تاریخ تهیه الفبای دستی فارسی ناشنوایان در ایران

International-Hand-Alphabetعلاقه به ساخت نوعی الفبای دستی که بتواند برای آموزش کودکان ناشنوا مورد استفاده قرار گیرد، پیشینه ای دراز دارد. از آنجا که الفباهای نوشتاری متفاوتی وجود دارد ، به همان نسبت انواع مشابهی از الفباهای دستی ناشنوایان در جهان نیز پدید آمده است.
برای آشنایی با جزییات تعداد انبوهی از الفباهای دستی ناشنوایان جهان ، کتاب مجموعه تصاویر الفبا های دستی ناشنوایان نوشته کارمل Carmel به عنوان بهترین منبع شناخته می شود.
در ایران ، اولین تلاش برای ساخت الفبای دستی ناشنوایان توسط جبار باغچه بان برای تعلیم به سه کودک ناشنوای باغچه اطفا ل تبریز آغاز شده است.
۱) الفبای گویای باغچه بان
الفبای گویای باغچه بانجبار باغچه بان بعد از اندیشه و تلاش زیاد ، موفق به کشف اسرار صداهای زبان فارسی شد و آن را به دو گروه صداهای تنفسی و حنجره ای و هریک از آنها را به دو دسته صداهای امتداد پذیر و غیر امتداد پذیر تقسیم کرد. این کشف مهم و همچنین پی بردن به وجود صداهای مشترک المخرج ، معمای تعلیم و اصلاح تلفظ کودکان ناشنوا را برای باغچه بان حل ساخت.باغچه بان برای اینکه صدا را برای شاگرد ناشنوایش محسوس کند ، از حواس بینایی و لامسه اش مد د گرفت و الفبای دستی خود را در سال ۱۳۰۳ شمسی اختراع کرد که در نوع خود ، در دنیا کم نظیر است. چون الفباهای دستی کشورهای مختلف ، اغلب مجموعه ای از علایم قرار دادی برای به یاد آوردن شکل حروف هستند. یعنی مخترعین این گونه الفباها کوشیده اند تا حد امکان با شکل انگشتان دست ” شکل حروف ” مورد نظر را نشان دهند. در حالیکه در الفبای دستی باغچه بان کوشش شده است که ” تلفظ هر حرف ” با شکل انگشتان و محل گذاشتن دست بر سینه و یا نگاهداشتن آن در مقابل دهان نشان داده شود. به زبان بهتر ، الفبای دستی باغچه بان بر اساس ” چگونگی اصوات گفتار ” بنا شده است
نه به ” شکل حروف ” . در نتیجه ، غالبا آن را ” الفبای گویای باغچه بان ” می نامند.الفبای گویای باغچه بان با وجود اینکه در تمام مدارس ناشنوایان ایران به طور وسیع مورد استفاده قرار گرفت ، برای به کارگیری در اشارات فارسی ناشنوایان نارسائی ها یی داشت ، چرا که فقط در راستای کمک به گفتار و اصلاح تلفظ تهیه شده است .
طبق مطالعات زبانشناسی دانشگاه گالادت – تنها دانشگاه مخصوص ناشنوایان در دنیا – الفبای گویای باغچه بان جزو گروه به اصطلاح ” گفتار اشاره شده ای طبقه بندی می شود که جدا از گروه الفبای دستی فارسی می باشد.


۲) الفبای دستی فارسی جولیا سمیعی
b_102_117_16777215_00_images_stories_photo_1juliaannoliversamiiجولیا سمیعی (Julia Ann Oliver Samii) بعد از تاسیس سازمان ملی رفاه ناشنوایان در سال ۱۳۵۰ شمسی ، به استخدام این سازمان در آمد و بعد از مدتی کار با کارمندان ناشنوا از جمله آقایانرضا قلی شهیدی و کامران رحیمی و محسن لوح موسوی و همچنین مکاتبه با سازمانهای بین المللی ویژه ناشنوایان و دانشگاههایی که پژوهشهایی در زبان اشاره ناشنوایان داشتند و در نهایت ، مطالعه رساله ها و کتابهای بسیار در این زمینه ، خیلی زود و بدرستی متوجه اهمیت مسئله جمع آوری اشارات ناشنوایان و تدوین فرهنگ زبان اشاره فارسی شد. در نتیجه ، کمیته پژوهش زبان اشاره فارسی توسط جولیا سمیعی در سازمان ملی رفاه ناشنوایان
به سال ۱۳۵۲ شمسی تشکیل شد.
صفحه ۳۹ کتاب نوشته کارمل Carmel
مهمترین کار جولیا سمیعی در این دوره کوتاه که با مرگ ناگهانی اش در اثر سقوط هواپیمایش در چهاردهم مرداد ۱۳۵۷ به پایان رسید ، ابداع ” اولین الفبای دستی فارسی ” در سال ۱۳۵۴ بود که آن را Persian Hand Alphabet نامید.
تفاوت الفبای دستی فارسی جولیا سمیعی با الفبای گویای باغچه بان ، در عدم استفاده از صورت و لب برای ادای حروف الفبای فارسی می باشد بنابر این با سهولت بیشتری به کار برده می شود. به این ترتیب جولیا سمیعی از این راه ، به غنی سازی فرهنگ و زبان اشاره فارسی یاری رساند. البته الفبای دستی جولیا سمیعی فقط دارای تصاویر ۳۳ حرف فارسی می باشد که
با این حال ، الفبای دستی مذکور در دبستان ناشنوایان باغچه بان شماره سه به مدیریت خانم هما خلیلی اصغر زاده به آزمایش گذاشته شد که نتایج آن به گفته ثمینه دختر جبار باغچه بان چشمگیر ارزیابی گردیده است اما به علت مرگ نابهنگام و جانگذار جولیا سمیعی و وقوع انقلاب اسلامی ایران، مجال
الفبای دستی جولیا سمیعی گسترش در مراکز آموزشی ناشنوایان ایران را نیافت و به مرور زمان ، کم کم به فراموشی سپرده شد. مجموعه تصاویر الفبای دستی جولیا سمیعی در آخرین صفحه کتاب داستانی به زبان اشاره تحت عنوان ” مهمانان نا خوانده ” آورده شده است که سازمان ملی رفاه ناشنوایان در سال ۱۳۵۹ آن را به چاپ رساند.
قبل از وقوع انقلاب اسلامی ایران ، اینگونه الفبای دستی فارسی با کوشش و دلسوزی بی نظیر جولیا سمیعی – زن آمریکایی عاشق ایران – در کشور های عربی همچون مصر و اُردن مورد پذیرش و استفاده قرار گرفت که باعث افتخاری جامعه ناشنوایان ایران است.
۳) الفبای دستی فارسی روزیک شهبازیان
b_99_123_16777215_00_images_stories_photo_RouzikShahbazianروزیک شهبازیاندبیر کل وقت کانون ناشنوایان ایران “محمود پاکزاد” در سال ۱۳۷۳ شمسی به فکر تهیه الفبای دستی مخصوص ناشنوایان در محل کانون ناشنوایان ایران افتاد تا جایگزین الفبای گویای باغچه بان شود. از این رو ، کمیته تهیه دومین الفبای دستی فارسی با حضور خانم روزیک شهبازیان که سمت مشاور عالی دبیر کل کانون را داشت وناشنوایان تحصیلکرده همچون سید مهدی ماهباز و حبیب مهدوی نوشهر تشکیل شد و بعد از برگزاری جلسات ، بالاخره الفبای دستی مذکور تهیه شد که به نام الفبای دستی روزیک شهبازیان شهرت یافت و دارای تصاویر ۳۸ حرف فارسی می باشد که از نظر تعداد، نسبت به الفبای دستی جولیا سمیعی کامل تر به نظر می آید. با این حال ، هفده حروف دیده شده در الفبای روزیک شهبازیان ، یعنی آ ، ب ، ت ، ج ، د ، ر ، ژ ، ف ، ق ، ک ، گ ، ل ، م ، ن ، و ، ه ، ی ؛ به صورت کپی ناشیانه از الفبای دستی آمریکایی گرفته شده است. صاحب نظران ناشنوایی همچون سید مهدی ماهباز و حبیب مهدوی نوشهر ظاهرا به خوبی متوجه نبودند که شکل الفبای نوشتاری زبان فارسی با انگلیسی کلا خیلی فرق می کند ، در نتیجه بهره گیری از الفبای مقایسه زبان اشاره روزیک شهبازیان و آمریکاییدستی آمریکایی یا انگلیسی ، هیچ کمکی به جز گیجی به ناشنوایان ایران نمی کند.
نوشته ای که در پایین برگ حاوی تصاویر الفبای دستی روزیک شهبازیان آمده ، تاکید شده است که فقط برای استفاده افراد ناشنوای بزرگسال در خارج از محیط های آموزشی است ، لذا استفاده از آن در مراکز آموزشی مجاز نمی باشد. این نکته به خوبی تفکر پیروان مکتب آموزشی شفاهی را نشان می دهد.
در حالیکه تحقیقات معتبر تاریخی نشان می دهد که الفبای دستی را با نیت آموزش به کودکان ناشنوا در مراکز آموزشی ناشنوایان در جهان ابداع کرده اند. خلاصه ، تصاویر الفبای دستی روزیک شهبازیان بعد از تکثیر توسط کانون ناشنوایان ایران به تمام شعبات کانونهای سراسر کشور فرستاده شده است تا مورد استفاده تمام اعضای ناشنوای کانون قرار گیرد.
۴) الفبای دستی فارسی محسن لوح موسوی
b_246_119_16777215_00_images_stories_photo_Komitee-Zaban-e-Eshareh-Farالفبای دستی فارسی محسن لوح موسویاعضای کمیته پژوهش و توسعه زبان اشاره فارسی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی کشور همچون آقایان محسن لوح موسوی ، مرتضی پیروزی ، حبیب تهرانی زاده ، رضا محمودی و خانم ایران بهادری در سال ۱۳۷۵شمسی چون الفبای دستی روزیک شهبازیان را سودمند به حال ناشنوایان ایران ندیدند و همچنین آن را برای به کارگیری در اشارات فارسی مفید ندانستند ، به فکر احیای مجدد الفبای دستی جولیا سمیعی آنهم بعد از بیست سال افتادند و با ایجاد تغییرات جزیی در چهار حروف الفبایی همچون اَ ، ژ ، ش و ف ، سومین الفبای دستی فارسی با تصاویر ۳۷ حروف فارسی را تهیه کردند که بعدها در کتاب زبان اشاره فارسی جلد سوم به سال ۱۳۷۸ شمسی چاپ شد و گاهگاه آن را به نام الفبای دستی محسن موسوی می شناسند ، چون او برای تهیه آن زحمات زیادی محتمل شده است. دلیل اصلی تغییرات ایجاد شده در الفبای دستی جولیا سمیعی به ” افزایش کارایی و سهولت به کار گیری آن در اشارات فارسی به همراه رعایت ضوابط علمی ” بر می گردد. تغییرات صورت گرفته عبارتند از :
۱) برای حرف الفبایی اَ ، از علامت اشاره ای فتحه استفاده شده که در الفبای دستی جولیا سمیعی وجود نداشت.
۲) برای حرف الفبایی ژ ، از علامت اشاره ای سه نقطه بودن استفاده شده که براحتی قابل اجرا است. در حالی که در الفبای دستی جولیا سمیعی ، جهت نوک انگشت را به طرف زمین بر می گرداند که نوعی نقص ضوابط علمی حاکم بر الفبای دستی است.
۳) برای حرف الفبایی ش ، ضوابط میان دو حرف الفبایی س و ش به خوبی رعایت شده است. در صورتی که در الفبای دستی جولیا سمیعی ، کف دست را به طرف بالا بر می گرداند که اجرای آن راحت نیست.
۴) برای حرف الفبایی ف ، علامت اشاره ای آن به خوبی شکل نوشتاری ف را نشان می دهد. در حالی که الفبای دستی جولیا سمیعی فاقد چنین امتیازی است. محسن موسوی و همکارانش ضمن احیای مجدد الفبای دستی جولیا سمیعی ، آن را به تکامل هر چه بیشتر رساندند . در نتیجه ، محسن موسوی موفق شد چند ابتکار فراموش نشدنی در حوزه زبان اشاره فارسی به ویژه گرامر (دستور زبان) با رعایت قاعده حاکم بر الفبای دستی خویش انجام بدهد ، از جمله: اشارات رنگهای مختلف و اشارات ماههای شمسی ؛ که نشان دهنده برتری آشکار الفبای دستی محسن موسوی نسبت به الفباهای دستی پیشین همچون باغچه بان ، سمیعی و شهبازیان است.
طبق مطالعات زبانشناسی دانشگاه گالادت ، اینگونه ابتکارات را ” اختصاری کردن اشارات معنوی موجود ” Initialization می نامند . به طور مثال: اگر رنگ را به عنوان اشاره اصلی در نظر بگیریم ، اشاره های مربوط به رنگهایی همچون آبی ، صورتی ، قهوه ای ،طوسی و نارنجی از آن مشتق شده است. یعنی اشارات رنگهای یاد شده از لحاظ محل و حرکت همانند اشاره اصلی ” رنگ ” هستند ولی با حالاتی از دست در الفبای دستی محسن موسوی همراه هستند که نشان دهنده حروف اول کلما تی هستند که ارائه می دهند.
الفبای دستی فارسی محسن لوح موسوی
الفبای دستی فارسی محسن موسوی که توسط کمیته پژوهش و توسعه زبان اشاره فارسی دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی کشور تهیه شده است ، اکنون خوشبختانه توسط اعضای کانون ناشنوایان ایران و شعبات آن در سراسر کشور ، به طور وسیع مورد استفاده قرار می گیرد. امید است که استفاده از الفبای دستی یاد شده در مراکز تربیت معلم استثنایی و همچنین مراکز آموزشی و توانبخشی ناشنوایان ایران تایید شود. در این زمینه ، جلب حمایت سازمانهایی همچون آموزش و پرورش استثنایی و بهزیستی ضروری است.

منبع:  وب سایت بنیاد پژوهش های ناشنوایان ایران

3 پاسخ
  1. زهرا نقیبی محمودآبادی
    زهرا نقیبی محمودآبادی says:

    سلام. وقتتان بخیر. من دانشجوی ارشد کامپیوتر هستم و میخواهم برنامه ای در رابطه با زبان اشاره بنویسم. امکان دارد که به من یه وقت بدهید

    پاسخ
  2. مهدیه
    مهدیه says:

    Man hadafam in hast ke yek makane amozeshi ra ba didgah khodam baraye kodakan tarahi konam.. va alan donbale horofe alefbaye farsi monaseb hastam ke ide pardazi konam…

    پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *