آزار معلولان؛ خشونتی که گزارش نمی‌شود!

print

آزار معلولان؛ خشونتی که گزارش نمی‌شود!

معلول آزاری رتبه چهارم خشونت‌های خانگی در کشور را به خود اختصاص داده است، این در حالی است که نگهداری از معلولان درنبود حمایت‌های اقتصادی، روانشناختی، توانبخشی، حقوقی و مددکاری نسبت به خانواده فرد دارای معلولیت و خود او کاری بسیار سخت است.
فشارهای اقتصادی مهم‌ترین علت معلول‌آزاری/ دختران کم‌توان ذهنی بیش از سایرین در معرض آزار جنسی هستند!/ نگاهی به علل رشد معلول‌ازاری در کشور/ چرا معلول‌آزاری می‌کنیم؟
رویداد۲۴ شادی مکی: مدتی پیش اورژانس اجتماعی کشور اعلام کرد که براساس گزارش‌های ارسال شده به این سازمان معلول‌آزاری پس از کودک‌آزاری، همسر آزاری و سالمند آزاری رتبه چهارم خشونت‌های خانگی را به خود اختصاص داده است، موضوعی که تاسف و تعجب بسیاری را برانگیخت. اما این موضوع که چرا باید میزان معلول آزاری به عنوان نوعی خشونت خانگی آنقدر در جامعه نمود پیدا کند که به عنوان چهارمین خشونت خانگی مورد شناسایی قرار گیرد آنهم در شرایطی که مسائل مرتبط با حقوق بشر در میان مردم کشور ما هر روز هواداران بیشتری می‌یابد موضوعی است که نیاز به بررسی دارد.
سهیل معینی با بیان اینکه در تمام جوامع خشونت‌هایی که در بطن خانواده رخ می‌دهد بسیار بیشتر از چیزی است که کشف و گزارش می‌شود، به رویداد۲۴ می‌گوید: یک دلیل آنکه خشونت‌های خانگی در موارد بسیاری گزارش نمی‌شود آن است که در جوامعه برخی از اشکال رفتار خشونت آمیز با زنان، افراد دارای معلولیت، سالمندان یا کودکان به علت باور‌های جاری جامعه و فراوانی رفتار، اصولا خشونت تلقی نمی‌شود یا حداقل خشونت قابل تحمل و عرفی تلقی می‌شود، مثلا در جامعه ما برخی از خانواده‌ها معتقدند که کتک زدن کودک توسط والدین یک رفتار تربیتی است.
او با تاکید براینکه فرد معلول باید بتواند به اعمال خشونت‌بار نسبت به خود اعتراض کند، توضیح می‌دهد: افراد دارای معلولیت شدید مانند افرادکم توان ذهنی و افراد دارای اختلالات مزمن روان و اعصاب هستند یا افراد چند معلولیتی اساسا نمی‌توانند نسبت به خشونتی که علیه‌شان می‌شود گزار ش کنند و اصولا توان گزارش دادن ندارند.
مدیرعامل انجمن باور می‌افزاید: بیشترین سوءاستفاده جنسی از معلولان مربوط به دختران کم توان دهنی است؛ این درحالی است که این افراد رفتار‌های جنسی را آسیب و تعرض به خود تلقی نکرده و درکی از آن ندارند لذا این رفتار‌ها را گزارش نمی‌کنند، واقعیت این است که این خشونت‌ها نسبت به افراد دارای معلولیت می‌تواند در پستو‌های خانواده جاری و ساری شده و رصد نشوند هر چند که گاهی نیز خانواده برای حفظ آبرو نسبت به آن سکوت می‌کند.
او با بیان اینکه ضروری است تعریفی مشخص از خشونت داشته باشیم تا براساس آن خشونت را اندازه‌گیری کنیم، ادامه می‌دهد: ما درباره اینکه پیش از تشکیل اورژانس اجتماعی خشونت‌ها توسط چه نهادی رصد و پیگیری شده چیزی نمی‌دانیم؛ درنتیجه براساس آمار مشخص نمی‌توانیم قضاوت کنیم که خشونت علیه معلولان نسبت به گذشته رشد داشته است یا خیر، اما یک سری فاکتور‌هایی می‌تواند به ما هشدار دهد که این آمار ممکن است رو به رشد باشد، این فاکتور‌ها به ما می‌گوید که وضعیت خشونت‌زا در خانواده‌ها در حال رشد است.
مدیرعامل انجمن باور با تاکید براینکه یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد خشونت در همه حوزه‌ها به ویژه در خصوص افراد دارای معلولیت عواملی هستند که منجر به کاهش ضریب تحمل می‌شوند، عنوان می‌کند: یکی از مهم‌ترین این عوامل ایجاد فشار‌های اقتصادی است وقتی فشار اقتصادی در جامعه رو به افزایش است شاهد ناامنی روانی درون خانواده‌ها هستیم که به صورت‌های مختلفی خود را نشان می‌دهد مانند بروز رفتار‌های خشونت‌بار میان زوجین، افزایش ضریب طلاق یا افزایش فرار نوجوانان از منزل این شاخص‌ها نشان می‌دهد ناامنی روانی در برخی خانواده‌ها و عمدتا خانواده‌های کم برخوردار در حال افزایش است.
او با بیان اینکه بلافاصله بعد از فشار‌های اقتصادی شاهد بروز آسیب‌هایی در جامعه هستیم که می‌توانند موج دوم اختلالات را رشد دهند، می‌افزاید: اعمال خشونت علیه افراد معلول از این دست آسیب‌هاست به بیان دیگر در خانواده‌ای که تحت تاثیر فشار اقتصادی با آسیب‌هایی مانند اعتیاد و فروپاشی خانواده و … دست به گریبان می‌شود زمینه برای افزایش خشونت نسبت به معلول افزایش می‌یابد، زیرا تاب‌آوری خانواده در این شرایط کاهش می‌یابد، از سوی دیگر افراد با توجه به بضاعت فرهنگی خود درمواقعی که تاب و توان نداشته و راهکاری برای خروج از مشکل نداشته باشند ممکن است اقدام به خشونت علیه افراد معلول خانواده کنند.
مدیرمسئول روزنامه سپید با تاکید براینکه در بسیاری مواقع خشونت ناشی از بی‌رحمی ذاتی و تثبیت شده فرد خشونت‌ورز نیست، می‌گوید: در بسیاری مواقع فردی که عضوی از اعضای خانواده‌اش دارای معلولیت است ریشه‌های عاطفی لازم را دارد، اما وقتی همین فرد دچار مشکل می‌شود ممکن است در مواردی کنترل خود را از دست داده و نسبت به افراد دارای معلولیت اعمال خشونت کند، لذا خشونت‌ها می‌تواند مبین آن باشد که بسیاری از خانواده‌هایی که قبلا خشونت‌ورز نبودند اکنون دچار این حالت شده‌اند که این مساله باید توجه سازمان‌های اجتماعی را جلب کند.
او با اشاره به اینکه بسیاری از خشونت‌ها ناشی از فقر اقتصادی و فقر فرهنگی و آسیب‌های ناشی از آن به خانواده است، می‌افزاید: وقتی توان مدیریتی خانواده کاهش می‌یابد افرادی که بر آن فشار می‌آورند مانند سالمندان یا افراد دارای معلولیت که نیازمند نگهداری، توجه و هزینه عاطفی و مادی از جانب خانواده هستند بیشتر در معرض آسیب قرار می‌گیرند، زیرا از یک سو نمی‌توانند از خود دفاع کنند و از سوی دیگر ضریب تاب‌آوری خانواده نیز کاهش یافته است.

فقدان نهادهای حمایتی برای افراد دارای معلولیت
معینی با طرح این سوال که «در جامعه ما چه نهادی این موضوع را رصد می‌کند که یک فرد کم‌توان ذهنی که تمام مدت در خانه است و نمی‌تواند به تنهایی بیرون برود آیا توسط خانواده بیرون برده می‌شود یا خیر یا اگر مرتکب اشتباهی شود با وی چه برخوردی می‌شود» خاطرنشان می‌کند: یکی از بزرگترین چالش‌هایی که در جامعه ما وجود داشته است -اما در حال عبور از آن هستیم- رسیدن به این آگاهی است که فلان رفتار که تا کنون عادی تلقی می‌شده رفتاری خشونت‌بار است، مثلا بی‌توجهی یا رفتار خشونت‌بار نسبت به فرد معلول خشونت نسبت به اوست.
این فعال حوزه افراد دارای معلولیت می‌گوید: بسیاری مواقع فرد معلولی که دائما مورد خشونت قرار می‌گیرد دچار سرخوردگی می‌شود، زیرا نمی‌داند که خشونت نسبت به خود را باید به کدام نهاد گزارش دهد یا اگر از محیط خشونت بار خانواده جدا شود باید به کجا برود و چه نهادی از او حمایت می‌کند لذا این مسائل باعث تداوم خشونت نسبت به او شده و گزارشی هم داده نمی‌شود.
او تصریح می‌کند: در جامعه ما تنها خشونت‌های فیزیکی خشونت تلقی می‌شوند و خشونت‌های زبانی و دائمی که فرد را زجر داده و از نظر روانی تحت فشار قرار می‌دهد، خشونت تلقی نشده و گزارش هم نمی‌شود.
مدیرعامل انجمن باور با اشاره به گزارش اورژانس اجتماعی درباره رتبه چهارم معلول آزاری در حوزه خشونت‌های خانگی تاکید می‌کند: این موضوع می‌تواند تصویری باشد از جامعه بزرگ‌تری که این مسائل را گزارش نمی‌کند چنانکه در بسیاری شهرستان‌ها و مناطق محروم خانواده‌هایی داریم که معلولانشان را در بدترین شرایط نگهداری می‌کنند و حتی مواردی بوده که معلول را در یک جایی مانند طویله نگهداری کرده‌اند، اما درباره میزان رواج آن با احتیاط برخورد می‌کنم.
او می‌افزاید: تردید ندارم که براساس تحلیل‌های جامعه‌شناختی در عمق جامعه و آنجا که کمتر نور تابیده شده و نهاد‌های رسمی کمتر می‌توانند اطلاعات جمع کنند بسیاری از اشکال خشونت به عنوان عرف در حال وقوع است و ما زمانی می‌توانیم وارد عمل شویم که گردآوری اطلاعاتمان را در نیتجه تعامل با سازمان‌های محلی و مدنی و حاکمیتی در روستا‌ها شهرستان‌ها ومناطق حاشیه‌ای شهر بتوانیم تقویت کنیم، زیرا در این مناطق خبر‌هایی هست که کمتر رصد می‌شوند.
به گزارش رویداد۲۴ از آنجا که معلول‌آزاری تنها در دل خانواده رخ نداده و جامعه نیز سهمی در آزار افراد دارای معلولیت دارد مصادیق این آزار در جامعه نیز باید مورد بررسی قرار بگیرد.

سابقه تاریخی معلول آزاری
محمدرضا اسدی در این باره به رویداد۲۴ می‌گوید: سابقه تاریخی و فرهنگی آزار معلولان در جوامع مختلف متفاوت بوده است یعنی می‌توانیم تمدن‌هایی را که در زمان خود پیشرفته بودند، اما نگاه‌شان نسبت به این افراد خوب نبوده و تبعیض‌های بسیار خشن را نسبت به این افراد روا می‌داشتند مانند تمدن یونان باستان را نام ببریم که افراد دارای معلولیت را معدوم می‌کردند، اما در منطقه بین‌النهرین نگاه نسبت به این افراد مثبت‌تر بود و کمتر آزار می‌دیدند به عنوان مثال افراد دارای معلولیت باید خراج پرداخت می‌کردند که بیانگر نگاه برابر به این افراد بود.

کتک‌ زدن ناچیزترین آسیب وارده به افراد دارای معلولیت
وی با بیان اینکه امروزه کتک زدن کمترین آزاری است که نسبت به معلول یا سالمند انجام می‌شود، می‌افزاید: یکی از مصادیق معلول‌آزاری تبعیض جنسیتی است که بحشی از آن آزار جنسی است، اما تبعیض جنسیتی مصادیق دیگری نیز دارد مانند اینکه با توجه به بافت فرهنگی ما امکان ازدواج افراد دارای معلولیت مذکر فراهم‌تر است تا زنان دارای معلولیت.
نائب رئیس انجمن علمی کاردمانی ایران با بیان اینکه نوع دیگر تبعیض و ازار معلولان عدم پرداختن به نیاز‌های جنسی آنهاست، عنوان کرد: یکی از شاخص‌های سلامت در بسیاری از کشور‌ها میزان مرگ و میر افراد دارای معلولیت نسبت به افراد فاقد معلولیت است، به بیان دیگر هرچه میزان ادامه حیات افراد دارای معلولیت به ویژه افراد ضایعه نخاعی در کشوری بیشتر باشد شاخص‌های سلامت این کشور بالاتر است.
او عدم امکان حمل و نقل مناسب معلولان، عدم مناسب‌سازی معابر، عدم پوشش بیمه‌ای توانبخشی معلولان، بی‌توجهی نسبت به سلامت جسمی و بهداشت دهان و دندان افراد دارای معلولیت را از دیگر مصادیق معلول آزاری در جامعه عنوان کرد.
این فعال حوزه معلولان بی‌توجهی به سلامت روان معلولان و نادیده گرفتن آن‌ها در برنامه‌های توسعه‌ای را از دیگر مصادیق معلول آزاری در ابعاد اجتماعی توصیف کرد و می‌گوید: تبعیض در استخدام و تحمیل سبک زندگی افرادی که معلول در کنارشان زندگی می‌کند به وی نیز از موارد معلول آزاری است، همچنی عدم دسترسی این افراد به دادخواهی و عدم تقویت سیستم‌های حمایتی- قضایی برای آن‌ها مصداق دیگری از آزار معلولان است.
عضو هیات رئیسه مجمع انحمن‌های علمی گروه پزشکی کشور عدم دسترسی کافی به آموزش در تمامی سطوح، تبعیض در استخدام و کاهش درآمد آن‌ها و همچنین بی‌توجهی به معلولان و ناکافی بودن قوانین موجود در حمایت از این افراد یا اجرایی نشدن آن را از دیگر مصادیق معلول آزاری در اجتماع خوانده و می‌گوید: امید به آینده افراد دارای معلولیت و حمایت طلبی آن‌ها کم است دلایل این موضوع مصداق بارز آزار است، به بیان دیگر هر عاملی که باعث شود صدای این افراد به جامعه نرسد یا اگر در جامعه و خانواده شنونده خوبی برای رنج‌های این افراد نباشیم همه این موارد مصداق بارز معلول آزاری است.
منبع: سایت رویداد۲۴، ۳۰ مرداد ۱۳۹۸

معلول آزاری

محمد نوری، دفتر فرهنگ معلولین، ۱ شهریور ۱۳۹۸

پدیده معلولیت در طول تاریخ وجود داشته و بدترین نوع آزار انسان‌هایی است که فاقد توانایی‌های ویژه برای دفاع از خود هستند. اما پدیده رویداد ۲۴ درباره معلول آزاری گزارشی در ۳۰ مرداد ۱۳۹۸ منتشر کرد و به همین بهانه نکاتی را یادآور می‌شود:

۱ـ متأسفانه در قانون حمایت از حقوق معلولان هیچ اشاره‌ای به آزار معلولان و خشونت علیه آنان نشده و هیچ ماده و بندی در این زمینه در این قانون نیامده است.
اما خوشبختانه در کنوانسیون حقوق معلولین ماده ۱۵ و ۱۶ تماماً به خشونت‌ورزی علیه معلولان اختصاص دارد و نکات خوبی را یادآور شده است. نیز حضرت علی علیه السلام در بیان حقوق معلولان که به صورت دستورالعمل برای استاندار مصر می‌نویسد حداقل سه جا به معلول آزاری و خشونت علیه معلولان می‌پردازد و آن را مذمت می‌کند. امام علی علیه السلام در عهدنامه مالک اشتر می‌گوید:
با معلولین با غرور و تکبر، برخورد خشونت‌آمیز نداشته باشید (لا تصعر خدّک لهم)
اگر معلولی با تو به عنوان مدیر و استاندار تند حرف زد، حق نداری برای او پرونده امنیتی تشکیل بدهی و او را اذیت کنی (احتمل الخرق منهم والعیّ)
امام به استاندارش دستور می‌دهد که خشونت و آزار را از معلولیت دور کن (نَحِّ عنهم الضیق والانف)
اما نمی‌دانیم چرا افرادی که در تدوین و تصویب قانون حمایت از حقوق معلولین نقش داشتند و گاه خیلی از خودشان تعریف می‌کنند، چرا یک کلمه از معلول آزاری مطلبی ننوشتند. با اینکه زندگی معلولین در ایران پر است از آزار و اذیت و خشونت.

۲ـ فکر نشود معلول آزاری یعنی کتک زدن معلول، آزار و اذیت معلولین انواع بسیار دارد که به برخی اشاره می‌کنم:
– آزار در کسب و کار و اقتصاد، بسیاری از معلولان کار می‌کنند ولی دستمزد اندک به او می‌دهد. وقتی بچه بودم یک ناشنوا در محله ما بود که یک چشمش هم سفید و نابینا شده و قیافه زیبایی نداشت. خودش و همسرش در یک اتاق کوچک در یک خانه قدیمی زندگی می‌کردند. مردم او را برای کارگری بنایی می‌بردند. بارها می‌دیدم که در پایان کار و غروب دستمزد اندکی به او می‌دهند و او که توان حرف زدن و گرفتن حقوقش را نداشت، گریه می‌کرد ولی می‌خواست کسی گریه‌اش را نبیند دستمالش را روی سرش می‌انداخت. ناشنوای دیگر در محله ما بود که همسرش هم ناشنوا بود و در آن زمان فاضلاب نبود و هر خانه چاه فاضلاب و یک چاه مستراح داشت. وقتی چاه پر می‌شد می‌گفتند مصطفی را خبر کنید تا چاه را تخلیه کند. یعنی بدترین کار را به او می‌دادند.
ـ بهره‌کشی جنسی
ـ معلول هراسی؛ هیچ‌وقت فراموش نمی‌کنم اگر کودکی نافرمانی می‌کرد یا می‌خواستند او را آرام کنند می‌گفتند گنگِ می‌آید یا به گنگِ بگو بیاید؛ و وقتی معلولین می‌دیدند مردم با آنها موجب ترس بچه‌ها می‌شوند ناراحت می‌شدند.
ـ خشونت و آزار رسانه‌ای؛ معلولین را در رسانه‌ها با چهره و پرستیژ منفی نشان می‌دادند، آنها را گدا، دزد، معتاد نشان می‌دادند و موجب آزار آنان می‌شدند.
ـ آزار هنری؛ در فیلم‌ها و تئاترها، معلولان را بد معرفی کردند و از این طریق موجب آزار آنها می‌شدند.
ـ اذیت در تردد شهری؛ به دلیل مناسب‌سازی نکردن مسیرها و شوارع و اماکن عمومی، موجب اذیت معلولان شده‌اند و آنها زمین خورده و گاه دست و پایشان می‌شکست و گاه به چاله افتاده و فوت می‌کردند.
ـ اذیت از طریق فولکلور مثل خواندن ضرب‌المثل‌ها یا اشعاری به آنها بی‌احترامی می‌کرده و اذیت می‌کردند.
ـ آزارهای آموزشی، معلمان و دانش‌آموزان و دیگر عوامل مدرسه بسیار به معلولان ظلم و آزار می‌کردند. کسی در مدرسه بود که کمی عقب‌مانده ذهنی و زبانش می‌گرفت. اغلب برای توالت شوری یا جارو کردن او را صدا می‌زدند و کارهای سخت را به او می‌گفتند.
کم‌بینایی در کلاس دوم ابتدایی بود که مدام معلم به او توهین می‌کرد و از کلاس اخراج می‌کرد. برخی بچه‌های بی‌فرهنگ هم بدترین رفتارها را با اینها داشتند مثلاً کیف و کتاب‌های آنان را باید تا خانه می‌برد یا آنها را به کول می‌گرفت و تا خانه می‌برد و رفتارهایی که قابل گزارش کردن نیست. البته بچه‌هایی هم بودند که با آنان رفتار انسانی داشتند.
هشت نوع از روش‌های معلول آزاری را نوشتم و امیدواریم خانواده‌ها فرزندان خود را به گونه‌ای تربیت کنند که به همه از جمله معلولان رفتار انسانی داشته باشند.

۳ـ اما روش‌های مبارزه با معلول آزاری چیست؟ روش‌های مختلف برای خشک کردن زمینه‌های اذیت معلولان هست که به برخی اشاره می‌کنم:
ـ توانمندسازی، معلولان و نیز خانواده آنها باید با ورزش جسم بچه دارای معلولیت را توانا سازند تا زیر بار زور نروند؛ با آگاهی پیدا کردن به قانون و داشتن روش‌های مبارزه با معلول آزارها هم از نظر فکری توانمند می‌شوند.
ـ حتماً باید قوانینی در مبارزه با معلول آزاری باشد و اگر قانون نیست از مسئولین خواسته شود قوانینی وضع کنند. خلأ قانون زمینه خوبی برای معلول آزارها است، اما وقتی مجازات سنگین در نظر گرفته شود کسی جرأت معلول آزاری نمی‌کند.
ـ فرهنگ‌سازی و آگاهی دادن به مردم تا رفتار درست و انسانی با معلولان داشته باشند.
ـ نیز با اجرای مناسب‌سازی و ایجاد محیط امن، آزار معلولان هم کاهش پیدا می‌کند.
۴ـ متأسفانه درباره معلول آزاری در ایران تحقیقات جامع به ویژه به شیوه میدانی انجام نشده و لازم است مراکز پژوهشی جدی‌تر اقدام کنند.
۵ـ متأسفانه درباره معلول آزاری مقاله و کتاب در ایران کم داریم و لازم است چندین کتاب و مقاله در سال منتشر گردد.
۶ـ استادان دانشگاه در رشته‌های مختلف می‌توانند دانشجویان را راهنمایی کنند تا پایان‌نامه خود را در این موضوع بگیرند. *.م.ن

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *