحریض به معاونت در کار ترویج علوم و معارف و تربیت ابناء وطن نماییم که بی‌شبهه سرآمد حسنات و ثوبات است. حال چه ضرر دارد اهالی مملکت ما هم بدون این واسطه و وسیله لهو و لغو، به قدر قدرت و استطاعت از مالیه خویش در راه مدارس و مکاتب ملیه خودشان بذل و اتفاق نمایند و منتظر اجر منفقین فی سبیل الله باشند (جریده خلاصه الحوادث، نمره۵۰، ۲۴ شعبان ۱۳۱۶قمری، ص۱؛ همان، ص ۹۹-۱۰۰).

***
نمایش انجمن اخوت
بنا به اظهار و تصویب کمیسیون عالی از طرف انجمن اخوت برای اعانه حریق زدگان بازار، مجلس باشکوهی تشکیل خواهد شد که از اواسط ماه ذیقعده شروع شده و تا شش شب نمایش‌های عالی که حاکی از دوره استبداد و استبدادیان باشد، داده می‌شوند. شب‌های نمایش و ساعات آن در ثانی اعلان می‌شود. در این موقع بر عهده اولیای دولت و بزرگان ملت و کلیه وطن خواهان و نوع پرستان به خصوص تجار و کسبه و اهالی بازار فرض و واجب است بذل همت و فتوت نموده درباره برادران خود که از هستی ساقط شده‌اند رعایت خود را دریغ ننموده در این مقصد با دست باز معاونت و همراهی نمایند (روزنامه ایران نو، ش۶۷، س۱، غره ذیقعده ۱۳۲۷ق، ص۶؛ همان، ص۱۰۳).

***
تماشا یا عبرت
پریشب در خانه آقای ظهیرالدوله مجلس تماشایی که برای دستگیری آتش‌زدگان چارسوق خندق بر پا بود، جمعیت زیادی از معارف پروران و رجال تهران حضور داشتند، سرگذشت ظالمانه میرزا یوسف نام کارگذار که تمام حرکات و کردار و اخلاقش مجسمه ظلم و اجحاف و تقلب پارینه بود بی‌کم و کاست در صحنه تماشا منعکس و جلوه‌گر گردید. حقیقتاً این حکایت عبرت‌انگیز را چنان تصویر و مجسم کردند که مورد هرگونه تحسین و آفرین شد. امیدواریم امثال این سرگذشت‌ها مکرر به صحنه تماشا در آید که یگانه سرمایه تهذیب اخلاق و تصحیح افکار عامه است اجزاء و اعضای آن گرامی انجمن را از این موفقیت و مردم نوازی که اثبات و اظهار نمودند از صمیم قلب تبریک و تهنیت می‌گوییم. امثال این‌گونه اجتماعات گواه بیداری و ترقی وطن ما را نشان می‌دهد (همان، ش۱۰۳، س۱، ۱۹ ذیحجه ۱۳۲۷ق، ص۲؛ همان، ص۱۰۳).
***
اخطار
مجالسی که در انجمن اخوت برای جمع‌آوری اعانه به جهت حریق‌زدگان بازار تشکیل شد، حاضرین در آن مجلس عموماً از طبقات اعیان و اعضای دوایر دولتی بودند و کمتر واقع شد که از هیئت محترم و طبقات اصناف در این امر خیر که مخصوص برای کسبه و تجار بازار سوخته بود، شرکت فرموده باشند. خدام انجمن اخوت چون این رفتار را که دور از مراتب حفظ نوع و رعایت همکاران اصل بازار و کسبه و اصناف بود، حمل بر بی‌خبری آن آقایان عزیز می‌نمودند لهذا شب جمعه ۲۴ [ذیحجه برابر ۲۳ دی‌ماه] را مخصوص برای آقایان تجار و طبقات اصناف داشته، به موجب این اخطار خدمت ایشان اعلان می‌نماید که چون آخرین شب مجلس اعانه است، خوب است در خیرات، سرعتی و عجله فرمایند و بدانند که هر کس چیزی کمک و رعایت فرماید به اسم او در دفتر اعانه طبع و منتشر خواهد شد (روزنامه ایران نو، ش۱۰۶، س۱، ذیحجه ۱۳۲۷ق، ص۲؛ همان، ص۱۰۴).

***
تماشای مدرسه ارامنه
شب یکشنبه ۱۹ [ذیحجه برابر با ۱۸ دی‌ماه] در مدرسه ارامنه واقع در حسن‌آباد دو کمدی به تماشا گذاشته شده بود. تقریباً دو ساعت از شب گذشته بیش از دویست و پنجاه تن تماشاچی حضور داشتند. کمدی‌ها به زبان فارسی بود.
پرده بالا می‌رود، نخست، چنان چه در پروگرام تصریح شده بود (طبیب اجباری) به نظر تماشاچیان می‌رسد. این کمدی اثر مضحکه نویس مشهور قرن هفدهم مولیر فرانسوی است و به زبان فارسی ترجمه شده است. این کمدی در پرده اول وضع حیات زن و شوهری را می‌نمایاند که چگونه مردها جهیز زن را بلاحق فروخته و صرف کرده و اگر هم زن بینوا به زبان آرد به سیاستش رسانده و چوبش می‌زند و بعد در ضمن همان کلمات سخریه آمیز می‌فهماند که پدران همواره در شوهر دادن دخترانشان چگونه محبت لازمی را که باید در میان طرفین باشد، فراموش کرده و تنها نقطه نظر خود را همان با ثروت بودن داماد خویش می‌دانند و این امر غلط است چرا که محبت صمیمی زن به مرد و مرد به زن بهتر از سرمایه‌های گزاف است و نیز در این بین مجبور شدن هیزم‌شکنی به اقرار به طبابت به ضرب چوب و تجویزات مضحکش را برای امراض و به هم بافتن کلمات مغلقه‌ای را که نیمچه کاران هر فنی به زبان می‌آورند آکترها می‌نمودند. حُسن این تیاتر این بود که آکترها تماماً همان لباس‌های معموله در قرن هفدهم اروپا را در برداشتند و در حقیقت این صحنه یک صحنه تاریخی را تماشا می‌دارد. آکترها هر چند از ارمنیان بودند ولی زبان فارسی را زن و مرد خیلی خوب و تحسین کردنی بیان می‌نمودند. این کمدی در سه پرده اختتام یافته و مورد تجلیل تماشاچیان گشت (روزنامه ایران نو، ش۱۰۶، س۱، ذیحجه ۱۳۲۷ق، ص۲، همان، ص۱۰۶).
در این گزارش محتوای تئاتر منظور است که مشکلات زنان و حقوق آنان را بیان می‌کند.

***
اعلان شرکت خیریه خواتین ایرانی
از طرف شرکت خیریه خواتین ایرانی برای نشر معارف و تأسیس مدرسه نسوان روز چهارشنبه ۱۴ جمادی‌الثانی و یوم جمعه ۱۶ در پارک مرحوم مختارالسلطنه واقع در محل دروازه قزوین در خیابان ارامنه مجلس کنفرانس و نمایش داده خواهد شد (همان، ش۲۳۴، س۱، ۱۱ جمادی‌الثانی ۱۳۲۸ق، ص۱؛ همان، ص۱۰۷).

***
اعانات گردآوری شده از محل برگزاری تئاتر در مریض‌خانه احمدیه تبریز
این گزارش را رئیس مدرسه به درخواست اداره معارف ارسال کرده است.
در باب تیاتر راجع به مریض‌خانه مبارکه احمدی که توضیحی خواسته بودید لزوماً مبادرت می‌شود. عایدات آن مجلس تیاتر بنا به مسافرت صدقی روح‌الله اکتر که طبق قراردادی که فیمابین اداره جلیله معارف و آکتر مشارالیه بسته شده بود بالمناصفه قسمت و بعد از وضع مخارج مبلغ یک صد و چهار تومان عایدات نقدی را دریافت کرده و به حساب خود و با شارلاتانی‌هایی که داشت از عایدات رسیده بیشتر از این مبلغ‌ها را به خرج مریض‌خانه گذاشته و به عجله از تبریز حرکت نمود. گماشته اداره معارف هم نظر به صورتی که لفاً ایفاد می‌شود اسم هر کدام از آقایان را با کمال میل قبول نمود به خیال اینکه از بلیط‌های لژها، اقلاً هر کدام دویست تومان و از بلیط‌های افتخاری البته مبالغی بیشتر از این مندرجاً عاید خواهد شد. بدبختانه آنچه تصور کرده بود، نشد که سهل است هنوز هم به موجب صورت ملفوفه نصف آن اشخاص ادا نکرده‌اند ولی گماشته اداره معارف به تدریج مشغول وصول است.
خلاصه این است متوقع بود اقلاً دویست تومانی با همت عالیه متمولین و مدعوین آن جلسه تیاتر اعانه خوبی برای مریض‌خانه جمع خواهد شد ولی نظر به صورت لف که سرلوح همت و حمیت فهرست حسّیات متمولین این شهر است، عجالتاً قریب سی تومان وصول و در صندوق اداره معارف ضبط است ان‌شاءالله بقیه جمع و از طرف ریاست کل مدظلّه ارسال مریض‌خانه [شده] و آن وقت در جزو محاسبات نوشته‌اید. زیاده زحمت است.
وجوهات بابت نمایش به منفعت مریض‌خانه داده شده است (همان، ص۱۱۹-۱۲۰).

***
نمایش ممتاز عالی
نمایش تئاتر توسط شرکت پرستاران فقرا در شب
سه‌شنبه ۲۳ جمادی‌الثانی ۱۳۳۵ در تالار بزرگ گراند هتل اجرا شد.
محل فروش بلیط: در شب نمایش در مدخل گراند هتل است و نصف عایدات به مصرف اعانه حریق‌زدگان آمل خواهد رسید (روزنامه ایران، ش۶۳، ۲۳ جمادی‌الثانی ۱۳۳۵ق، ص۴؛ همان، ص۱۲۲).
***
حکیم و ناخوش
این نمایشنامه که به صورت تئاتر اجرا شده نوشته مولر است. محتوای آن در جاهایی مربوط به نابینا شدن است. چند بند از گفته‌های اجرا شده را می‌آورم.
(آرگانت) شخصی است متمول و پیوسته خود را ناخوش تصور می‌کند. (توانت) نوکرش برای متنبه ساختن او به لباس اطباء ملبس و به ملاقات او می‌آید.
(توانت): آقا مرحمت کرده قبول فرمایید که شما را معاینه و خدمات ناقابل خود را تقدیم دارم.
(آرگانت): آقا از مراحم شما ممنونم.
(آرگانت): چشمم را کور کنم؟!
(توانت): بلی به جهت اینکه چشم چپ را از نمو مانع می‌شود. به نصیحت من عمل [کرده] و راضی شوید که این چشمتان را نابینا نمایم تا از آن دیگری کاملاً استفاده نمایید (روزنامه زبان آزاد، ش۹، س۱، ۴ ذیقعده ۱۳۳۵ق، ص۴؛ همان، ص ۱۲۵-۱۲۸).
(آرگانت): به جان خودم پیرمرد جوانی هستید.
(توانت): بلی. بنده طبیبی هستم هوشیار. از شهری به شهری و از ولایتی به ولایتی و از ملکی به ملکی مسافرت نموده تا اینکه امراض صعب‌العلاج که لیاقت کفایت مرا داشته باشند پیدا و اسرار مرموز علم شریف طب را به موقع عمل در آورم. وقت خود را صرف ناخوشی بی‌اهمیتی از قبیل نقرس، سل، تب و نوبه ننموده و عمرم را به بطالت نمی‌گذرانم. آری تجربیات خود را برای امراض سخت از قبیل طاعون و یا ذات‌الجنب و ذات‌الریه نگاه می‌دارم تا درجه لیاقت و هنر من بر همه مکشوف گردد. از خداوند مسئلت می‌کنم که جنابعالی مورد حملات تمام این امراض واقع و تمام اطباء از معالجه مأیوس و خود شما در حالت احتضار و من در بالین شما حاضر و سرکار را معالجه تا مهارت خود را بر شما معلوم و وجود شریف را از خطر برهانم.
(آرگانت): آقا از مراحم شما ممنونم.
(توانت): عجب احمقی است.
(آرگانت): شراب مخلوط با آب.
(توانت): فی‌الواقع عجب احمقی است. شما باید شراب خالص نوشیده و برای ازدیاد خون لازم است گوشت گاو و خوک و پنیر هلند و برنج میل فرمایید. حکیم شما خیلی احمق است. من خودم یک نفر طبیب برای معالجه شما فرستاده و تا وقتی که در این شهر هستم گاهگاهی به دیدن شما خواهم آمد.
(آرگانت): از مراحم عالی چگونه ممکن است تشکر نمود؟
(توانت): اگر من جای شما بودم دست راستم را می‌بریدم.
(آرگانت): برای چه؟!
(توانت): مگر ملاحظه نمی‌فرمایید تمام اغذیه آن دست دیگر را طرف خود کشیده و آن دیگری را محروم می‌نماید.
(آرگانت): البته ولی دست راستم برایم لازم است.
(توانت): اگر من جای شما بودم چشم راست خودم را نیز کور می‌کردم.

***
پیشنهاد نمایش
از حضور محترم کارکنان نمایش علمی و اخلاقی گراند هتل مستدعی است در سه شب به فاصله یکدیگر در محل مزبور نمایش علمی و اخلاقی داده و از طبقات ثلاثه اعیان و تجار و کسبه و غیره دعوت شود پس از لیالی ثلاثه فواید عایده آن را کلاً به نظارت آقای مستوفی الممالک به مصرف خاکه ذغال و نیم‌ تنه پوستی از جهت ایتام فقرا و مساکین رسانیده تا از دعای آنها اثر نیک بدبختی در مملکت حاصل آید.
میرزا حسن معروف به یزدی (روزنامه ایران، ش۱۳۵، ۲۴ ذیحجه ۱۳۳۵ق، ص۴؛ همان، ص۱۳۳)

***
نمایش پیری و معرکه‌گیری
نمایش (پیری و معرکه‌گیری) که برای سه‌شنبه دهم [ربیع‌الاول] اعلان داده شده بود برای تکمیل مقدمات لازم از امشب به لیله یکشنبه ۱۵ [ربیع‌الاول] موکول شد (همان، ش۱۵۲، ۹ ربیع‌الاول ۱۳۳۶ق، ص۱؛ همان، ص۱۳۳).
مقتضی است از نمایش مضحک «پیری و معرکه‌گیری» که از طرف اداره روزنامه ایران به منفعت دارالمساکین داده می‌شود، استفاده کنید.
اگر فقط پنج قران بدهید و یک بلیط درجه چهارم تحصیل نمایند یا یک تومان برای درجه سوم و یا (۱۵) قران برای درجه دوم و یا اینکه دو تومان برای بلیط درجه اول مایه بگذارید و از تماشای این نمایش اخلاقی هم تفریح و هم کسب معلومات نمایید بدین وسیله معاونتی هم به فقراء و مساکین کرده‌اید (همان، ش۱۵۴، ۱۳ ربیع‌الاول ۱۳۳۶ق، ص۲؛ همان، ص۱۳۳).

***
آکترهای قفقازی در رشت
در زمان قحطی در گیلان و همزمان با افتتاح شعبه کمیته مساوات باکو در رشت عده از آکترهای قفقاز با آکتریست‌ها چند روزی است به رشت وارد شده خیال دادن تئاتری داشتند. هیئت جمع‌آوری اعانه جداً با آنها مذاکره و قرار شده است چند تئاتر به منفعت فقرا داده و یک ربع عایدات را به آکترها بدهند و بقیه را به مصرف فقرا برسانند (روزنامه رعد، ش۳۶، س۹، ۲۴ ربیع‌الاول ۱۳۳۶ق، ص۲؛ همان، ص۱۳۴).
***
برگزاری کنسرت و نمایش به نفع فقرا
از قرار اطلاعات واصله جمعی از خیرخواهان مصمم شده‌اند که اطفال یتیم صغیر بی‌بضاعت را از میان کوچه و خیابان‌ها جمع‌آوری و نگاهداری نمایند.
برای پیشرفت این مقصود مشغول تهیه کنسرت‌های بسیار عالی و نمایش‌های باشکوه شده‌اند که عایدات آن کلیه صرف نگاهداری اطفال صغیر بی‌بضاعت شود. تا شاید به این وسیله از این همه اطفال برهنه که با یک منظره رقت‌آور جگر خراش برای قوت لایموت در اطراف خیابان‌ها و کوچه‌ها مشغول گریه هستند و هر شب و روز عده‌ای از آنها از سرما و گرسنگی تلف می‌شوند جلوگیری نموده، خدمت به بنی نوع خود نمایند (همان، ش۴۹، س۹، ۹ ربیع‌الثانی ۱۳۳۶ق، ص۲؛ همان، ص۱۳۴).

***
فعالیت‌های نمایشی جمعیت خیریه
نمایش شب پنج‌شنبه ۱۷ ربیع‌الثانی [۱۳۳۶قمری] به منفعت ایتام به واسطه فروش نرفتن تمام بلیط‌ها مبدل به لیله دوشنبه ۲۸ ربیع‌الثانی شده آقایان محترمی که بلیط نمایش مزبور را ابتیاع فرموده‌اند در لیله مزبوره شرف قدوم ارزانی فرمایند (روزنامه ایران، ش۱۶۷، ۱۶ ربیع‌الثانی ۱۳۳۶ق، ص۴؛ همان، ص۱۳۵).

***
اعلان جمعیت خیریه
از برای سرپرستی عده‌ای از ایتام
برای جمع‌آوری و نگاهداری عده‌ای از اطفال یتیم و صغیری که در نهایت ذات با یک حالت رقت‌انگیزی در اطراف خیابان‌ها و کوچه‌ها به سر می‌برند کمیسیونی به عضویت جمعی از خیرخواهان تشکیل یافته که به وسیله نمایش‌ها کنسرت‌های جدید همیت آقایان محترم و هموطنان عزیز را برای نیل به این مقصود جلب نمایند.
اولین نمایش در شب چهارشنبه هشتم شهر جمادی‌الاولی دو ساعت از شب گذشته در سالن گراند هتل منعقد خواهد شد.
نمایش مذکور عبارت است از دو پرده کمدی و یک پرده تراژدی که به قلم یکی از هوشمندان وطن‌پرست تألیف شده و بسی جالب دقت و توجه عمومی خواهد بود.
در هر پرده کنسرت بسیار عالی وطنی با ترانه‌های جدید و تصنیفات تازه از آن کنسرت‌هایی که هنوز به معرفی نمایش گذاشته نشده، پیس مزبور را زینت خواهد داد. از عموم هموطنان عزیز و آقایان محترم تمنا می‌شود که برای گرفتن بلیط به محل‌هایی که ذیلاً معین شده، شتافته و از دیدن این نمایش و شنیدن این کنسرت محظوظ و بهره‌مند شوند.
محل فروش بلیط: لاله‌زار دفتر گراند هتل، بازار حجره آقای مدیر الصنایع جواهری (روزنامه رعد، ش۴۷، س۹، غره جمادی‌الاولی ۱۳۳۶ق، ص۴؛ همان، ص ۱۳۵-۱۳۶).

***
اعلان
نظر به ماده سوم نظام‌نامه اساسی جمعیت خیریه ایتام که بعد از هر نمایش و کنسرت به فاصله یک هفته صورت جمع و خرج اسامی آقایان اعانه دهندگان در جراید نشر خواهد شد اینک صورت جمع و خرج کنسرت و نمایش لیله چهارشنبه هشتم شهر جاری را ذیلاً به عرض عموم می‌رسانیم. چند صفحه ارقام عایدی و خرج‌ها را آورده است (همان، ص ۱۳۶-۱۳۸).

***
کمدی عالی
در پرتو هم عالیه نوع پروران لیله چهارشنبه ۷ برج حوت ۹۷ [۱۲] مطابق ۲۴ ج ۱ [جمادی‌الاولی] در سالن گراند هتل، شش ساعت و نیم بعدازظهر، نمایش داده می‌شود. منافع این نمایش مخصوص دارالایتام اداره کل تحدید می‌باشد. این نمایش با جالب توجه‌ترین پیس‌های ادبی و اخلاقی از مزایای مخصوصه همان شب خواهد بود.
مؤسس
[توضیح روزنامه ایران] اطلاعاتی که ما از زحمات و جدیت‌های نوع پرورانه آقای مؤسس‌خان و رئیس هیئت مدیره دارالایتام اداره تحدید داریم فوق‌العاده اطمینان بخش است و ما را امیدوار می‌نماید که این مؤسسه خیریه با اساس ثابتی بر توسعه خود خواهد افزود و ما مساعی ایشان را در این خدمت نوع تهنیت می‌گوییم (روزنامه ایران، ش۳۸۴، ۱۵ جمادی‌الاولی ۱۳۳۷ق، ص۱؛ همان، ص۱۳۹).

***
جمعیت خیریه ایتام
کنسرت و نمایش
شب یک شنبه هفدهم شهر جاری یک ساعت از شش گذشته (تقریباً شش ساعت بعدازظهر) در سالن گراند هتل پرده بالا می‌رود.
پرده اول کنسرت: اولین استادان ماهر فن موسیقی که موسیقی ایرانی و اروپایی را ترکیب نموده‌اند با پیش در آمدهای تازه و آهنگ‌های جدید که هنوز شنیده نشده است و اشعار بدیع کنسرت را شروع خواهند کرد.
پرده دوم و سوم: این نمایش توسط بهترین آکتر و آکتریس‌های ارامنه تحت نظر مسیو ارمنیان به زبان فارسی داده می‌شود. پیس این نمایش از افکار عالیه یکی از متفکران اروپا است که «شرح احوال و دوره زندگانی اولین مرد و زن عالم خلقت» را در بهترین وضعیات طبیعی در ضمن حقایق عبرت‌انگیزی تشریح و توضیح می‌نمایند.
پرده چهارم کنسرت: مجدداً کنسرت شروع و با آهنگ‌ها و نواها و رنگ‌هایی که جدیداً اختراع شده در پرده‌های بدیع آقایان حاضرین را محظوظ و بهره‌مند می‌گرداند.
(پروگرام مفصل آن در سالن گراند هتل تقدیم آقایان خواهد شد.)
محل فروش بلیط: لاله‌زار دفتر گراند هتل، بازار حجره آقای مدیرالصنایع، آقای میرزا زین‌العابین گوهری (روزنامه رعد، ش۳۷، س۱۰، ۱۳ شعبان ۱۳۳۷ق، ص۴؛ همان، ص۱۴۰).

***
اخطار
نمایشی که از طرف هیئت خیریه ایتام در چهار پرده، دو پرده کنسرت و در تحت نظارت همین هیئت و دو پرده نمایش به زبان فارسی در تحت نظارت مسیو آرمنیاک به موجب اعلان مندرج در همین شماره در شب یکشنبه هفده شهر جاری داده می‌شود، برحسب پیشنهاد مسیو آرمنیاک یک پرده به زبان فرانسه که فوق‌العاده جالب توجه است اضافه برد و پرده فوق خود مسیو ارمنیان شخصاً نمایش خواهد داد.
می‌توان گفت تا امروز در ایران چنین نمایشی داده نشده و این اولین دفعه‌ای است که بهترین آکتر و آکتریس‌های ارامنه به زبان فارسی و فرانسه چنین نمایشی می‌دهند (روزنامه رعد؛ همان، ص ۱۴۰-۱۴۱).

***
کنسرت جمعیت خیریه ایتام
شب ۱۷ شهر جاری در سالن گراند هتل به منفعت مدرسه شبانه‌روزی ایتام کنسرت و نمایش جالب توجهی داده شد. کنسرت در دو پرده با پیش درآمدها و رنگ‌های جدید در پرده‌های موسیقی ایرانی و اروپایی ترکیب شده بود، نواخته شد.
نمایش در سه پرده، دو پرده به زبان فارسی توسط مسیو آرمنیان و آکتریس‌های ارامنه و یک پرده دیگر به زبان فرانسه، شورش آهنگران، توسط خود مسیو آرمنیان داده شد که فوق‌العاده حاضرین را بهره‌مند داشت.

***
شرکت خیریه ایتام
صورت جمع و خرج نمایش لیله یکشنبه ۱۷ شهر شعبان المعظم ۱۳۳۷ که در سالن گراند هتل در یک صفحه گزارش و منتشر شده است (روزنامه ایران، ش۴۵۱، ۵ رمضان ۱۳۳۷ق، ص۴؛ همان، ص۱۴۲).

***
بهترین نمایش‌های اخلاقی
به منفعت مدرسه شبانه‌روزی خیریه ایتام
این نمایش در سه پرده در لیله نوزدهم شهر جاری در سالن گراند هتل توسط ماهرترین آکترو آکتریس‌های ارامنه به معرض ظهور گذارده می‌شود تا امروز نمایشی به این درجه جالب توجه داده نشده است. آقایانی که در این نمایش حضور به هم رسانند علاوه بر اینکه اعانت و مساعدتی مدرسه شبانه‌روزی ایتام می‌کنند از ملاحظه این نمایش فوق‌العاده محفوظ و بهره‌مند خواهند شد.
محل فروش بلیط ـ لاله‌زار درب گراند هتل (روزنامه ایران، ش۷۱۳، ۹ ذیقعده ۱۳۳۸ق، ص۲؛ همان، ص۱۴۳)

***
تأخیر نمایش خیریه ایتام
نمایش خیریه ایتام از شب پنجشنبه ۱۹ ذیقعده به شب پنجشنبه ۲۶ [ذیقعده] همین ماه تأخیر شد (همان، ش۷۱۸، ۱۸ ذیقعده ۱۳۳۸ق، ص۴؛ همان، ص۱۴۳).

***
سینما و تیاتر
عوارض جدید وزارت جلیله مالیه
در جلسه ۲۷ ربیع‌الثانی مطابق ۲۱ دلو ۱۳۳۶ [قمری] هیئت وزراء به موجب پیشنهاد وزارت جلیله فواید عامه و تجارت تصویب فرمودند که از محل‌های مفصله ذیل عوارض جدیدی مأخوذ و به مصرف نگهداری فقرا و مساکین برسد:
۱ـ از بابت مالیات جنسی اربابی تهران هر خرواری دو قران
۲ـ از مراسلات پستی از تهران به داخله از قرار هر مرسولی یک شاهی
۳ـ از قبوض تلگرافات به هر قبض یک تمبر پنجاه دینار
۴ـ کلیه تذکره‌هایی که در تهران داده می‌شود از قرار هر تذکره یک قران
۵ـ بلیط‌های سینما و تیاتر و سایر نمایشات از قرار صدی پنج
۶ـ بارهای مال‌التجاره غیر از غله و برنج و لبنیات و حبوبات و بقولات و سبزیجات و میوه تر و خشک و علوفه و سوخت از هر قبیل که به شهر وارد می‌شود از قرار باری یک قران [که به] تهران برسد.
ماده اول از سنه آتیه یونت ئیل و سایر مواد از اول حوت هذه السنه مجرا خواهد شد.
تصویب‌نامه در کابینه ریاست وزراء ضبط است.
مستوفی الممالک، حسن (سازمان اسناد ملی ایران، پاکت شماره ۲۱۰ گ ۱۵۱۵۱۳ ـ ۲۴۰۰۱۵۴۰۰؛ همان، ص۱۴۴)

***
نمایش عالی در سالن مدرسه ارامنه
امشب، شب دوشنبه ۱۳ جمادی الاول در تحت نظارت شرکت پرستاران فقرا
با مساعدت و متابعت
مسیو آرمنیان آرتیست مشهور و مادام دوریان آرمنیان آرتیست معروفه
درام مشهور: تریلبی از تصنیفات ژه گره در پنج پرده.
ترجمه پیس به فارسی نوشته و طبع شده و به خریداران بلیط داده می‌شود.
قیمت بلیط: از سه تومان تا سه قران.
محل فروش: مطبعه فاروس و مدرسه ارامنه.
نمایش در ساعت هشت و نیم از ظهر گذشته شروع و ارکستر نظامی مترنم خواهد بود. برای تماشا بشتابید غفلت نکنید. قیمت مناسب است (روزنامه رعد، ش۷۶، س۹، جمادی‌الاول ۱۳۳۶ق، ص۱؛ همان، ص۱۴۵).

***
زره‌پوشان جسور عهد قدیم
تیاتر بسیار عالی جالب توجه در سالن گراند هتل
در تحت مراقبت لیدی کاکسی (خانم وزیر مختار دولت فخیمه انگلیس) برای کمک و مساعدت سربازان و ملاحان که در جنگ از چشم محروم مانده در تاریخ دوشنبه و سه‌شنبه و چهارشنبه هفدهم و هیجدهم و نوزدهم ربیع‌الآخر توسط لئوتنان نوریس (آکتر انگلیسی) و همراهانش در ساعت ۸ و نیم بعدازظهر داده خواهد شد. و قبلاً در ساعت هشت و نیم شعبده‌باز معروف بژیک باز نمایش مضحک می‌دهد (روزنامه ایران، ش۳۶۵، ۱۷ ربیع‌الثانی ۱۳۳۷ق، ص۴؛ همان، ص۱۴۸).

***
نمایش اخلاقی
در ظل توجهات عالیه حضرت مستطاب اشرف اعظم
آقای وثوق‌الدوله رئیس الوزارء دامت عظمته
در شب جمعه ۵ شهر جمادی‌الاول [۱۷ دلو] یک ساعت از شب رفته (شش بعدازظهر) تئاتر باشکوه قابل توجهی که منافع آن برای مصارف خیریه تخصیص گردیده در سالن گراند هتل به همت بهترین آکترهای ایران به معرض نمایش گذارده خواهد شد. پیس اول نمایش موسوم به حاجی ریایی خان تارتوف شرقی (TarTufforintdl) که حاوی نکات مهم اخلاقی و اجتماعی است به قلم میرزا کمال الوزاره محمودی، احمد به مناسبت اوضاع اسفناک و فجایع دلخراش سال مجاعه (مجاعه به معنای قحطی است)که قسمت عمده آن مربوط به اعمال مشئومه مشتی ریاکار است، تألیف گردیده است.
فهرست پرده‌های نمایش مزبور در شب جمعه ۵ [جمادی‌الاول] در سالن خدمت آقایان محترم تقدیم خواهند شد (روزنامه رعد، ش۱۰۴، س۹، غره جمادی‌الاول ۱۳۳۷ق، ص۴؛ همان، ص۱۴۹).

***
نمایش عالی خیریه
در لیله جمعه ۱۹ جمادی‌الاول ۱۳۳۷ [دوم حوت] در ساعت ۸ بعدازظهر

امیر و دختر صحرانشین
درام در ۷ پرده، تألیف مسیولوکیوسکی
به توسط حضرت معلمین و متعلمین کلاس هفت عالی مدرسه نظامی دیویزیون قزاق‌خانه اعلیحضرت همایونی ارواحنا فداه داده خواهد شد.
واردات نمایش پس از وضع مخارج تماماً به مصرف ایتام تابینان (درجه‌داران) و ایتام معلمین مدارس دیویزیون قزاق اعلیحضرت همایونی خواهد رسید (همان، ص۱۴۹).

***
نمایش عالی [صنعت گرو ملاک]
پیس غنی و فقیر یا (صنعت‌گر و ملاک) که در لیله شهر شعبان در سالن گراند هتل به معرض نمایش گذارده می‌شود بهترین پیس دراماتیک اخلاقی و اجتماعی است که در تحت نظر اشخاص منورالفکر و از اثر خامه کسرایی ترتیب داده شده است. می‌توان گفت تا به امروز نمایش به این جامعی داده نشده است (روزنامه رعد، ش۲۵، س۱۰، ۲۴ رجب ۱۳۳۷ق، ص۴؛ همان، ص۱۵۳).

***
اعلان نمایش
هیچ بشری تصور نمی‌شود که از اوضاع تألم آمیز غارت شدگان و بی‌خانمانان و بی‌پرستاران بدبخت که پشت هر دیوار خرابه یا معابر عام، به شکل رقت‌انگیز و جلو چشم عموم هستند، ببیند و متأثر نشود. چنانچه امروز اقوام مقدسه و ملل متمدنه اولین وظیفه نوع دوستی خود را در دستگیری از این فلک‌زدگان بی‌چاره می‌داند البته برای هر فردی از افراد عائله بشری فرض و حتم است به قدری که ممکن است معاونت و معاضدت این قسم از هموطنان پریشان و بی‌سامان خودداری ننمایند. لذا عده‌ای از افراد فرقه محترم سوسیال دموکرات از آنجایی که مهمترین مواد مرامشان همین مسائل است به این خیال افتاده‌اند که دامن همت به کمر زده و به اندازه‌ای که ممکن باشد هیچ قسم مساعی خودداری نکرده و همه قسم مجاهدت را به عمل بیاورند.
بنابراین با استیذان از مقامات عالیه، جمیعت کمیسیونی داوطلبانه تشکیل و در نظر گرفته اقداماتی برای پاره‌ای از تأسیسات خیریه از قبیل دارالایتام و دارالمساکین و غیره بنمایند. مقدماتی هم برای این امر خیر از حیث مکان و اساسیه تا یک اندازه‌ای تهیه شده. برای اینکه کارهای نوعی و امورات خیریه با معاضدت عمومی بهتر انجام پذیر خواهد شد در لیله ۲۷ رجب نمایشی در گراند هتل به نام (کمیسیون خیریه سوسیال دموکرات) و عایدات این نمایش صرف همان تأسیسات خیریه خواهد شد. البته پس از وصول عایدات و شروع به عملیات صورت حساب‌های مرتب به مهر کمیسیون اعلام خواهد شد. مسلماً وظیفه هر سرپرست و هر نوع دوست خصوص هم مسلکات محترم است که از بذل هرگونه مساعدت مالی و معنوی مضایقه نفرمایند.
محل فروش بلیط نمایش: خیابان لاله‌زار حجره آقای مجدالصنایع جواهری،
کمیسیون خیریه سوسیال دموکرات ایران (روزنامه ایران، ش۴۲۷، ۲۴ رجب ۱۳۳۷ق، ص۳؛ همان، ص ۱۵۳-۱۵۴)

***
جمع و خرج نمایش قزاق‌خانه
صورت جمع و خرج و توزیع وجوه اعانه نمایش خیریه که به توسط معلمین و متعلمین کلاس هفتم مدرسه نظامی دیویزیون قزاق اعلیحضرت همایونی در شب نوزدهم جمادی‌الاول داده شده است:
وجوهی که در اذا قیمت چهار لژ به طور انعام شاهزادگان و آقایان وزراء مرحمت فرمودند در صورتی که قیمت بلیط هر لژ بیست تومان بوده از قرار ذیل است:
آقای وثوق‌الدوله رئیس الوزراء یک صد تومان، آقای سپهدار اعظم وزیر جنگ یک صد تومان، شاهزاده صارم‌الدوله وزیر مالیه یک صد تومان، شاهزاده نصرت‌الدوله وزیر عدلیه یک صد تومان، شاهزاده کامران میرزا (۱۵ لیره) چهل و هفت تومان و هفت قران، وزیر مختار انگلیس بیست تومان، وزیر مختار روس بیست تومان، رئیس دیویزیون پنجاه تومان.
جمع پانصد و سی و هفت تومان هفت قران.
وجوه عایدی از بابت فروش بلیط لژ و صندلی از ردیف اول تا ردیف پانزدهم و کالاری بالکن، پانصد و چهل و پنج تومان و شش قران.
وجوه عایدی از بابت فروش لیبرتو هیجده قران.
جمع کل عایدات: هزار و هشتاد (در اصل هشتصد) و پنج تومان و یک قران
عایدات سیصد و هشتاد تومان باقی‌مانده ذخیره است برای ایتام و فقرا از شاگردان مدرسه قزاق‌خانه که متدرجاً در وقت لزوم صرف لوازم‌التحریر و تحصیل و لباس و سایر لوازم آنها تادیه شود.
اولیای مدرسه مبارکه دیویزیون قزاق اعلیحضرت همایونی نهایت امتنان و تشکر خود را حضور وزرای عظام و شاهزادگان و محترمین که مراحم خود را مبذول فرموده‌اند تقدیم و نیز از عموم آقایانی که در نمایش فوق تشریف فرما شده‌اند اظهار امتنان و تشکر می‌نماید.
رئیس مدرسه نظامی قزاق‌خانه، کاپیتان دوبرولیسادرف (روزنامه رعد، ش۳۹، س۱۰، ۱۵ شعبان ۱۳۳۷ق، ص۴؛ همان، ص ۱۵۴-۱۵۶)

***
معافیت مالیاتی اجرای نمایش‌نامه‌های ارامنه در تبریز
تجارتخانه طومانیانس از وزارت معارف این‌گونه درخواست کرده‌اند:
نظر به اینکه نمایشاتی که از طرف ملت ارامنه داده می‌شود عیادتش کلیتاً برای مصارف خیریه است، سابقاً از طرف آن وزارت جلیله مرقوم و مقرر فرمودند که در تادیه صدی پنج عایدات نمایشات معاف باشند.
از قراری که از تبریز راپورت تلگرافی رسیده است با صدور مرقومه مطاعه باز هم اداره محترمه اوقاف تبریز مطالبه صدی پنج عایدات می‌نماید. لذا از حضور مبارک متمنی است به اوقاف تبریز تلگرافاً مرقوم و توسط تجارخانه مخابره فرمایند که حسب‌الامر آن وزارت جلیله صدی پنج عایدات را موقوف المطالبه گذارند. ایام شوکت برقرار و اگر ممکن است تلگراف را برای این بنده ارسال شود که توسط تجارتخانه مخابره شود. مایه مزید امتنان و تشکر بوده و خواهد بود.
تومانیانس
[در حاشیه آمده است] اداره معارف، نمایشاتی که برای خیریه یا معارف است باید صدی پنج آن معاف باشد. در صورتی که این‌طور باشد البته نباید مطالبه شود. ۱۹ رجب ۳۷ [۱۳]
از طرف اوقاف نباید باشد. ظاهراً باید از طرف مالیه باشد. چون برای کمک مصرف خیریه تصویب شده است که صدی پنج نگیرد (روزنامه رعد، ش۳۹، س۱۰، ۱۵ شعبان ۱۳۳۷ق، ص۴؛ همان، ص ۱۵۴-۱۵۶).
[آرم شیر و خورشید] وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه، نمره کتاب ثبت ۲۷، ۲۰ ثور ۱۲۹۷، تلگراف.
آقای رئیس معارف و اوقاف آذربایجان، از قراری که تجارت‌خانه محترمه تومانیانس اظهار می‌نماید نمایشاتی که از طرف ارامنه برای مصارف خیریه داده شده، مطالبه صدی پنج آن را می‌نمایند. در صورتی که نمایشات راجع به خیریه و معارف صدی پنج آن معاف است. البته در صورت تحصیل عواید نمایش برای امور خیریه صدی پنج را موقوف به مطالبه بگذارند.
[امضاء] اعلم الدوله (سازمان اسناد ملی ایران، پاکت شماره ۴۲۷ ب۴ آ پ ۱-۲۹۷۰۰۱۸۸۷؛ همان، ص ۱۵۶-۱۵۷)
***
عدالت را کجا باید پیدا کرد؟
این نمایش درباره پیسی است؛ جدید و عالی است و توسط آماتورهای معروف (آقایان طبیب‌زاده و آقا میرزا سید علی‌خان) و آماتور و آماتریست‌های ارامنه به منفعت خیریه تحدید در سالن گراند هتل نمایش داده خواهد شد.
شب جمعه ۲۵ جمادی‌الاول مطابق ۱۵ دلو ۱۲۹۹ را فراموش نفرمایید (روزنامه ایران، ش ۸۲۹ و ۸۲۱، ۱۲ و ۲۳ جمادی‌الاول ۱۳۳۹ق، ص۴؛ گزیده اسناد نمایش اسناد در ایران، دفتر دوم، ص ۳۹-۴۰).

***
پیس انکشاف جدید
توسط آقایان طبیب‌زاده و میرزا سید علی‌خان و آماتریس‌ها و آماتورهای ارامنه.
دومین نمایش است به منفعت دارالایتام تحدید کل
در لیله سه‌شنبه ۱۳جمادی‌الثانی مطابق ۴ برج حوت ۱۲۹۹ در سالن گراند هتل داده می‌شود. آقایانی که بلیط شب دوشنبه ۵ جمادی‌الثانی [۲۷ دلو] را دارند حضور در این نمایش کمدی را فراموش نفرمایند.
انجمن خیریه اداره تحدید (همان، ش۸۳۹، ۹ جمادی‌الثانی ۱۳۳۹ق، ص۴؛ همان، ص۴۰)
***
نمایش عالی باشکوه
یک عروس و سه داماد
در تحت نظر یک عده از جوانان فاضل و دانشمند به منفعت تأسیس یک مجله علمی در شب چهارشنبه ۲۰ جمادی‌الثانی در سالن گراند هتل به توسط اکترواکتریس‌های معروف مسیو قوستانیان و گل صبا خانم و مادموازل آسیا که مسیو واقیناک هم متصدی ارکست نمایش می‌باشد به معرض نمایش گذاشته خواهد شد.
صد و بیست، عایدی خالص این نمایش متعلق به دارالایتام تهران خواهد بود.
محل فروش بلیط‌ها: قبل از نمایش لاله‌زار، مطبعه تمدن ناصریه، مغازه بن مارشه، شب نمایش در گراند هتل (روزنامه قانون، ش۷۶، س۲، ۲۶ جدی ۱۳۰۱، ص۴؛ همان، ص۹۱).

***
نمایش
شب جمعه [۱۲ حوت] و شب شنبه [۱۳ حوت] گذشته در سالن مدرسه ستاره صبح (واقع در چهار باغ) به منفعت مریض‌خانه لشگری نمایش رستاخیز سلاطین عجم (تألیف عشقی) داده شد و از طرف اهالی ابراز احساسات به عمل آمد.
شب شنبه آینده [۲۰ حوت] نمایش (جعفرخان از فرنگ آمده) تألیف (حسن مقدم) به منفعت مریض‌خانه نظمیه داده خواهد شد (روزنامه کوشش، ش۲۵، س۱، ۱۴ حوت ۱۳۰۱، ص۴؛ همان، ص ۱۵۴-۱۵۵).

***
جمعیت خیریه و تئاتر تبریز
از منافع تیاتر یکی زنده نگاه‌داشتن تاریخ است ولی باید دانست مللی که پی به این نکته می‌برند که ادبای آنها در راه خرافات قدم نزده و پیش قدمان آنها مقهور شهوت‌پرستی نبوده و کله‌های آنها پر از اوهام نیست. تشکیلات خانواده‌هاشان به طوری مرتب و صحیح است که ما بیچارگان حمل به وهمیات می‌نماییم!
عمده‌ترین منافع تیاتر هم تهذیب اخلاق و تنویر افکار و تنقید تشکیلات اساسی خانواده است. نویسنده مقال مختصر رساله‌ای در تنقید تشکیلات خانواده نوشته و اگر موقع اقتضاء نماید به نظر قارئین گرام خواهد رسید. بلی احتمالاً بعضی آقایان کلمه تشکیلات خانواده را با کمال سردی تلقی نمایند ولی اس و اساس تمام تشکیلات ملل اروپ تشکیلات خانواده است و بس. اگر تشکیل خانواده به کلی از حقیقت صداقت عاری باشند حاصل نتیجه ما می‌شویم که مثل گیاه خروب در هر جا باشیم نشان خرابی آن مملکت را خواهیم داد. با این مقاصد عالیه جمعیت خیریه چه موفقیت پیدا کرده؟ آن که اطلاع دارم عرض خواهم کرد. خواه پند بگیرند، خواه ملال.
یک سال و نیم پیش بنده را به مدیریت انتخاب کردند. جمعیت خیریه در حال انحلال بود، آقایان اعضاء دعوت [شده] و بعد از مذاکرات زیاد قرار شد چند نفر ماهی پنج تومان شهریه بدهند. یکی خود بنده بودم که با ضیق مالیه قبول [کردم سپس] در مغازه مجید الملک محل اداره معارف را کرایه کردیم. در آن زمان آقای مکرم الملک هم در اغلب جلسات حضور به هم می‌رسانید.
چون جمعیت خیریه در خیال داشت صحنه‌ای برای تیاتر تهیه نماید آن که در [محله] ارمنستان [تبریز] ساخته بودند خیلی ناقص بود، قرار شد به مرحوم حاجی نظام الدوله اظهار شود مدتی که باغچه رفیع الدوله را وقف نمودید باغچه مزبوره را محول فرمایید به جمعیت که در آنجا صحنه تهیه شود. آقای حاجی نظام‌الدوله مرحوم این اظهاریه را با حسن قبول تلقی کرده و ظاهراً با کمال صمیمیت قباله نوشته و با خط خودشان امضاء فرمودند که حالیه در صندوق ضبط است. بعد برای مخارج ساختمان و جشن همچون نعمت عظمی، جمعیت از معاریف شهر به منزل جناب اجل آقای اعلم الملک دعوت و از طرف جمعیت یک نفر آقایان را از مقصود جمعیت مطلع ساخته و آقایان هر یکی در دفتر مخصوصی که از طرف جمعیت تهیه شده بود و حالا هم ضبط است با خط خودشان اعانه نوشتند. من جمله آقای حاجی نظام‌الدوله مرحوم که چهارصد تومان نوشته بودند. قریب سه هزار تومان در آن مجلس اعانه نوشته شد و جمعیت هم به واسطه اعتماد به این‌گونه اظهار مساعدت آقایان که بدبختانه بعدها اغلبشان فقط اکتفا به نوشتن اعانه فرمودند، قدم به دایره فعالیت نهاد.
نظر به قحط و غلای آن روزی و کثرت فقرا که از سرما و گرسنگی هر روزه عده معتنابهی در کوچه و بازارها از نعمت حیات با هزاران محنت محروم می‌شدند، قریب هفتاد نفر از آن مصیبت‌زدگان را در خود خیریه چند روزی نگاه داشته و به تمام مخارجشان کفالت نمود ولی بعد از چند روز از عدم توجه آقایان مزبور مجبور شد فقط به دادن مخارج و کفالت ده نفر از آن عده قناعت کرده و مابقی را به عهده کفالت بلدیه واگذار نماید و تا این اواخر کلیه مخارج این ده نفر را متکفل بود.
[جمعیت] مصمم شده بود در بهار همان سال شروع به ساختمان صحنه نماید در همان حال حاجی نظام الدوله مرحوم اظهار داشته بود اگر جمعیت خیریه قیمت این ملک را گرفته و در جای دیگر برای صحنه ملکی علاقه نمایند، چون به خود من لازم است، خیلی ممنون خواهم شد و علاوه از قیمت ملک و اعانه که نوشتم در ساختمان آنجا شرکت خواهم نمود. جمعیت خیریه با این شرط راضی شد که پیش از اینکه جمعیت این ملک را بفروشد باید اول یک قطعه ملکی که با افکار جمعیت موافقت نماید، خریده شود بعد جمعیت می‌تواند بفروشد.
قرار شد ملک خیریه را ابتیاع نمایند. جناب اجل آقای معین ارعایا از طرف آقای مکرم الملک و آقا میرزا اسماعیل از طرف حاجی نظام الدوله وکالتاً مشغول مذاکره بودند و جمعیت اطمینان کامل حاصل نموده و مشعول ساختمان صحنه گردید. تا اینکه اوضاع تبریز دگرگون شده و مقدمه فترت شروع و دست اجانب دراز و آذربایجان محل تاخت و تاز یک مشت اراذل و اوباش شد. با اینکه جمعیت خیریه از سیاسات کنار و بی‌طرف بود گرفتار هزاران بد سیرتان اهریمن صفتان شد. محض اینکه آمال جمعیت به کلی به هدر نرود کج‌دار و مریز مشغول بود، تا آقای مکرم الملک به بهانه کرایه اشیاء، از طرف جمعیت مکرر در مکرر نوشته شده بود برای تصفیه حساب خودشان، یا یک نفر معین نمایند یا خودشان بیایند. چون… احتیاج نمی‌دید در صورتی که برای ساختمان آنجا خودش رأی داده بود، به توقیف اشیاء جمعیت که قریب پنج هزار تومان بود، حکم کرده و بعضی مداخلات که باعث تضییع اثاثیه جمعیت بود نموده و مبالغی خسارت وارد آورد. تا اینکه مژده تشریف فرمایی حضرت اشرف امنع آقای سالار اعظم به گوش اهالی ستمدیده رسیده در نتیجه این موهبت عظمی مثل باران رحمت بهار آزادی طلبان مانند مرغ‌های خوش‌الحان بهار هر یک در شاخه‌ای از معارف بنای شادی و خرمی نمودند. جمعیت خیریه هم با کمال امیدواری مشغول ترمیم خرابی‌های گذشته شد.
در خاتمه آقایان اعانه دهندگان را متذکر می‌شویم که فراموش نفرمایید مبلغی را که با خط خودشان در دفتر جمعیت خیریه مرقوم داشته‌اند با وثائق قلبی مطمئن هستم که از توجه بندگان حضرت اشرف ابوالاحرار ایران و قلاوز [جلودار] آزاد از حالت کالیوه [نادانی] خلاصی و به حالت نشو و نمو نائل شویم.
صدر جمعیت خیریه. ع. سرتیپ‌زاده (جریده تجدد، ش۱۴۷، ۳۰ ذیقعده ۱۳۳۷ق، صص ۲ و ۳؛ همان، ص ۱۷۶-۱۷۸)

***
هیأت تیاترال آستارا
در نتیجه فداکاری معارف پروران از چهارده سال پیش به این طرف یک باب مدرسه ملی شش کلاسه در آستارا تأسیس و بدون تحمیل یک دینار به مالیه دولت، مدرسه مزبور تاکنون دوام نموده است. چند سال پیش عده‌ای از شاگردان همین مدرسه که فارغ‌التحصیل شدند، افتخاراً هیأتی به اسم هیئت تیاترال آستارا تشکیل نمودند که تصفیه اخلاق عمومی و خدمتی به اهالی این محیط کوچک نموده و ضمناً عایدی را نیز به مصرف قرائت خانه ملی و خرید ملبوس جهت محصلین فقیر و سایر امورات خیریه برسانند (هفته‌نامه حقیقت، ش۸۶، س۱، ۸ جوزا ۱۳۰۱، ص۱؛ همان، ص۲۱۱).

***
نمایش عالی اخلاقی
لیله جمعه ۳۰ ربیع‌الثانی که مطابق با دوم برج دلو است شش ساعت بعدازظهر در گراند هتل نمایش اخلاقی عالی به منفعت روزنامه وطن که عشر آن برای لباس ایتام فقرا تخصیص داده شده است، داده خواهد شد. این نمایش از حیث اخلاق اولین نمایشی است که در تهران داده می‌شود (روزنامه رعد، ش۲۲۴، س۱۰، ربیع‌الثانی ۱۳۳۸ق، ص۴؛ همان).

***
تئاتر در مازندران
جشن مریض‌خانه که با زحمات زیاد با اقدامات مجدانه آقای دکتر سنگ رئیس صحیه مازندران تأسیس و بنا شده در لیله ۱۵ شهر شعبان [۲۳ حمل] که مصادف با تولد حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه بود در مریض‌خانه مزبور جشن شایانی گرفته شد. جناب آقای آقامیرزا علی خانه رئیس نظمیه مازندران از طرف خود و اداره حکومتی درب مریض‌خانه تا پنجاه قدم خیابان جلو مریض‌خانه و اداره مالیه ایالتی نصف قسمت مریض‌خانه و از طرف صحیه هم نصف قسمت دیگر مریض‌خانه را چراغان باشکوهی نمودند. تقریباً ۲۵ میز چراغ بوده. یکی از میزهای مزبور از طرف اداره محترم معارف گذارده شده بود. نظیر این جشن کمتر دیده شده.
حضرت حجت الاسلام آقای آقاسید میرزا علی مجتهد نطق بلیغی مبنی بر تشویق تأسیس مریض‌خانه ملی ایراد کرد. پس از آن شاگردان مدارس با حالت نظام و سرود اسلامی ورود و پس از قرائت بیان نامه از طرف شاگردان مدارس و مراجعت نمودند.
شب دوم برای تشویق اهالی، به افتخار تأسیس مریض‌خانه نمایش اخلاقی به منفعت مرضای بی‌صاحب در تحت مدیریت آقای مدیرالسلطان، دهقان و آزاد اجزای محترم مالیه داده شده. با اینکه از کثرت جمعیت و ازدحام خلق نزدیک بود مجلس به هم بخورد، و زحمات آقایان بیهوده شود، آقای میرزاعلی خان رئیس نظمیه با جدیت کاملی جایگزین نموده، نمایش در تحت چهار پرده داده شد، به طوری که مورد تحسین عمومی واقع گردید (روزنامه اتحاد، ش۱۵۴، ۷ ثور ۱۳۰۱، ص۲؛ همان، ص۲۶۹).

***
سواد مرامنامه مجمع ترقی لنگرود
۱ـ تهیه عایدات برای توسعه معاف و تکثیر و تعداد مدارس.
۲ـ تشکیل مؤسسات خیریه از قبیل قرائت خانه ملی، دارالایتام، دارالعجزه، مریض‌خانه و غیره.
۳ـ ترتیب نطق و خطابه و کنفرانس‌های علمی و ادبی و فنی و اخلاقی و حتی‌الامکان تأسیس مجله و روزنامه.
۴ـ تشکیل نمایش و تیاترهای اخلاقی.
۵ـ پرورش قوا و تقویت مزاج و عضلات به واسطه تشکیل مجمع ورزشی.
۶ـ توجه به ترقی مدارس نسوان و سعی در تکمیل بودجه آنها.
۷ـ تشکیل مجامع علمی و ادبی و تهذیب اخلاق عمومی به وسیله نشر لوایح مفیده و مقالات اجتماعی.
۸ـ حفظ زبان و ادبیات متداوله ملی از استعمال لغات خارجی (روزنامه کوشش، ش۴۷، س۱، ۲۷ ثور ۱۳۰۱، ص۳؛ همان، ص۲۷۵).

***
انجمن پرورش قزوین
اقدام در توسعه معارف و تهذیب اخلاق و ترویج ورزش
یک نسخه از بیانیه منتشره انجمن پرورش قزوین اخیراً به اداره ما رسیده. انجمن مزبور ۱۶ ماه است که با عضویت یک عده جوانان با ذوق معارف‌ پرور در قزوین تأسیس شده. خلاصه آمال انجمن نشر معارف بین عامه اناث و ذکور به وسیله ایجاد مدارس و تأسیس قرائت خانه‌ها، نمایشگاه‌ها، انتشار جراید و مجلات، ایراد کنفرانس‌های علمی و ادبی و اجتماعی، ترجمه و طبع کتب مفیده از السنه خارجه و تأسیس دارالتألیف، اصلاح خط و زبان فارسی، تأسیس کلاس‌های ورزش و عملی کردن اصول حفظ الصحه و ترویج فلاحت و صناعت.
در این مدت در راه این آمال انجمن مزبور مطابق راپورت عملیات ۱۶ ماهه خود اقداماتی کرده که عبارت است از تأسیس یک باب مدرسه دو کلاسه اناث مجانی به نام (دبستان پرورش) که فعلاً ۵۰ نفر مخدرات بی‌بضاعت را مجاناً تعلیم می‌دهد و در آتیه تصمیم دارد که چهار کلاس علمی و یک کلاس صنعتی افزوده نماید.
ثانیاً: ایجاد و ترویج ورزش و تأسیس کلوپی به نام (کلوپ فوتبال پرورش) که با تعقیب و ترویج انجمن کلوپ‌های فوتبال متعددی دایر شده است.
ثالثاً: اقداماتی است که در تهذیب اخلاق اهالی قزوین برداشته و نمایشات اخلاقی، تاریخی، اجتماعی از قبیل: شرف قول، نادرشاه، منبع الفضل، دزدان ایران و شجاع الدوله داده و تعقیب می‌نماید.
رابعاً: اعانت و مساعدت‌های مالی است که به مؤسسات معارفی نموده و در بدو تشکیل، قسمتی از عایدات نمایش شجاع الدوله را به مصرف ساختمان کلاس‌های مدرسه پهلوی رسانیده و همچنین در نظر دارد که اشعار فقید آقای واعظ کیوانی مدیر نامه بازپرس منطبعه قزوین را به پاس خدمات مشارالیه طبع و نشر نماید (روزنامه شفق سرخ، ش۴۸۳، ۱۲ فروردین ۱۳۰۵، ص۲؛ همان، ص ۳۱۲-۳۱۳).

نتیجه‌گیری و پیشنهادات
اولین گزارش‌ها درباره نمایش معلولیتی در ایران مربوط به اواخر سده سیزدهم شمسی یا اوایل سده چهاردهم قمری است. اما متأسفانه تجارب و دستاوردهای آن جمع‌آوری و بررسی نشده است. اما اسناد اولیه در این مجموعه جمع‌آوری شده و امیدواریم بتوانیم بقیه اسناد درباره نمایش معلولیتی را جمع‌آوری و نیز تجزیه و تحلیل کنیم. فرهنگ ایرانی دارای ظرفیت‌های خوبی برای پیشرفت معلولین است. در بخش مذهبی، تعزیه خود عرصه پهناوری است که معلولان می‌توانند در آن پیشرفت خوبی داشته باشند. در بخش فرهنگ عامیانه، ده‌ها نوع نمایش مردمی هست که در ایام ملی و تاریخی اجرا شده است، مثل نمایش‌های نوروز و یلدا و تخته روحوضی. در بخش فرهنگ جوانمردی یعنی تلاش‌های جوانمردان و پهلوانان ایرانی زمینه‌های بسیار مهم برای پیشرفت هست. به هر حال چشم ‌اندازهای سودمند و جذاب برای پیشرفت معلولان در عرصه نمایش هست. چند سرفصل را نام بردم اما اگر بخواهیم دسته‌بندی شده عرضه کنیم می‌توانیم به این جمع‌بندی رسید:
ـ فرهنگ عامیانه ایرانی
ضرب‌المثل‌ها
حکایت‌ها
معلولان می‌توانند با تشکیل گروه‌های سه نفره و بیشتر و نمایش‌هایی درباره ضرب المثل‌ها و حکایت‌هایی داشته باشند که محتوای آنها مرتبط به معلولین است.
‌ـ اقشار اجتماعی ایران
پهلوانان
نیکوکاران
کودکان
زنان
درباره همه این اقشا در فرهنگ ایرانی نکاتی هست که به صورت شعر یا نثر بیان شده و محتوای معلولیتی دارند و معلولان می‌توانند نمایش‌هایی در این زمینه‌ها داشته باشند.
‌ـ فرهنگ مذهبی
داستان‌های قرآنی
منظور مواردی است که معلولان در آن مشارکت دارند.
داستان‌های مندرج در روایات
سرفصل‌های بالا بخشی از مواردی است که معلولان می‌توانند اجرای تئاتر و فیلم داشته باشند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *