قرائت قرآن، گفتگو با باقر جباری

قرائت قرآن

گفت‌وگو با باقر جباری(قاری قرآن کریم، مداح و خطاط)
مصاحبه کننده: علی خراسانی
آقای جباری با اینكه دارای ضایعه نخاعی است و از ناحیه دو پا فلج می‌باشد ولی در جامعه قاریان بسیار فعال است. آرزوی او گسترش قرآن كریم در همه اقشار مردم به ویژه معلولین است. از اینرو آموزش قرائت برای این قشر برایش اولویت دارد.
برای اینكه مردم مسلمان به ویژه روشندلان، ناشنوایان و ناتوان‌های حركتی با شخصیت و خدمات ایشان بیشتر آشنا شوند، این مصاحبه انجام شد. ایشان عمدتاً به قرائت قرآن اشتغال دارد. از سده نخست اسلامی، روشندلان بسیار بوده‌اند كه عاشق علوم قرآن به ویژه قرائت و تفسیر بوده‌اند. هم اكنون در مصر، عربستان سعودی، ایران و دیگر كشورهای اسلامی، صدها نابینا به روش حرفه‌ای به قرائت اشتغال دارند. متأسفانه در این زمینه، پژوهش نشده و معلوم نیست چند قاری نابینا در جهان هست و سبك‌ها و دیگر ویژگی‌های آنها هم بررسی نشده است.
امید است این مصاحبه شروع تحقیقاتی درباره جامعه قاریان روشندل باشد و مردم به اینگونه نخبگانی كه بر اثر حادثه‌ای اعضا و اركان بدن خود را از دست داده‌اند، بیشتر توجه كنند و تلاش و همت آنان را الگو خود قرار دهند.

* آقای جباری متولد كجا هستید و الآن ساكن چه شهری می‌باشید؟ لطفاً خود را بیشتر معرفی فرمایید؟
والدین اینجانب اصالتاً از آذربایجان غربی و ارومیه هستند ولی جاذبه‌های شهر قم، آنان را از جوانی به قم كشانده است و من هم در قم بزرگ شدم. خانواده‌ام مذهبی هستند و از ابتدا در زمینه عبادت و رعایت احكام مرا راهنمایی می‌كردند.
من شغل آزاد داشتم تا اینكه در سال ۱۳۸۸ از ارتفاعی پرت شدم، به پایین افتادم و این موجب ضایعه نخاعی‌ام شد. بالاخره دو پا فلج شد و ویلچر نشین شدم. پس از این حادثه كه شاید حكمتی داشته یا تقدیر الهی بوده و به هرحال من راضی به رضای الهی هستم تصمیم گرفتم بیش از گذشته به قرآن بپردازم.

* یعنی شما در گذشته و قبل از حادثه به قرائت و حفظ می‌پرداختید؟
بله از دوره نوجوانی به جلسات قرآن می‌رفتم؛ علاقه داشتم و خانواده به ویژه پدرم هم تشویق می‌كرد و از جوانی به قرائت می‌پرداختم. اما پس از حادثه تصمیم جدی گرفتم تمام وقت در خدمت قرآن كریم باشم. خدا هم توفیق داد و به سرعت مدارج را طی كردم.

* آیا نزد استاد یا استادانی آموزش دیده‌اید؟
در زمینه قرائت شرط اول خوش صدایی و داشتن صدای مطلوب است. این مسأله تا حدّی ارثی است و بستگی به ساختار حنجره و تارهای صوتی و دستگاه صداساز انسان دارد. پس از اینكه فرد شرایط و آمادگی اولیه و بدنی و حتی روحی را داشت، باید به سراغ استاد رفته و به آموزش بپردازد.
اما من در ارومیه نزد استاد رضا صادقی به مدت ۳ سال بسیاری از نكات را فرا گرفتم. آقای صادقی نزد میر گیلجی از استادان ماهر قرائت در منطقه بود كه كمتر شناخته شده است. البته مردم آذربایجان او را به خوبی می‌شناسند. در قم زیر نظر استاد امین وحیدی کار کرده‌ام و در ادامه آن یادگیری‌هایم بیشتر در اثر ممارست و تمرین بوده است.

* بعضی از علمای علوم قرآنی معتقدند قرآن دارای نظم خاصی است و تركیب واژه‌ها و آیات، آهنگین و بسیار جذاب و دلنشین است و قاری باید نت‌ها و دستگاه‌ها را بیاموزد و بعداً تلاش كند قرآن را با آهنگ و نظم خودش قرائت كند. آیا شما اینگونه مسائل را نزد استاد فرا گرفتید؟
استاد صادقی من را با دستگاه‌ها و انواع سبك‌های موسیقایی آشنا كرد و سپس به ما یاد داد قرآن را چگونه قرائت كنیم تا زیبا و دلنشین باشد. البته قرائت قرآن را در چارچوب یك دستگاه یا ردیف خاص و متعارف و معروف نمی‌توان اجرا كرد. بلكه قاری نكات علم موسیقی را صرفاً برای آشنایی یاد می‌گیرد نه اینكه بخواهد اقتباس كند و قرآن را با این دستگاه‌ها اجرا نماید.

* شما از قاریان مشهور مصری یا حجازی یا ایرانی چقدر بهره گرفتید؟
چند بار همه قرائت‌های مصری را گوش كرده‌‌ام. نیز قرائت‌های دیگر قاریان مشهور در كشورهای دیگر را هم گوش كرده‌ام و تلاش كرده‌ام نكات مهم هر كدام را در قرائت تمرین و اجرا كنم. البته تقلید كار خوبی نیست و من قرائت تقلیدی را دوست ندارم. یعنی قاری باید بر اساس استعدادهای ذاتی خودش كار كند. قرائت دو بخش علمی و تجربی دارد. قاری اگر بخواهد به مدراج عالی برسد اولاً باید دانش‌های مختلف مثل علم تجوید، دانش صوت شناسی و دانش موسیقی را فرا گیرد و سپس به تمرین و مهارت نیاز است. بدون تمرین هرگز كسی به جایی نمی‌رسد. البته دانش موسیقی با غنا متفاوت است. دانش موسیقی به شناسایی نظم صوت‌ها و چگونگی تركیب اصوات در قالب دستگاه‌ها می‌پردازد و نت‌ها را یاد می‌دهد. من قادر به خواندن قرائت تقلیدی هستم و آموزش هر دستگاه مانند حجاز، سه‌گاه و غیره را دیده‌ام ولی در مجموع با صدای خودم قرائت می‌کنم.

* شما در آموزش معلولین در زمینه قرائت هم فعال هستید؟
– در برخی از مؤسسه‌های معلولین كلاس‌های آموزشی دارم و تلاش می‌كنم قرائت قرآن در بین معلولین گسترش پیدا كند. همانطور كه خود قرآن می‌فرماید، قرآن شفاء و آرام بخش و تسكین آلام است. از طرف دیگر از دوره رسالت و حضور رسول خدا(ص) روشندلان نابینا و دیگر معلولین در خدمت حضرت و قرآن بودند و بسیاری از قاریان، مفسران و حافظان قرآن معلول بوده‌اند. آنان خدمت بزرگی به فرهنگ قرآنی نموده‌اند. در این دوره هم بسیاری از حافظان و دیگر طرفداران قرآن كریم را همین قشر تشكیل می‌دهند. چون اینان استعدادهای ذاتی و خدادادی فراوان دارند، حافظه آنان بسیار عالی است و صداهای آنان دلنشین و جذاب است.

* فكر می‌كنید با چه روش‌هایی می‌توان مهارت توان‌خواهان را در عرصه قرآن افزایش داد؟
مصری‌ها با برنامه‌ریزی توانستند استعدادهای روشندلان نابینا و دیگر قشرهای توان‌خواه را شكوفا سازند و در عرصه جهانی بدرخشند. بسیاری از قاریان نابینای مصری شهرت جهانی دارند.
اما علت و عامل توسعه قرآن كریم در این جامعه چیست؟ به نظر می‌رسد مهم‌ترین عامل پشتیبانی مردم و مدیران دولتی بوده است. تصور كنید من كه دچار ضایعه نخاعی و فلج هستم، در عرصه قرائت می‌توانم مجالس را اداره كنم و قرائت داشته باشم. حال اگر توسط مردم نادیده انگاشته شوم، (صریحاً بگویم) به جای اینكه من را دعوت كنند فلان قاری اسم و شهرت دار را دعوت كنند، به تدریج ما حذف می‌شویم. با این وضع رشد نمی‌كنیم و در نهایت مهارت افزایی و رشد مهارت‌های قرآنی در جامعه معلولین متوقف می‌شود.
در مصر، مردم هر محل از قاریان و حافظان معلول استقبال عالی دارند، آنها را به جلسات دعوت می‌كنند، از آنان حمایت می‌نمایند.

* به نظر می‌رسد فرهنگ جامعه ما نسبت به معلولین هنوز مشكلاتی دارد و مردم این قشر را درست نمی‌شناسند و نسبت به توان‌مندی‌های آنان اطلاعات چندانی ندارند.
– درست است رسانه‌ها به خوبی رسالت خود را عمل نكرده‌ و معلولین را معرفی نكرده‌اند. بسیاری از مخترعین و كاشفین، بسیاری از علمای دینی و قرآنی از این قشر بوده‌اند. برق را یك ناشنوا اختراع كرد. بزرگترین دانشمند نجوم هم اكنون ویلچری است. در دوره پیامبر اكرم(ص)، حضرت اداره امپراطوری نوپای اسلامی را در زمان غیبت خودشان به یك نابینا سپرد و عبدالله بن ام مكتوم نابینا به خوبی امور مدینه و امور كشور را اداره می‌كرد.
اما در بحث قرآنیات، لازم نیست طرح‌های پر خرج اجرا شود، در هر شهر، نهادهای فرهنگی می‌توانند معلولین مستعد را سامان‌دهی كنند و با آموزش ۳ ماهه آنان را به جاهای مختلف بفرستند تا به برگزاری جلسات قرآن برای مردم و جوانان اقدام كنند. این روش در برخی كشورهای اسلامی اجرا می‌شود، بسیار راحت و كم خرج و پر بازده است.

* شما در مسابقات قرائت داخلی و خارجی شركت كرده‌اید؟
– در مسابقات قرائت آذربایجان غربی در سال‌های ۷۵ و ۷۶ رتبه نخست را كسب كردم و در مسابقات خارج از كشور و حتی در داخل هم به همان دلایلی كه گفتم حضور نداشته‌ام.

* علت اصلی نادیده انگاشتن معلولین با اینكه تبحر و شرایط لازم را دارند فكر می‌كنید چیست؟
در همه زمینه‌ها مانند ورزش، امور فرهنگی و غیره، در محدوده افراد مشهور كار می‌شود و تلاش می‌شود استعدادهای درخشان موجود شناسایی و دعوت شوند. با اینكه كشورهایی كه مثلاً در ورزش درخشیدند، سیستمی از پایین به بالا اجرا كردند. یعنی نیروهای مستعد را در دوره دبستان شناسایی و زیر نظر گرفتند،‌ سپس آنها را جذب كردند. اما در كشور ما فقط به مشاهیر اكتفا‌ می‌شود، رسانه‌ها پر از چهر‌ه‌هاست، گویی دیگران وجود ندارند! معلول گمنامی كه صدای خوب و قرائت عالی دارد و از هرنظر با یك قاری مشهور برابری می‌كند؛ بین انتخاب این شخص یا یك فرد مشهور، جامعه و مسئولین دومی را گزینش می‌كنند. تا وقتی این فرهنگ باشد و به استعدادهای ناشناخته و خاموش توجه نشود، پیشرفت بیشتر اینگونه استعدادها با مشکل روبرو است.
اما در شهرهایی مثل قم كه قاریان مشهور زیادتر هستند مشكل مضاعف است. اگر من در‌ آذربایجان بودم زمینه رشد در آنجا بیشتر برایم فراهم بود.
پیشنهادم اینست كه معلولین مستعد شناسایی و در شهرها و حتی روستاهای دور افتاده امكانات اولیه برای آنان فراهم كنند. آنان قطعاً می‌روند و به ترویج قرآن و معارف دینی اقدام می‌كنند.

* جناب حجت الاسلام آقای حاج سید جواد شهرستانی همواره تأكید دارند معلولین مستعد شناسایی و كارهای مهم به آنان سپرده شود. شما فعالیت‌های این مرکز را چگونه ارزیابی می‌نمایید؟
دفتر فرهنگ معلولین در این زمینه موفق بوده است. جشنواره‌هایی كه داشته،‌ نیز با ارتباطات و میزگردها و دیگر روش‌ها، تلاش كرده افراد ناشناخته را شناسایی و اولاً در وب سایت و مجله معرفی كند، سپس كارهایی را به آنان بسپارد و زمینه رشد آنها را فراهم آورد.

* با تشكر از اینكه در این گفت‌وگو شركت فرمودید.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *