ترحم نه، احترام آری!

گفت‌وگو با طالبعلی پورشریعه
ترحم نه، احترام آری!

معلول یک انسان است و از تلاش برای توانبخش کردنش ناامید نشوند، فرزند معلول خود را مستقل تربیت کنند و به محض تشخیص معلولیت، استعدادیابی شود؛ معلول واقعی کسی است که از استعدادش استفاده نمی‌کند؛ با اراده و پشتکار می‌توان موفق شد.

به گزارش خبرگزاری فارس مازندران، روزهای پاییزی‌ست و آسمان میلش به تاریکی‌ست، هرچه بدویم باز به روز نمی‌رسیم، طالبعلی پورشریعه روانشناس بالینی، دانشجوی دکتری روانشناسی، مشاور مدیرکل بهزیستی مازندران، مدیر کلینیک مددکاری اجتماعی باران، مسؤول مرکز ساماندهی کودکان خیابانی مازندران، آموزگار کودکان با نیازهای ویژه مهمان غروب زودهنگام پاییزی ما بود؛ در ادامه مشروح گفت‌وگو با وی از نظرتان می‌گذرد.
کمی از تاریخچه معلول و شرایط امروزی فرد معلول و مشکلات آنها بگویید.
در زمان‌های دور معلولان را از بین می‌بردند اما خوشبختانه اکنون صحبت از توانمندی آنان است و حرف‌ها و موضوعات زیادی در خصوص حقوق شهروندی این قشر به میان می‌آید.
معلولان ویترین خلقت خداوند هستند؛ در جوامع نخستین، کودکان معلول غالباً به‌دلیل ناتوانی‌شان در مقاومت در برابر سختی‌های زندگی در سنین پایین از بین می‌رفتند.
در بسیاری از تمدن‌های باستان، رسم بر این بود که در سال‌های قحطی تعدادی از افراد معلول را قربانی می‌کردند، زیرا این‌گونه افراد را وابسته به شیطان می‌دانستند، فلسفه بشردوستانه‌ای که در دوره رنسانس شکوفا شد، بی‌شک نگرش عمومی را نسبت به معلولان ملایم‌تر کرد.
این مسائل تا آن حد پیش نرفت که درمان، مراقبت، آموزش و پرورش این افراد را دربر گیرد، با بالا رفتن رشد جمعیت، پیشرفت جوامع به‌سوی صنعتی شدن، وقوع سوانح و تصادفات، هر روز بر تعداد معلولان افزوده می‌شد.
پدید آمدن جنگ‌های اول و دوم و نیز وجود اپیدمی فلج اطفال، باعث شد در پرتو رسیدگی به معلولان جنگی و کودکان مبتلا به فلج اطفال، به‌تدریج نسبت به مراقبت از معلولان عادی شهرها نیز توجه شود و اقداماتی در زمینه درمان و نگهداری آنها در آسایشگاه‌ها به‌عمل آمد.
امروزه در سطح بین‌المللی ما به سه واژه که معمولاً به‌طور یکسان به‌کار برده می‌شود و در عین حال از نظر مفهوم متفاوتند، برخورد می‌کنیم این سه واژه عبارتند از: نقص، ناتوانی و معلولیت.
مفهوم نقص که از آن تحت عنوان اختلال هم نام برده می‌شود، مرتبط است با غیر عادی بودن ساختار، نمود ظاهری بدن، کارکرد اُرگانیسم و سیستم بدن که می‌تواند ناشی از هر دلیلی باشد، به عبارت دیگر هر گونه فقدان یا ناهنجاری در زمینه جسمانی، روانی، عملکردی یا آناتومی انسان، نقص نامیده می‌شود.
ناتوانی، منعکس‌کننده پیامدهای نقص (اختلال) در عملکرد فعالیت فرد است، به عبارت دیگر هر گونه محدودیت یا فقدان در توانایی انجام فعالیت‌هایی که در سطح طبیعی، از هر انسانی انتظار می‌رود، ناتوانی نامیده می‌شود.
معلولیت مرتبط است با محدودیت‌هایی که فرد به‌عنوان نتیجه نقص و ناتوانی تجربه می‌کند، در تعریفی دیگر معلولیت عبارت است از فقدان یا کاهش فرصت‌ها برای سهیم شدن در زندگی اجتماعی، در سطحی برابر با دیگران.
افراد مبتلا به ناتوانی‌های جسمی به دو علت در زندگی مبارزه می‌کنند، یک دلیل آن چیرگی به محدودیت جسمانی و دیگری به‌منظور اینکه مورد پذیرش دیگران قرار گیرند.
از نظر تحصیلی به قدری این افراد متفاوت هستند که امکان اینکه بتوان نظریه خاصی را ابراز داشت، وجود ندارد.
بعضی از این افراد به‌علت ویزیت پزشکان، بستری شدن در بیمارستان‌ها، احتیاج به استراحت طولانی در منزل و نظایر آن، نمی‌توانند در مدرسه حضور مرتب داشته باشند و عده‌ای برعکس بدون هیچ‌گونه کمکی مانند افراد عادی یادگیری دارند.
گروهی احتیاج به آموزش‌های خاص به‌علت عقب‌ماندگی ذهنی، عوارض عصبی و نورولوژیک، اختلالات حواس و سردرگمی توأم با ناتوانی جسمانی دارند.
بعضی اگرچه از نظر بهره هوشی با افراد عادی فرقی ندارند اما باز هم نمی‌توانند پیشرفت یکسانی با افراد عادی داشته و بیشترشان عقب می‌مانند و بالاخره افرادی که از نظر بهره هوشی بالاتر هستند با وجود ناتوانی‌های جسمانی و داشتن انگیزه‌های بالا برای یادگیری، داشتن والدین و آموزگاران فهمیده که تمام وسایل را برای پیشرفت آنها تهیه می‌کنند، در سطوح بالاتری از جامعه کارهای بسیار حساس را انجام می‌دهند.
طبق گزارشات تعداد افراد مبتلا به اختلالات و ناتوانی‌های جسمانی شخصیت خاصی نداشته و تفاوتی با سایر هم‌قطاران ندارند و واکنش آنها به‌مناسبت روز جهانی معلولان، ضرورت تغییر ساختار و اصلاح نگاه جامعه نسبت به معلولان به‌نوع ناتوانی بستگی به واکنش اطرافیان، والدین، اولیای مدرسه، رفقا، همکاران و افراد در اجتماع دارد.
این کودکان اگرچه مراحل سختی را به‌علت ناتوانی می‌گذرانند اما باید به آنها آموزش داد که چطور مسئله را قبول کرده و با آن کنار بیایند بدون اینکه واکنش‌های شدید افسردگی، تمایلات به خودکشی، پرخاشگری، حالت انتقام‌گیری و خرابکاری در آنها به‌وجود آید.
کودکانی که به‌علل ناتوانی‌های مختلف مجبورند در بیمارستان بستری شوند و یا در منزل استراحت کنند، باید معلم در منزل داشته و یا از طرف مدرسه به آنها کمک‌های لازم شود تا پس از بهبودی کودک از هم‌کلاسان خود عقب نمانند.
چالش‌ها و موانع اساسی پیش‌روی معلولان چیست؟
* نگرش منفی به معلولان
از اهم چالش‌های معلولان، نگرش منفی آحاد مختلف جامعه و گروه‌های مختلف معلولان است که بیشتر زمینه فرهنگی داشته و به‌جای تأکید بر توانمندی و نقاط قوت معلولان و پرورش استعدادها، به نقاط ضعف آنان توجه می‌شود، به‌طوری که مسؤولان در سطح کلان در برنامه‌ریزی‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کمتر به مسائل و مشکلات این قشر از جامعه توجه داشته و جایگاهی در برنامه‌ریزی برای آنان در نظر نمی‌گیرند.
کارفرمایان بخش خصوصی با توجه به نگرش منفی که به معلولان دارند کمتر به کارایی آنان توجه کرده و اگر هم کاری به این قشر واگذار شود، از روی ترحم و دلسوزی است.
اقشار مختلف جامعه حتی طبقات تحصیل‌کرده از توانمندی‌های بالقوه و بالفعل معلولان آگاهی نداشته و آنان را افرادی ناتوان می‌پندارند که قادر به کار نبوده و بیشتر نیاز به کمک‌های مادی و حمایت مستمر دارند.
* رشد جمعیت
با توجه به رشد جمعیت جوان در هرم سنی ایران هر ساله به جمعیت معلولان ایران اضافه می‌شود، اگرچه سازمان‌های بین‌المللی به شعار تساوی و برابری فرصت‌ها برای معلولان تأکید داشته و از دولت‌ها می‌خواهند این شعار را در برنامه‌ریزی‌های خود سرلوحه کار قرار دهند اما عملاً مشاهده می‌شود که آنان به‌عنوان شهروند درجه ۲ قرار گرفته و قادر به رقابت و مشارکت در فعالیتهای اجتماعی، و اقتصادی و فرهنگی همانند افراد سالم نیستند.
* اشتغال معلولان
مهم‌ترین و اساسی‌ترین عامل در زندگی معلولان، خودکفایی و استقلال فردی معلول است زیرا تمام هزینه‌هایی که در فرآیند توانبخشی انجام می‌گیرد در نهایت در برنامه توانبخشی حرفه‌ای متبلور شده، به‌طوری که معلول را قادر می‌سازد در فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی جامعه مشارکت داشته باشد اما با توجه به شرایط نامناسب بازار کار که باید هر ساله یک میلیون و 200 هزار فرصت شغلی ایجاد شود و تعداد کثیر فارغ‌التحصیلان دانشگاهی با توقعات بالا عملاً معلولان، به‌ویژه افرادی که مهارت کمتری داشته قادر به پیدا کردن کاری مناسب نخواهند بود.
در هر حال با توجه به بررسی‌های انجام‌گرفته حتی در کشورهای صنعتی، نرخ بیکاری آنان حداقل ۲ الی ۳ برابر افراد عادی است، در این راستا، شغل تنها هدف نیست بلکه باید زمینه‌ اشتغال مولد و پایدار برای آنان در نظر گرفته شود.
* عدم نگرش علمی و سیستمی به مسائل معلولان
عدم نگرش علمی و سیستمی به مسائل معلولان و ابعاد مختلف فعالیت جهت توانمندسازی آنان بیشتر مسؤولان که پزشک و یا پیراپزشک هستند، از بُعد مسائل درمانی به آنان می‌پردازند تا مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، نگرش سیستمی یعنی همه با هم به فکر این قشر باشیم نه فقط یک نهاد یا یک ارگان، همه سازمان‌ها و نهادها باید برنامه‌ریز و پاسخگو باشند و خود را ملزم به ارائه خدمات به این قشر بدانند.
* اتوماسیون در سیستم‌ها
اتوماسیون تدریجی کارها و استفاده از تکنولوژی اطلاعات و سیستم‌های کامپیوتری در سازمان‌ها و بنگاه‌های اقتصادی باعث شده که بیشتر مشاغل در رابطه با معلولان توسط افراد سالم اشغال شوند زیرا گروه‌های مختلف معلولان به‌علت مشکلات فردی و موانع فیزیکی و فرهنگی در جامعه که با آنان مواجه هستند قادر به رقابت با افراد سالم نبوده و از طرفی نیاز به تکنولوژی کاربر، به‌ویژه در مناطق محروم و روستاها برای معلولان باید مورد توجه مسؤولان قرار گیرد.
* مهاجرت و معلولان
سیر مهاجرت روستائیان به شهرها و مراکز استان‌ها و در نهایت به تهران بزرگ و حاشیه‌نشینی باعث شده که اولاً گروه‌هایی از معلولان مانند عقب‌ماندگان ذهنی، ناشنوایان که در روستاها به آسانی می‌توانند به انجام کارهای مرتبط به کشاورزی بپردازند و جذب جامعه محلی شوند، عملاً به یک معضل اجتماعی در شهرها تبدیل می‌شوند.
ثانیاً گروه‌های مختلف معلولان در این جهت بیشتر در معرض آسیب‌های اجتماعی مانند اعتیاد، بزهکاری، قاچاق و … قرار گیرند و ثالثاً با توجه به از بین بردن هسته خانوادگی معلولان که در جامعه محلی مورد حمایت والدین و معتمدین محل هستند، از دست داده و رها شوند.
در کنار چالش‌هایی که اشاره کردید، موانع فیزیکی و فرهنگی هم در این زمینه وجود دارد، جا دارد به این موانع نیز اشاره‌ای شود.
علاوه بر موانع فیزیکی و مناسب‌سازی محیط کشور از نظر دسترسی معلولان به ساختمان‌ها، حمل و نقل و معابر که با وجود تأکید زیاد قانون جامع حمایت از معلولان اگرچه در این جهت کارهای زیادی انجام گرفته اما این اقدامات بسیار اندک بوده و پاسخگوی نیاز معلولان نیست.
مشاهده معلول که با تحمل و رنج فراوان کاری به‌دست آورده اما به‌علت موانع فیزیکی قادر به رفت‌وآمد نیست، بسیار غم‌انگیز است.
علاوه بر موانع فیزیکی، معلولان با موانع فرهنگی بسیاری در جامعه روبه‌رو هستند، از جمله در مدرسه، مراکز آموزشی، فرهنگی و محل زندگی.
نقش مسؤولان و نوع نگاه‌شان به این افراد، با نیازهای ویژه بسیار مهم و الگوساز است، جا دارد ضمن خیرمقدم به استاندار جدید و آرزوی موفقیت برای وی، به این نکته اشاره کنم که انتظار می‌رود یک مشاور آگاه و آشنا به امور معلولان در استانداری به نمایندگی از قشر ده‌درصدی جامعه حضور داشته باشد.
وضعیت ورزشی معلولان در ساری چگونه است؟
متأسفانه امکانات ورزشی و بستر ورزش برای این عزیزان خیلی فراهم نیست اما با این حال با همت و توجه مدیرکل بهزیستی استان، تیم والیبال نشسته ما قهرمان کشور شد و تیم فوتبال هفت‌نفره ملل مازندران نیز مشغول به فعالیت است.
نخبگان علمی فرهنگی جامعه معلولان را کمتر می‌شناسیم، از آنها نیز بگویید.
خانم مریم آشفته در بخش طراحی، آقای قدیری در موسیقی، آقای محمد کوزه‌گری در بخش علمی
و خانم مریم راستی، نمونه‌هایی از نام‌آوران این عرصه هستند.
خواسته معلولان چیست؟
بزرگ‌ترین خواسته معلولان تصویب قانون جامع حمایت از معلولان است، از دولت‌مردان هم قدردانی می‌کنم که در این سال‌ها نگاه ویژه و توجهات خاصی به بهزیستی داشته‌اند و جانانه از بهزیستی که شامل 160 فعالیت است، حمایت کرده‌اند.
سخن آخر.
ترحم نه، احترام آری؛ از خانواده‌هایی که فرزند معلول دارند می‌خواهم به این نکته توجه کنند، معلول یک انسان است و از تلاش برای توانبخش کردنش ناامید نشوند، فرزند معلول خود را مستقل تربیت کنند و به محض تشخیص معلولیت، استعدادیابی شود؛ معلول واقعی کسی است که از استعدادش استفاده نمی‌کند؛ با اراده و پشتکار می‌توان موفق شد.
از پدر و مادرم و همسرم قدردانی می‌کنم که همیشه با مهر و محبت‌شان حامی من بوده‌اند، از مدیرکل بهزیستی که نگاه پدرانه و مسؤولانه‌ای به توانبخشی دارند نیز تشکر می‌کنم، تشکر دیگرم از آقای قلندری معاون توانبخشی است وخداقوتم اهالی رسانه که انعکاس‌دهنده صدای مردمند.

منبع: گفت‌وگو از لیلا حاجیان، خبرگزاری فارس، 26 آذر 1396

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *