فناوری دیجیتال در خدمت توان افزایی افراد دارای معلولیت

فناوری دیجیتال در خدمت توان‌افزایی افراد دارای معلولیت (معرفی امکانات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری مبتنـی بـر فناوری‌های الکتـرونیکـی و دیجیتـال ویـژه افـراد دارای معلـولیت)، مسعود پناهی، انتشارات توانمندان و دفتر فرهنگ معلولین، 1400، 228 ص.

Empowerment Adjustment for people with Disabilities , ISBN: 978-622-6216-75-3

موضوع (ها):
‏معلولان — اثر نوآوری
People with disabilities — Effect of technological innovations on
تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات
* Information and communications technologies
ابزارهای ارتباطی برای معلولان
Communication devices for people with disabilities
معلولان — توانبخشی — ابزار و وسایل کامپیوتری
Computerized self-help devices for people with disabilities
کامپیوترها و معلولان
Computers and people with disabilities

مشاهده صفحات اولیه کتاب

متن پشت جلد کتاب:
فناوری این امکان را در اختیار افراد دارای معلولیت قرار داده است تا علی رغم محدودیت‌های بدنی و حسی که قرن‌هاست آنان را از ایفای نقش فرد کامل در جامعه محروم ساخته است. خود را به عنوان یک عضو برابر با دیگران، در همه عرصه‌های اجتماعی زندگی بشری نمایان سازند. هر چند در جوامع مختلف میزان دسترسی افراد دارای معلولیت از امکانات فناوری محور الکترونیکی و دیجیتالی نسبت به میانگین جامعه کمتر است، اما با ترویج حق بهره‌مندی آنان به امکانات موجود، و نیز فراهم آوردن امکانات دسترسی ساز توسط دستگاه‌های متولی، موسسات دانش محور و در مجموع، همه نیروهای مسئول جامعه، چشم‌اندازهای تازه‌ای پیش روی افراد دارای معلولیت قرار خواهد گرفت. همچنین تحقق اهدافی چون ایجاد فرصت‌های شغلی تازه، امکان دسترسی به آموزش‌های مختلف، حضور در شبکه‌های اجتماعی و ابراز دغدغه‌ها و نظرات، دسترسی بیشتر به امکانات توانبخشی و توانمندساز، دور از دسترس افراد دارای معلولیت نخواهد بود.

انتشارات توانمندان
ناشر تخصصی معلولیت و معلولان
تلفن: ۰۲۵۳۲۹۱۳۴۵۲ (ساعت ۸ الی ۱۷) ؛ تلگرام: ۰۹۳۹۸۳۷۳۴۳۵
آدرس: قم، بلوار محمد امین، خیابان گلستان، کوچه۱۱، پلاک۴، دفتر فرهنگ معلولین
ایمیل: info@handicapcenter.com

سخنی با همکاران
اثر حاضر، دومین تلاش نگارنده برای ایجاد هم‌افزایی و ترویج دانسته‌های حیطه مناسب‌سازی محیط زندگی و افزایش بهزیستی در افراد دارای معلولیت است. در کتاب قبل به موضوع مناسب‌سازی محیط منزل برای افراد دارای معلولیت پرداخته شد و پیشنهاد‌هایی در خصوص چگونگی طراحی خانه‌ای امن برای اعضای دارای معلولیت ساکن در منزل ارائه گردید، به این امید و منظور که با به‌کارگیری پیشنهاد‌های طرح شده گامی مؤثر در مسیر مناسب‌سازی اصولی و دقیق در منازل افراد دارای معلولیت برداشته شود. اکنون که حدود شش ماه از انتشار کتابچه (پیشنهاد‌هایی برای مناسب‌سازی محیط زندگی افراد دارای معلولیت) می‌گذرد. از همه همکارانی که ضمن ابراز لطف به بنده، مواردی از پیشنهاد‌های مندرج در کتاب مذکور را به صورت عملی در منازل افراد دارای معلولیت به صورت عملی اجرا نموده‌اند خالصانه و خاضعانه تشکر و قدردانی می‌نمایم.
اساتید و همکاران بزرگوار! دنیای امروز دنیای رشد باورنکردنی دانش و فناوری است. دانشی که همچون چراغی مسیر تاریک زندگی انسان را روشن ساخته است. هرچه چراغ پرنورتر، مسیر روشن‌تر!
حضور مؤثر در عرصه خدمت به جامعه افراد دارای معلولیت با هدف ساختن زیستی بهتر برای آنان بدون دانش‌افزایی و به‌روزآوری دانسته‌ها، به‌راستی ممکن نیست. مدیر، کارشناس و مددکار جامعه امروز بایستی در عرصه‌های مختلف و متنوعی دانش آموخته باشد. امروزه، حوزه مطالعات معلولیت در عرصه جهانی، شامل گستره‌ی متنوعی از دانش‌هاست، فلسفه، پزشکی، علوم پیراپزشکی، جامعه‌شناسی، روان‌پزشکی و روان‌شناسی، علوم اعصاب، فناوری‌های الکترونیکی و رایانه‌ای، روباتیک، معماری و شهرسازی شاخه‌هایی از مطالعات عرضه معلولیت هستند. کسب اندوخته و ورود به این دانش‌ها، به حد وسع و نیاز، برای درک درست از دانش مطالعات معلولیت در سطح جهانی، امری لازم و ضروری است؛ به عبارت دیگر، نمی‌توان بدون ورود و فراگرفتن مطالعات حوزه معلولیت، در عرصه خدمت به جامعه هدف، مدیر، کارشناس و مددکاری مؤثر بود.
امروزه به لطف دسترسی برابر همه انسان‌ها به دنیای اطلاعات و اخبار، شاهد تغییرات زیادی در انتظارات و دغدغه‌مندی‌های نسل جوان در جامعه ایرانی هستیم، نوجوانان دارای معلولیت، به لطف روحیه کاوشگر خود، در فضای رسانه‌های جمعی، مشاهده‌گر جدیدترین ابداعات و امکانات، در عرصه توانبخشی و توان‌افزایی هستند. نسل آگاه و مطالبه‌گر امروز، از سازمان‌های حمایت‌گر و متولی، انتظار تلاشی بیشتر از آنچه تا کنون مشاهده کرده است، دارد. در بسیاری از افراد دارای معلولیت، موضوع معیشت، دیگر، انتظار و حرف اول را در مطالبه‌گری‌ها نمی‌زند. حضور مؤثر در همه عرصه‌های اجتماعی و استفاده از همه امکانات موجود در جامعه به صورت برابر، انتظار به حق نسل جوان افراد دارای معلولیت است؛ و این مهم محقق نخواهد شد، مگر با رفع موانع ساختاری و زیربنایی نرم‌افزاری و سخت‌افزاری و به مدد بهره‌گیری از ابزارهای دسترسی‌ساز و توان‌افزا که فناوری، در اختیارمان قرار داده است.
آنچه پیش روست را با افتخار و تواضع و فارغ از همه‌ی ملاحظات، به جامعه افراد دارای معلولیت و همکاران بزرگ‌منش و متعهد خود در عرصه خدمت به افراد دارای معلولیت، تقدیم می‌کنم. باشد که گامی هر چند ناچیز در عرصه افزایش کیفیت خدمت‌رسانی به جامعه افراد دارای معلولیت برداشته شود.
با توجه به وسعت بی‌انتهای دنیای علم و فناوری و وسع ناچیز مؤلف در گردآوری و تدوین، بدیهی است آنچه که عرضه شده است خالی از ایراد و نقص نیست، بر همین اساس، از همه اساتید و صاحب‌نظران عرصه مطالعات حوزه معلولیت استدعا دارم، نظرات و بازخوردهای ارزشمند خود را در خصوص مطالب موجود، با بنده در میان بگذارند.
در انتها، آرزومندم. مطالب این کتاب در راستای آموزش، ترویج و در نهایت افزایش کیفیت زندگی به افراد دارای معلولیت مورد استفاده قرار گیرد؛ که اگر این امر، محقق نگردد، به قول حضرت سعدی:
بار درخت علم ندانم مگر عمل با علم اگر عمل نکنی شاخ بی‌بری
مسعود پناهی

مقدمه
صحنه‌ای از یک فیلم سینمایی هالیوودی با نام (ارتقاء ) را به یاد می‌آورم، بازیگر نقش اول فیلم، (گری) با بازی لوگال مارشال ، بر اثر یک حادثه دچار آسیب نخاعی می‌شود. بعد از طی دوران نقاهت در اتاقی پر از امکانات به هوش می‌آید. یک سامانه پرستاری وظیفه نگهداری وی را در منزل بر عهده گرفته است. تزریق خودکار دارو، تنظیم دمای اتاق، ویلچر هوشمند و بسیاری از امکانات الکترونیکی دیگر، به یاد دارم، صحنه حضور گری در اتاقش را ده‌ها بار تماشا کردم، ماجرای جلوه گری فناوری در فیلم به اینجا ختم نشد، در ادامه داستان، تراشه‌ای حاوی یک هوش مصنوعی پیشرفته در بدن گری نصب می‌شود که به او قدرتی ماورای انسان می‌بخشد. او قادر به راه رفتن، دویدن و مبارزه کردن می‌شود.
جدای از داستان فیلم که به موضوع مکرر فواید و مضرات فناوری هوش مصنوعی در زندگی بشر می‌پردازد و اوتوپیای ساخته بشر به لطف دانش را به نقد می‌کشد. آنچه در داستان ارتقاء به چشم و ذهن من برجسته آمده بود، توسعه باور نکردنی دانش هوش مصنوعی و رباتیک در سال‌های اخیر است و اینکه رؤیای حذف محدودیت در افراد دارای معلولیت در دنیایی که من در آن زندگی می‌کنم به واقعیت بپیوندد.
دوست فیزیکدانی دارم که در مباحثه‌ها و تعامل‌های دوستانه، بسیار از او آموخته‌ام، روزی در یکی از همین مباحثه‌ها، با تعصب و تأکید خاصی گفت: هر آنچه را در فیلم‌های علمی تخیلی می‌بینید، به زودی در دنیای واقعی شاهد آن خواهید بود. ژول ورن، نویسنده آمریکایی در سال 1828 داستانی علمی تخیلی با عنوان بیست هزار فرسنگ زیر دریا نوشت و در سال 1902 اولین زیردریایی با سوخت دیزل، الکتریکی در فرانسه به آب انداخته شد! و امروزه زیردریایی‌های اتمی غول پیکر دیگر زاده تخیل نویسندگان نیست. ایده ماشین‌هایی با هوش انسانی در رمانی با عنوان Erewhon توسط نویسنده انگلیسی، ساموئل باتلر، در سال 1872 مطرح شد، یعنی 50 سال بعد از تولد بیست هزار فرسنگ زیر دریا، یقین داشته باشید، رؤیای دیرینه‌ای که از آن سخن گفتیم به حقیقت خواهد پیوست، شاید همین روزها، شاید فردا صبح!
به دنیایی فکر می‌کنم که به لطف اعتلای دانش و فناوری، هیچ کودکی به بهانه تفاوت‌های جسمی و حسی از حضور در زمین‌های بازی، محروم نگردد. هیچ نوجوانی به دلیل محدودیت در شنوایی و یا بینایی از فراگرفتن آنچه شیفته آن است نا امید نشود. هیچ جوانی، چون در گام برداشتن و یا سخن گفتن متفاوت است از یافتن شغل مورد نیاز و درخواستش، مأیوس نباشد. دنیایی که در آن، تفاوت‌ها و محدودیت‌های جسمی و حسی برخاسـته از تنوع طبیعت، به مدد دانش آمیخته با انسانیت و اخلاق، به ناچیزترین حد ممکن تقلیل یافته باشد.

پیشگفتار
عصر حاضر را عصر فناوری نامیده‌اند. توسعه خیره کننده دانش و فناوری‌های دیجیتال در دوران اخیر امکاناتی را در اختیار ما قرار داده است که تا دهه‌های قبل تصور آن نیز در ذهن‌ها نمی‌گنجید. پیشرفت‌های اخیر دانشمندان در عرصه‌هایی چون هوش مصنوعی ، فناوری‌های رباتیک و دیگر عرصه‌های علمی امکان تولید و ارائه طیف وسیعی از امکانات را در اختیار دانش‌های مختلف قرار داده است.
در عصر حاضر یكی از مهم‌ترین مسائل و یكی از ارکان اصلی قدرت، فناوری و اطلاعات است. در دوره‌های پیشا مدرن محور قدرت در عرصه زندگی انسانی کشاورزی و قدرت بدنی بود. با آغاز انقلاب صنعتی نیروی بازو جای خود را به نیروی ماشین و كشاورزی جای خود را به صنعت داد. البته صنعت جای كشاورزی را به‌طور كل نگرفت، بلكه در بعضی قسمت‌ها به كشاورزی كمك كرد و حال انقلابی دیگر یعنی انقلاب دیجیتال آغاز شده است و هر چند زمان زیادی از آغاز دوران دیجیتال نمی‌گذرد اما شاهد تحولات گسترده‌ای در زندگی بشر هستیم.
فناوری این امكان را در اختیار افراد دارای معلولیت قرار داده است تا علی‌رغم محدودیت‌های بدنی و حسی که قرن‌هاست آنان را از ایفای نقش فرد کامل در جامعه محروم ساخته است. خود را به عنوان یك عضو برابر با دیگران، در همه عرصه‌های اجتماعی زندگی بشری نمایان سازند. هر چند در جوامع مختلف میزان دسترسی افراد دارای از امکانات فناوری محور الکترونیکی و دیجیتالی نسبت به میانگین جامعه کمتر است، اما با ترویج حق بهره‌مندی آنان به امکانات موجود و نیز فراهم آوردن امکانات دسترسی‌ساز توسط دستگاه‌های متولی، مؤسسات دانش‌محور و در مجموع، همه نیروهای مسئول جامعه، چشم‌اندازهای تازه‌ای پیش روی افراد دارای معلولیت قرار خواهد گرفت، نیل به اهدافی چون ایجاد فرصت‌های شغلی تازه، امکان دسترسی به آموزش‌های مختلف، حضور در شبکه‌های اجتماعی و ابراز دغدغه‌ها و نظرات، دسترسی بیشتر به امکانات نوین توانبخشی و توانمندساز، دور از دسترس افراد دارای معلولیت نخواهد بود. امکان بهره‌مندی کامل افراد داری معلولیت از بسیاری از خدمات دیجیتال، تبدیل به چالشی مهم در کشورهای جهان شده است. وضع قوانین ویژه از سوی دولت‌ها و پیگیری‌های نهادهای حامی افراد دارای معلولیت، به ویژه طی سالیان اخیر منجر به توجه بیشتر شرکت‌ها و استارتاپ‌های مختلف به ابتکار، تولید در این عرصه‌ها گردیده است.
فناوری قادر است محدودیت‌های پیش روی افراد دارای معلولیت در استفاده از ابزارهای الکترونیکی و دیجیتال را به میزان قابل قبولی مرتفع سازد. با استفاده از فناوری می‌توان امکانات مورد نیاز شهروندان دارای معلولیت، همچون عملیات بانکی، اداری، خرید ملزومات زندگی، جهت‌یابی و مکان‌یابی را به آسانی در دسترس ایشان قرار داد. با کمک نرم‌افزار‌های دسترسی‌سازی شده آموزشی ویژه افراد دارای معلولیت می‌توان بسته‌های آموزشی و آگاهی‌رسان را به سرعت و سهولت در اختیار آنان گذاشت.
در مجموع افراد دارای معلولیت با کمک فناوری‌های نوین از عدالت بیشتری در بهره‌مندی از امکانات موجود در جامعه خود بهره‌مند خواهند شد؛ به عبارت دیگر با کمک فناوری، افراد دارای معلولیت، قدرتمندتر، مقتدرتر و مستقل‌تر می‌شوند.
در کتاب حاضر تلاش شده است امکانات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری ویژه افراد دارای معلولیت‌های مختلف برای ایجاد دسترسی به فناوری‌های مبتنی بر رایانه و وب به صورت جامع به مخاطبان معرفی گردد. همین‌طور به فناوری‌های نوین مبتنی بر رایانه و اینترنت که به نوعی کیفیت زندگی را برای افراد دارای معلولیت افزایش داده است نیز اشاره خواهد شد. در بخش معرفی نرم‌افزارها، نشانی اینترنتی، برای دسترسی خواننده به نرم‌افزار اشاره شده، در بخش پاورقی هر صفحه ذکر شده است. همچنین وبگاه رسمی نرم‌افزار‌ها نیز با هدف مطالعه و جستجوی بیشتر مخاطبان معرفی گردیده است. هدف از معرفی نمونه‌هایی از نرم‌افزارهای دسترسی‌ساز قابل نصب بر روی رایانه و تلفن‌های همراه هوشمند، ترویج صرف نرم‌افزار‌های موصوف نیست، بلکه، ارائه نمایی از تجربیات موجود و اقدامات انجام گرفته در راستای دسترسی‌سازی برای افراد دارای معلولیت با تکیه بر فناوری دیجیتال و رایانه‌ای، مورد نظر است. برخی فناوری‌های معرفی شده در این کتاب، در دسترس کاربران ایرانی نیز قرار دارد. برخی از آنها صرفاً برای استفاده در کشوری یا منطقه‌ای خاص طراحی شده و هدف از معرفی آن الگوبرداری استارتاپ‌های فعال در عرصه تولید نرم‌افزارهای داخلی است و برخی از موارد نیز به سبب ملاحظات ناعادلانه سیاسی، از دسترس کاربران ایرانی خارج شده است.
و اما امکانات سخت‌افزاری معرفی شده در این کتاب، متأسفانه، غالباً در کشور ما ناشناخته و ناموجود است و یا اینکه با صرف هزینه‌های گزاف قابل خریداری است. امید است با معرفی بیشتر این امکانات و مطالبه گری جامعه افراد دارای معلولیت، زمینه دسترسی ایشان به چنین ابزارهایی در سرزمین ما نیز فراهم گردد.

فهرست
سخنی با همکاران 7
مقدمه 11
پیشگفتار 13
تاریخچه نرم‌افزار‌های دسترسی‌ساز برای افراد دارای معلولیت 17
معرفی کاربرد و آموزش استفاده از نرم‌افزار‌های دسترسی‌ساز ویندوز 18
معرفی برخی از نرم‌افزار‌های دسترسی‌ساز ویندوز به تفکیک نوع معلولیت 39
افراد دارای محدودیت‌های بینایی 39
افراد دارای محدودیتهای شنوایی 62
افراد دارای محدودیت‌های ذهنی و شناختی 66
افراد دارای اختلالات طیف اوتیسم 84
افراد دارای محدودیتهای جسمی حرکتی 85
معرفی برخی سخت‌افزار‌های رایانه‌ای ویژه افراد دارای معلولیت 91
دسترسی پذیری فضای اینترنت برای افراد دارای معلولیت 99
معرفی شبکه‌های اجتماعی مناسب سازی شده و یا ویژه معلولان 112
تلفن همراه و دسترسی برای افراد دارای معلولیت 119
ابزارهای دسترسی در سیستم عامل اندروید 120
ابزارهای دسترسی در سیستم عامل (IOS) 127
ابزارهایی برای افراد دارای محدودیت در بینایی 128
ابزارهای برای افراد دارای محدودیت در شنوایی 129
نرم‌افزار‌های دسترسی ساز تلفن همراه به تفکیک نوع معلولیت 130
افراد دارای معلولیت بینایی 130
افراد دارای معلولیت شنوایی و اختلالات گفتاری 144
افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی 159
افراد دارای اختلالات طیف اوتیسم 169
افراد دارای محدودیت‌های شناختی و ذهنی 177
افراد دارای بیماری‌های اعصاب و روان (سلامت روان) 183
معرفی نمونه‌هایی از سخت‌افزار‌های جانبی ویژه افراد دارای معلولیت 189
معرفی ابزار‌های نوین دیجیتال ویژه افراد دارای معلولیت 194
معرفی منابع و مراجع برای مطالعه بیشتر 217

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *