ضرورت ها و بایسته ها در پایان نامه های فقهی

ضرورت‌ها و بایسته‌ها در پایان‌نامه‌های فقهی

دفتر فرهنگ معلولین، 27 بهمن 1399

آمار معلولان که رشته فقه و حقوق را انتخاب می‌کنند و نیز غیر معلولان این رشته زیادتر شده و نیز پایان‌نامه‌های این رشته هم زیادتر شده است. اما گاه دیده می‌شود پایان‌نامه‌های تکراری و موازی است یا پایان‌نامه‌هایی که سودمندی ندارند با اینکه ده‌ها موضوع هست که جامعه هدف به آن نیاز مبرم دارند. به هنگام مشاوره دادن‌ها که در دفتر فرهنگ معلولین اجرا می‌شود، به نکات و توصیه‌هایی رسیدیم و تصمیم گرفتیم این توصیه‌ها را منتشر کنیم تا افرادی که در زمینه فقه و حقوق پایان‌نامه می‌گیرند به این نکات توجه کنند.

نکات و توصیه‌ها
1ـ در سال‌های اخیر بالغ بر بیست پایان‌نامه فقهی بوده و تلاش می‌کنیم موازی کاری نشود و پایان‌نامه‌ها به سمت موضوع‌هایی برود که کار نشده یا کمتر کار شده و مورد نیاز است. چنین پایان‌نامه‌هایی را بعداً به صورت کتاب هم می‌توان چاپ کرد.
2ـ پایان‌نامه‌ها و کتاب‌های بسیاری بر اساس فقه اهل سنت کار شده و همه موضوعات فقهی سنی اشباع است. اما در فقه شیعه جای خالی‌ زیاد است.
3ـ بررسی‌های کلی در فقه شیعه کار شده مثلاً بررسی همه معلولیت‌ها (نابینایی، ناشنوایی، ذهنی و حرکتی) و همه مسائل فقهی آنان، انجام شده است؛ اما در موضوعات جزئی و محدود کار نشده است، لذا بهتر است به یک معلولیت و یک موضوع محدود پرداخت.
4ـ پایان‌نامه‌هایی که از منظر حمایت از معلولان بر اساس فقه نوشته و عرضه شده باشد، بسیار کم هستند. یعنی به این مسئله پرداخته باشند که فقه به عنوان یک نظام حقوقی از مثلاً نابینایان چه حمایتی می‌کند.
5ـ مشاغل و پست‌ها و مسئولیت‌هایی که افراد در جامعه دارند یا می‌توانند داشته باشند و از نظر فقه امامیه موضوعی مناسب برای پایان‌ است. برای مثال قضاوت، تجارت، امامت جمعه، سقایت و امارت حجاج، تدریس، مرجعیت و افتاء، اجرای عقد ازدواج، طبابت، جبایت زکات، ولایت بر اموال خود، جهاد و قتال، اجرای حدود و دیات، مدیریت اوقاف پست‌ها و مشاغل اجتماعی می‌باشند. آیا نابینایان می‌توانند در اینها ورود کنند یا نمی‌توانند؟ و اگر می‌توانند تا چه اندازه و تا کجا صلاحیت دارند؟ این مسئله از منظر فقه امامیه بررسی شود.
6ـ پایان‌نامه هر چه محدودتر باشد، سودمندتر است. حتی در منابع هم محدود باشد؛ مثلاً فقط بر اساس یک کتاب مثلاً جواهر الکلام یا دو کتاب لمعه و شرایع الاحکام بررسی گردد ولی عمق و مداقه در آن زیادتر باشد.
7ـ پایان‌نامه‌های عمیق و راهبردی کم است. و در این دوره بیشتر به این‌گونه پایان‌نامه‌ها نیاز است که هم مسائل روز را بررسی کنند و هم از اعماق فقه، راه کار استخراج کنند.
8ـ هم اکنون مشاغل قضایی و اقتصادی بیشتر اهمیت دارد و اولویت دارند. چون تکلیف‌ها روشن نیست به معلولان شغل و کار نمی‌دهند و به همین دلیل درآمد ندارند و مشکلات آنان مضاعف است. اما اگر معلوم شود آنان مجاز به داشتن مسئولیت اقتصادی هستند و به مردم اعلام شود، این بحران و مشکل آنان مرتفع می‌گردد و کمک بزرگی به آنان است.
9ـ دو سال است بحرانی در جامعه نابینایان آغاز شده و آن ندادن اموال متعلق به آنان به خود نابینایان است. برای مثال فردی یکصد هکتار زمین را وقف نابینایان کرده و سال‌ها آنان از منافع این زمین بهره‌مند بوده‌اند تا اینکه بهزیستی و دادگاه رأی می‌دهند که نابینایان صلاحیت اداره این زمین را ندارند و از دست آنها می‌گیرند و منافع آنجا را هم به آنان نمی‌دهند. چون می‌گویند اینان نمی‌توانند مدیریت اقتصادی داشته باشند.
برعکس در برخی کشورها نابینایان با اداره همین اموال توانسته‌اند هم درآمدهای خوبی داشته باشند و هم پیشرفت. نتیجه اینکه نابینایان در ایران به روحانیون و فقه بدبین شده‌اند.
اما اگر کسی تحقیق کند که فقه مدافع و حامی آنها است، اندکی خیال آنها راحت می‌شود و حداقل به شریعت بدبین نخواهد شد.
10- معلولین ایران واقعاً در شرایط بسیار اسفبار اقتصادی و اجتماعی زندگی می‌کنند و متأسفانه هیچ کس هم به فریاد آنان گوش نمی‌دهد. اگر راه‌ کارهایی برای بهبود زندگی آنان به دست آید خوب است.
11ـ موضوعات درباره پیشگیری از معلولیت بر اساس فقه امامیه بسیار کم کار شده است و هرچه کار شود خوب است.
12ـ موضوعات در حوزه کرامت انسانی و احترام به ناشنوایان یا نابینایان یا … بر اساس فقه اسلامی هم سودمند است به ویژه از منظر فقه امامیه.
13ـ درباره موضوعات فقهی معلولان ذهنی و روانی جای کار بسیار است؛ موضوعاتی مثل «دامنه و گستره مفهومی و مصداقی مجنون در فقه شیعه»؛ یا «انطباق مجنون فقهی با معلول ذهنی یا جنون فقهی با معلولیت عقلی» بسیار مهم‌اند و نیاز به پژوهش فقهی دارند.
14ـ اساساً درباره صلاحیت معلولان و بحث مهجوریت و نیازشان به متولی و ولی در جهان مدرن جدی است یعنی حقوق بشر جدید این را نمی‌پذیرد و باید راه کاری در فقه پیدا شود وگرنه موجب بدبینی معلولان به دستگاه فقاهت می‌شود.
این چهارده فقه از اهم مسائل و موضوعاتی است که در اخذ پایان‌نامه و تألیف پایان‌نامه باید مدنظر استادان و دانشجویان باشد.

*.م.ن

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *