ساچیکو هوسویا از ژاپن

print

ساچیکو هوسویا از ژاپن

دفتر فرهنگ معلولین

توضیح
دکتر موسوی‌زاده پژوهشگر در پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و استاد معارف در دانشگاه اصفهان نهم اسفند ۹۷ تماس گرفت و گفت یک پژوهشگر ژاپنی علاقه‌مند است از دفتر فرهنگ معلولین بازدید کند. چون در زمینه معلولیت در ایران کار می‌کند. بالاخره آقای موسوی‌زاده و خانم ساچیکو هوسویا در ۱۶ اسفند ۱۳۹۷ به دفتر فرهنگ معلولین تشریف آوردند و حدود دو ساعت جلسه داشتیم. خانم ساچیکو استاد دانشگاه در ژاپن است ولی یک زمینه فعالیت او ایران‌شناسی با رویکرد به معلولیت و معلولان ایران است.
پس از بازدید از بخش‌های مختلف و توضیح مدیر دفتر فرهنگ معلولین، گفت‌وگویی مفصل درباره فعالیت‌های معلولیتی در ژاپن و درباره خود ساچیکو بحث شد. اکنون متن این گفت‌وگو را می‌آورم.
این گفت‌وگو یک طرف محمد نوری و علی نوری و طرف دیگر خانم ساچیکو و آقای موسوی‌زاده بودند.

* لطفاً درباره خودتان، تحصیلات و فعالیت‌ها و ایران‌شناسی ما را مطلع فرمایید؟
ساچیکو: من خودم پرستار هستم، ولی دکترای ایران‌شناسی دارم و در ژاپن استاد دانشگاه علوم پزشکی هستم. نزدیک ده سال است که در مورد معلولین در ایران تحقیق می‌کنم. نه فقط کسانی که فقط معلول هستند، در مورد بیماران خاص هم تحقیق می‌کنم، سرطان، تالاسمی، هموفیلی.
یکی مؤسسه ژاپنی ـ ایرانی به نام نعناع در ایران و ژاپن فعال است و مدیر آن آقای پاشایی است.

* گویا کتاب هم درباره معلولان ایران نوشته‌اید؟
ساچیکو: بله دو کتاب درباره چند فرد که تالاسمی دارند به روش میدانی کار کرده‌ام و نوشته‌ام. البته به زبان انگلیسی است. می‌توانید اینها را معرفی کنید. من تقدیم می‌کنم.

* شما برای انجام پژوهش درباره معلولین به ایران تشریف آورده‌اید؟
ساچیکو: یک مؤسسه ژاپنی که درباره کشورهای خارجی تحقیق می‌کند یک پروژه را از ماه دیگر شروع می‌کند. یک تیم کوچولو درست کرده‌ایم که در خاورمیانه مثلاً قانون و فعالیت در مورد معلولین چطوری است. چون در ژاپن خیلی شناخته نشده تا حالا رئیس این تیم آقای دکتری است که خودش ناشنوا است؛ و به من گفت تو ساچیکو برو به ایران و لطفاً بررسی کنید کدام مؤسسه، حاضر است با ما همکاری کند.
و من فردا می‌روم تهران تا یکشنبه تهران کانون ناشنوا می‌روم و می‌بینم آنجا چه کار می‌کنند.
و وظیفه من این است که مثلاً چند تا کتاب و مقاله بنویسم به ژاپنی و انگلیسی که در مورد مخصوصاً قانون و احکام و شرایط زندگی معلولین را معرفی کنم.

* ما در دفتر فرهنگ معلولین در زمینه ناشنوایی کار پژوهشی زیاد انجام داده‌ایم و فکر کنم زمینه همکاری خوبی درباره ناشنوایی و زبان اشاره هست. به هر حال ما آمادگی داریم در چند زمینه با شما در ژاپن همکاری داشته باشیم. یکی درباره معرفی نخبگان و فعالان ناشنوایی؛ یعنی یک جلد کتاب، نیمی از آن درباره فعالان آموزشی و فرهنگی که در ایران جریان آموزش و فرهنگ ناشنوایان را راه‌اندازی کردند مثل جبار باغچه‌بان و نیمی از کتاب درباره شخصیت‌های ژاپنی باشد.
یا درباره وضع زبان اشاره در ژاپن و ایران به روش تطبیقی یک جلد کتاب کار کنیم.
ساچیکو: این موارد از نظر من خوب است ولی باید در ژاپن تصمیم‌گیری شود.

* شما در سخنان خود اشاره کردید که در پی تحقیقات و منابع و اطلاعات علمی درباره معلولیت و معلولان ایران هستید. درست است؟
ساچیکو: بله ما می‌خواهیم ببینیم شما چه تجاربی در چه دستاوردهایی داشته‌اید.

* ما بانک جامع اطلاعات معلولان را تأسیس کرده‌ایم و اطلاعات بسیار در این بانک هست و در هر زمینه شما اطلاعات علمی بخواهید در این بانک هست.
ساچیکو: آدرس بانک را به من بدهید تا مراجعه کنیم.
مؤسسه‌ای وابسته به یک دانشگاه در ژاپن هست که سایت دارد و فعالیت معلولین را معرفی می‌کند. هر کشور در آنجا لینک دارد. مدیرش به من گفت تو چرا بخش ایران را درست نمی‌کنی؟ می‌شود من سایت شما را معرفی کنم به ژاپنی و لینک شما را می‌گذارم و شما هم اطلاعات ما را بگذارید؛ یعنی با هم همکاری داشته باشیم. من وقتی به ژاپن بازگشتم، صحبت می‌کنم و این همکاری و تعامل را ایجاد می‌کنیم.

* دانشگاه ویژه معلولین در ژاپن وجود دارد؟
ساچیکو: دانشگاه خاص معلولین نداریم ولی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی دانشجویان معلولین را قبول می‌کنند و آموزش می‌دهند؛ یعنی در ژاپن همه دانشگاه‌ها در زمینه پذیرش معلولان فعال هستند و گروه‌های آموزشی فعال دارند.

* آیا در ژاپن رشته‌های معلولیتی مثل اروپا هست یا مثل ایران است. مثلاً رشته مطالعات ناشنوایی یا مطالعات زبان اشاره یا مطالعات نابینایی و امثال اینها؟
ساچیکو: بله چنین رشته‌هایی هست و اساساً آموزش معلولان در ژاپن و آماده‌سازی و مهارت‌افزایی آنان پر رونق و فعال است.

* مثلاً گفتید تیم تحقیقاتی در دانشگاه توکیو هست که درباره ایران و معلولان ایران کار می‌کنند آیا فارسی می‌دانند؟
ساچیکو: فارسی را به خوبی می‌دانند و آموزش دیده‌اند. مؤسسه نعناع هم در این زمینه با ما همکاری دارد.

* مهم‌ترین پروژه این گروه تحقیقاتی چیست؟
ساچیکو: مشغول تدوین تاریخ ژاپن را با رویکرد معلولین و معلولیت هستند. در واقع به نوعی تاریخ معلولیت ژاپن است. گویا در ایران هم شما تاریخ معلولیت ندارید. تاریخ معلولان ایران می‌تواند یک کتاب مرجع باشد.

* البته ما در دفتر فرهنگ معلولین مشغول تدوین تاریخ معلولیت ایران هستیم ولی به روش جزئی یعنی هر شهر و هر استان یا هر فصل را جداگانه می‌نویسیم و بعداً اینها را ترکیب می‌کنیم. تاکنون تاریخ دوره قاجار و تاریخ معلولیت شیراز را آماده کرده‌ایم. الآن مشغول تاریخ اصفهان و تاریخ تهران هستیم.
ساچیکو: اما روش ما در ژاپن تدوین تاریخ به صورت یک پروژه کلی است.

* یکی از رخدادهای مهم در ژاپن سقط جنین کسانی است که در آزمایش مسلم شده فرزندشان معلولیت دارد.
ساچیکو: این مسئله در قلمرو پیشگیری است یعنی به منظور جلوگیری از افزایش آمار معلولان، افراد دارای معلولیت، جنین آنها را ساقط می‌کنند؛ اما افرادی مخالف این اقدام هستند و آن را مخالف حقوق بشر می‌دانند؛ یعنی در ژاپن یک گروه موافق و یک گروه مخالف آن هستند.

* آیا قانون مصوبی در این باره در ژاپن هست؟
ساچیکو: بله چند سال قبل قانونی توسط مراجع قانون‌گذار تصویب شد ولی بعداً این قانون اصلاح شد و گاه تکمیل گردید؛ اما وقتی طرفداران حقوق بشر نسبت به سقط جنین افراد دارای معلولیت فشار آوردند مجدداً قانون اصلاح شد. من این قانون را برای شما می‌فرستم.

* یک موضوع بسیار مهم در آسیا، ارتباط و تعامل مراکزی است که در زمینه معلولان فعال هستند. در اروپا، مراکز با یکدیگر ارتباط دارند، تبادل نظر و تجربه دارند، کالاهای فرهنگی مثل کتاب را مبادله می‌کنند، استاد و دانشجو مبادله می‌کنند، نشست علمی مشترک دارند، سفر و تردد و رفت و آمدهای تفریحی و سیاحتی دارند؛ اما چنین ارتباطاتی بین کشورهای آسیایی نیست و عدم پیشرفت معلولان در آسیا هم تا اندازه‌ای مرهون همین مشکل است. آیا ممکن است ما در دفتر فرهنگ معلولین و شما در دانشگاه و مرکز ایران‌شناسی در ژاپن مشترکاً یک مرکز ارتباطات ایجاد کنیم و بعداً از دیگر کشورها هم دعوت کنیم؟
ساچیکو: ایده و فکر خوبی است. می‌توان عملاً از اطلاع‌رسانی شروع کرد. سایت مشترکی داشته باشیم و شما فعالیت‌ها و دستاوردهایتان را معرفی کنید و ما در ژاپن در مورد فعالیت‌هایمان اطلاع‌رسانی می‌کنیم.

* آیا زمینه این اقدام در ژاپن هست؟
ساچیکو: دانشگاه بسیار بزرگی به نام دوشیشا در ژاپن هست که از کشورهای آمریکا و اروپا و آسیا مثل تایلند، تایوان، فیلیپین و حتی از کشورهای آفریقایی و آمریکایی می‌آیند و در این دانشگاه تحصیل می‌کنند؛ یعنی دانشگاه بین‌المللی و وسیعی است. در زمینه معلولیت هم رشته تحصیلی دارد سایت مشترک اطلاع‌رسانی و مبادله استاد و دانشجو را می‌توان در همین دانشگاه برقرار و ایجاد کرد.

* دکتر موسوی‌زاده همراه خانم دکتر ساچیکو است جهت تکمیل صحبت‌های ایشان، نکاتی اگر دارید بفرمایید؟
موسوی‌زاده: من دکتر موسوی‌زاده هستم، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در حوزه معارف اشتغال دارم؛ اما در زمینه پژوهش در حوزه مراقبت‌های معنوی بیماران با خانم دکتر ساچیکو و دیگران کارهای متعددی کرده‌ایم. تحقیقاتی هم برای بیماران آسیب‌های نخاعی اصفهان انجام دادیم. برای ضایعه نخاعی‌ها پکی را تولید کردیم که توضیح دادم خدمت خانم دکتر، یک گروه درمانی زدیم و سنجیدیم که فکر کنم مقالاتش تا دو سه ماه دیگر چاپ بشود. در حوزه بحث‌های معنویت، معلولان خیلی درگیرند؛ به ویژه درباره نقش و جایگاه خداوند در پیدایش معلولیت و نیز عدالت خداوند خیلی حرف دارند.
ما در بین بیماران سرطانی یک نیازسنجی مذهبی معنوی کردیم که کامل برای دکتر ساچیکو و تیمشان توضیح دادیم. نزدیک دویست تا چالش روانشناسی و معنوی بیمارها به دست آمد که کتاب کردیم که اگر می‌دانستم بحث این‌جوری است، آن را می‌آوردم. اسم این کتاب “چرا من”.
ما آن پک مراقبت معنوی را در حوزه بیماران صعب‌العلاج کامل بسته‌ایم که اتفاقات مهمی در کشور است. کتاب‌هایش تولید شده، بسته‌هایش هم انجام شده، یک مؤسسه در قم یعنی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و آقای آذربایجانی و مجموعه همکارانشان و گروه ژاپنی مجموعه در این زمینه کار می‌کنند. در حوزه معلولین هم کار مراقبت معنوی، یعنی آن دغدغه‌های معنوی افراد که اینجا هستند و پاسخ کاربردی و راهکارهای دقیقی که هم دینی باشد و هم علمی باشد و هم کاربردی باشد، یک اتفاق خیلی لازمی است به نظر من که ما در آسیب‌های نخاعی این کار را شروع کرده‌ایم.

* ممکن است روش پژوهشی این گروه‌ها را توضیح دهید؟
موسوی‌زاده: ما و ژاپنی‌ها از نظر روش مشترک هستیم و یک روش داریم. موردی کار می‌کنیم یعنی شیوه تحقیق موردی را پی می‌گیریم؛ یعنی اول ما نیازسنجی می‌کنیم. می‌رویم در دل آن گروه‌ها و با آنها زندگی می‌کنیم، حالا بیمار سرطانی، ام‌اس، زندانی، معتاد و حالا ضایعه نخاعی؛ سپس دغدغه‌هایی که در ذهن اینها هست را کشف کرده و استخراج می‌کنیم. خود همین یک کار پروژه‌ای می‌شود که در بیمار دویست و خورده‌ای شده است بعد متناسب با آنها پاسخ‌هایی را از متون دینی توسط یک تیم علمی استخراج می‌کنیم و اینها را در قالب گروه درمانی و مشاوره فردی بسته‌بندی کرده‌ایم. حالا دو سه تایش آماده شده، ولی منتظر تأیید وزارت بهداشت است.
خانم ساچیکو دو کتاب با همین روش درباره چند تن از افراد آسیب‌مند ایرانی نوشته است.

* آیا با گروه‌های دیگر ژاپنی هم ارتباط دارید؟
موسوی‌زاده: یک گروه دیگر ژاپنی که بودایی هستند هفته گذشته به ایران آمدند و در قم از چند مرکز بازدید کردند. علاقه به کارهای شما هم دارند و دفعه دیگر باید بیاوریم دفتر فرهنگ معلولین را هم ببینند.

* در تحقیقات ما به این نتیجه رسیدیم که اسلام دیدگاه پیشرفته و انسانی‌تر نسبت به معلولان دارد. پس از اسلام گویا بودیسم هم نظرات مهمی درباره معلولیت و معلولان دارد.

موسوی‌زاده: اسلام و بودیسم روی امید و شوق تأکید دارند و می‌گویند اگر معلولان امید داشته باشند، درمان، پیشرفت و موفقیت آنها حتمی است. پس از امید، سلامت معنوی و سلامت فکری و روانی مهم است؛ و سلامت جسمی در اولویت دوم قرار دارد.

* آچیچ که دست و پا ندارد در کتاب معروفش به امید و شوق اشاره کرده و می‌گوید مولوی در مثنوی اشعار زیبایی درباره امید است.
آچیچ می‌گوید، من خیلی بدبخت، بیچاره و افسرده بودم. بعد خواندن اشعار مولانا به انگلیسی، با اینکه خودش مسیحی است، به من تحرک و شور و شوق داد و من عوض شدم. اشعار مولانا خیلی مهم است و کاری به دین خاصی هم ندارد و به همه ادیان ساپورت می‌دهد.
تلاش کرده‌ایم یک پروژه درباره مولانا داشته باشیم. البته شاید با کمک شما بهتر و زودتر بتوانیم انجام دهیم.
موسوی‌زاده: کتاب‌هایی که منتشر کرده‌اید بسیار سودمند است و کارهای شما فوق‌العاده است. من وقتی آمدم و مجموعه کارهای شما را دیدم، برایم عجیب بود. خدا ان‌شاءالله قدرت و قوت بیشتر داده و بدهد در این مسیر خوبی که می‌روید. منتها یک نکته به نظرم می‌رسد، حداقل از نظر خودم و بر اساس رویکرد به معنویت‌گرایی و تجارب چندین ساله‌ای که دارم، کارهایتان خوب است ولی اگر موردی کار کنید بهتر است. من کتابی دارم که دانشگاه داده من داوری بکنم تا هفته دیگر می‌خواهد چاپ بشود. بد نیست، سبکش را ببینید. این آخرین اتفاقاتی است که در دنیا دارد می‌افتد و وزارت بهداشت ایران روی همین روش تمرکز دارد.
در این شیوه افرادی یا گروه‌های انسانی انتخاب می‌شوند و در شرایطی زیر نظر گرفته می‌شوند و با کشف رفتار، افکار و طرز برخوردهای آنها، سپس به سراغ تجزیه و تحلیل و بررسی آنها می‌روند. آموزه‌های دینی و روایات و آیات در تجزیه و تحلیل‌ها آورده می‌شود.
این سبک و روش الآن در جهان مطرح است و مشتری و خواهان زیاد دارد.

* مؤسسه شما اسمش چیست؟
موسوی‌زاده: مؤسسه نوید نیایش است که چند سالی است با سبکی که توضیح دادم مشغول فعالیت هستیم. در واقع نقطه اشتراک ما و ژاپنی‌ها و دکتر ساچیکو همین شیوه و سبک است؛ و تلاش کرده‌ایم تجارب خود را در اختیار یکدیگر قرار دهیم.

* روش تحقیقات موردی و میدانی خوب و سودمند است ولی همه تحقیقات را نمی‌توان با این روش انجام داد. در زمینه معلولان ایران، بسیاری از تحقیقات دانشگاهی و پایان‌نامه‌های موردی و میدانی است. به نظر می‌رسد در ایران آنچه کمبود و نقصان و خلأش آزار دهنده است تحقیقات مرجع مثل فرهنگ‌نامه، دانشنامه، دایره‌المعارف، راهنما، مأخذشناسی و امثال اینها است. اینها زیربنا و پایه تحقیقات را می‌سازد. مهم این است که تحقیقات میدانی و موردی را نمی‌توان با روش مرجع تجمیع کرد.

موسوی‌زاده: معلوم است که این دفتر شما از آغاز آگاهانه روی تحقیقات مرجع کارکرده و آثار شما تقریباً تماماً البته غیر از آثار کودک و نوجوان به روش مرجع‌نگاری است. ولی لازم است درباره کسب تحقیقات موردی و میدانی هم کار شود.
بالاخره آثار و تولیدات این دفتر خوب و سودمند است اما مهم این است که توضیح دهید به رغم کمبود منابع علمی در زمینه معلولین شما چگونه این آثار را تولید کرده‌اید؟

* در سال ۱۳۷۵ وزارت ارشاد از من خواست تا طرحی بدهم برای چند دایره‌المعارف درباره معلولین مثل دایره‌المعارف ناشنوایان. به هنگام طرح و نگارش طرح متوجه شدم منابع درباره مسائل و موضوعات اروپا و آمریکا بسیار زیاد است ولی منابع درباره موضوعات کشورهای اسلامی و ایران بسیار اندک است. از طرف دیگر مقالات دایره‌المعارفی نیاز به منابع زیاد دارد و باید در هر مدخل منابع فراوانی داشته باشند. مثلاً جریان ناشنوایی در اصفهان را شخصی به نام حسین گلبیدی ایجاد کرده بود و حدود سه دهه بسیار کوشیده بود. مدرسه ایجاد کرده بود، روش ابتکاری برای آموزش ناشنوایان ابداع کرده بود و ده‌ها ابتکار دیگر ولی حتی یک گزارش درباره گلبیدی نبود چه برسد به کتاب یا مقاله. در قم جریان آموزش و پرورش معلولان را شخصی به نام احمد پوستچی دایر کرده بود ولی در همه کتب چاپ شده فقط حدود ۲۰ کلمه درباره‌اش مطلب بود.
در همان طرحی که برای ارشاد نوشتم، به فقدان منابع اشاره کردم و نوشتم باید با تولید اندیشه و فرهنگ‌سازی چشمه‌های مرتبط به معلولیت‌ها و معلولان را آبی کنیم به طوری از خودشان آب بدهند. روش‌های فرهنگ‌سازی و فعال‌سازی فرهنگی را هم آنجا آوردم.
بر همین اساس در سال ۱۳۸۰ اولین دانشنامه ناشنوایان در سه جلد آماده شد و برای ارزیابی به دفتر وزیر دادم. البته چاپ آن به دلایل دیگر تا سال ۱۳۸۷ طول کشید. البته یک دلیل آن این بود که ارزیاب‌ها می‌دیدند درباره موضوعات معلولیتی در ایران منبع نداریم یا بسیار کم داریم ولی از طرف دیگر مدخل‌ها را پر محتوا نوشته‌ایم و بالاخره شک می‌کردند. در حالی که نویسندگان توجیه شده بودند هر جا منبع کتابخانه‌ای نداریم از طرق پرس‌وجو و تحقیقات میدانی و پژوهش موردی اطلاعات لازم به دست آید و سپس به تجزیه و تحلیل آن اطلاعات بپردازیم. بالاخره با این شیوه مقالات را آماده می‌کردیم.
در سال ۱۳۹۰ دفتر فرهنگ معلولین تأسیس شد و اولین مأموریتی که حجت الاسلام و المسلمین سید جواد شهرستانی به ما داد، تألیف کتاب بود. منابع نداریم و باید هر ماه حداقل یک عنوان کتاب آماده کنیم.
از همان ماه نخست تأسیس دفتر شروع کردم به جمع‌آوری اطلاعات. البته نه اطلاعاتی که بایگانی گردد بلکه اطلاعاتی که تبدیل به کتاب شود؛ مثلاً اطلاعات فلان شخصیت دارای معلولیت مثل شوریده شیرازی یا محمد خزائلی یا فلان موضوع مثل تاریخ معلولیت را جمع‌آوری و سریع آماده‌سازی و به صورت یک جلد کتاب عرضه می‌شد. به طوری که در سال اول و دوم حدود پنجاه عنوان کتاب منتشر کردیم.
پس از تجمیع اطلاعات، فقدان‌ها و نواقص معلوم شد و شروع کردیم از طریق مصاحبه این نواقص را تأمین کردن. در فاصله ۹۲ تا ۹۷ یعنی ظرف پنج سال ده‌ها مصاحبه گرفتیم. در سال ۹۶ به این نتیجه رسیدیم سرعت گردش اطلاعات را سریع‌تر کنیم و این مصاحبه‌ها را ابتدا ویرایش و آماده‌سازی و در اختیار کاربران قرار دهیم، از این‌رو ابتدا سایت دفتر فرهنگ معلولین و سپس مجله توان‌نامه و بالاخره بانک اطلاعات را فعال کرده‌ایم.
فکر نکنم هیچ نهاد و مرکزی در تولید اطلاعات محتوا به اندازه این دفتر فعالیت کرده باشد و هزاران مدخل اطلاعاتی جدید در این دفتر تولید شده است.

موسوی‌زاده: اگر ممکن است در مورد بودجه این دفتر هم توضیح دهید؟
* جریان این گفت‌وگو معکوس شد؛ شما پرسشگر و من پاسخگو هستم. از نظر من مشکلی نیست؛ اما درباره سقف مالی و بودجه‌ای این دفتر، ابتدا خاطره‌ای را بگویم، رئیس سازمان بهزیستی دکتر هاشمی برای بازدید از این دفتر آمد و پس از مشاهده حجم و کثرت تولیدات به طعنه گفت، با پول زیاد همه کاری می‌توان انجام داد و حاج آقای شهرستانی ماهانه چند صد میلیون تومان به شما می‌دهد.
در جواب گفتم بودجه در کارهای فرهنگی عامل تعیین کننده نیست، هر چند اهمیت داد؛ و بودجه ما که در آن زمان حدود ده میلیون تومان در ماه بود، گفتم این مقدار است.
در سال ۹۰ که کار را شروع کردیم بودجه این دفتر کمتر از سه میلیون تومان بود و الآن در پایان سال ۹۷ کمتر از سی میلیون تومان است؛ و با این بودجه سایت و سامانه اطلاع‌رسانی، بانک جامع اطلاعات معلولین، ماهانه چند عنوان کتاب، ماهانه حداقل پنجاه تولید جدید ماهانه حداقل یک تا سه نشست علمی برگزار می‌کنیم. برخی پروژه‌های جاری این دفتر در حد ملی است.
جناب آقای شهرستانی با نیت پاک و خادمانه این بودجه را تأمین می‌نماید و برکت خدادادی عجیبی دارد. این دفتر تاکنون هیچ مبلغی از نهادهای دولتی یا نیکوکاران خیر یا مردم دریافت نکرده است و فقط با مبلغ ماهانه‌ای که جناب آقای شهرستانی مبذول می‌فرمایند، کار می‌کنیم، نگران کم بودن بودجه هم نیستیم چون اتکا و امیدمان به منبع لایزال است.
سال گذشته کارمندان را هم بیمه کردیم و الحمدالله تاکنون کارها به خوبی پیش رفته است.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *