نوش آفرین انصاری دارای خدمات بسیار در ترویج کتاب و کتابخانه

نوش آفرین انصاری

محمد نوری، دفتر فرهنگ معلولین

خانم نوش‌ آفرین انصاری دارای خدمات بسیار در ترویج کتاب، کتابخانه و کتابداری به ویژه برای اقشار دارای نیازهای ویژه است. او در ۱۳۱۸ش در هند چشم به جهان گشود.
جدش علیقلی مشاورالمملاک انصاری (میرزا مسعود اشلقی گرمرودی) نخستین وزیر امور خارجه، و پدرش عبدالحسین انصاری، دیپلمات دوران پهلوی بود. به دلیل مشاغل مختلف پدر، تحصیلات خود را در شهرهای مختلف ایران و کشورهای اروپایی دنبال کرد و بالاخره به توصیه محمدعلی جمال‌زاده به تحصیل کتابداری پرداخت و از دانشگاه ژنو به اخذ درجه کاردانی کتابداری نائل شد (۱۳۴۲). در همان سال به ایران بازگشت و همکاری با شورای کتاب کودک را آغاز کرد و در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به سمت کتابدار کار خود را شروع کرد. در آذر ۱۳۴۲ با مهدی محقّق ازدواج کرد. در شهریور ۱۳۴۴ عازم کانادا شد و از دانشگاه مک گیل دانشنامه کارشناسی ارشد کتابداری گرفت (۱۳۴۷). در سال‌های ۱۳۴۷-۱۳۵۲ به مدیریت کتابخانه دانشکده ادبیات دانشگاه تهران منصوب شد و در ۱۳۴۸ با سمت استادیاری به گروه کتباداری دانشگاه تهران پیوست. در ۱۳۵۰ ریاست گروه کتابداری را عهده‌دار شد. در ۱۳۷۷ بازنشسته شد. وی در طرح و تألیف و مدیریت فرهنگ‌نامه کودک و نوجوان شورای کتاب کودک همکاری داشته است.
اما خدماتش برای اقشار آسیب دیده و افراد دارای نیاز خاص خود پرونده قطوری است. در بین زنان فرهیخته ایرانی، او از کسانی است که بیشتر شناخته شده است، اکنون خلاصه‌ای از خدماتش در این حوزه را گزارش می‌کنم:
یکی از خدمات مهم ایشان ایجاد شبکه ارتباطی میان دانشجویان نابینا در راستای دستیابی آسان‌تر آنان به کتاب است. این شبکه شامل چند بخش مهم مثل کتابخانه سیار برای نابینایان یا به عبارت بهتر ایجاد چرخه فعال کتاب برای دوران کتب بین افراد نیازمند به کتاب کاغذی و گویا و بریل است. به دلیل گران بودن کتاب بریل و صوتی و عدم تأمین نیازمندی‌های این قشر توسط کتابخانه‌های دولتی و نبودن چرخه کتاب، دسترسی همه افراد در همه شهرها بر کتاب‌های نابینایی یکسان نیست. اما با ایجاد این شبکه کتاب‌ها به آسانی در اختیار عموم قرار می‌گیرد.
فعالیت دیگر ایشان تأسیس و راه‌اندازی کتابخانه در مناطق محروم ایران و در روستاها است. اقدام دیگر ایشان راه‌اندازی کتابخانه در اردوگاه‌های پناهندگان عراقی و افغانستانی است. به ویژه کودکان اینان محروم از کتاب‌های بومی خودشان هستند. با اینکه ضروری است همه این مردم باید به منابع به زبان مادری‌شان دسترسی داشته باشند.
ایشان طرحی دادند که در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، بخشی برای کودکان و نوجوانان دارای نیاز ویژه دایر شود و کتاب‌های مورد نیازشان شناسایی و در قدم اول تولید گردد. در گام بعد آثار منتشره به دست همه آنها در سراسر ایران برسد.
فعالیت دیگر ایشان تأسیس کتابخانه در کانون اصلاح و تربیت است. نوجوانان و جوانانی که به هر دلیل به انحراف کشیده شده و اقدام به کارهای ناپسند کرده‌اند و باید اصلاح شوند، یکی از شیوه‌های اصلاح آنها کتاب خوانی و مطالعه و آشنایی با کتاب است. داستان و رمان می‌تواند در سازندگی آنان بسیار نقش داشته باشد. خودش در مصاحبه‌ای گفته است:
شاید ریشه‌های ارتباط من با نابینایان را باید در همان ۵ اصل رانگاناتان که قبلاً به آن اشاره کردم، جست‌وجو کرد: کتاب برای همه و طبعاً کتابخانه برای همه! در دانشکده علوم تربیتی، دانشجویان نابینا را می‌دیدیم و از خود می‌پرسیدم ما تا چه اندازه از نیازهای اطلاعاتی این گروه اطلاع داریم؟ چگونه به رفع این نیازها کمک می‌کنیم؟ این دغدغه باعث شد که تدریس درسی را بر عهده بگیریم که انتخابی بود و می‌شد خدمات اطلاع‌رسانی به گروه‌هایی با نیازهای ویژه، را در آن جا داد. همکار بزرگوارم استاد ثریا قزل ایاغ هم مشوق بودند. به این ترتیب با آن هفده دانشجوی علاقه‌مند طی طریق کردیم و به بهانه آن درس، پیوندهای دوستی بین من و نابینایان از جمله نابینایان جنگ تحمیلی به وجود آمد که تا امروز ادامه دارد.
حضور شورا در کانون اصلاح و تربیت نیز در دانشکده علوم تربیتی شکل گرفت، بنا به توصیه یکی از همکاران در خدمت خانم قزل ایاغ به کانون رفتم و حدود ده سال در خدمت همکارانی بودم که در کانون به ترویج خواندن، نوشتن، هنر و تأسیس کتابخانه پرداختند. تجربه کانون اصلاح و تربیت تهران به همه ما آموخت که ادبیات چه قدرت شگفت‌انگیزی دارد و این که سوادآموزی از طریق ادبیات چقدر جذاب و توانا و ثمربخش است. اکنون از این تجربه، چند دهه می‌گذرد و ارتباط من با همکاران کانون نیز همچنان باقی است. (پیک مام، شماره ۲۸، آذرماه ۱۳۹۷، ص۳۱)
مآخذ:
پیک مام، شماره ۲۸، آذرماه ۱۳۹۷.
دانشنامه دانش‌گستر، به کوشش محمدعلی سادات و دیگران، تهران، ۱۳۸۹.

*.م.ن

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *