کتابخانه‌های نابینایان در ایران، تکمله بر کتاب کتابخانه در ایران

print

کتابخانه‌های نابینایان در ایران
تکمله بر کتاب کتابخانه در ایران

محمد نوری
دفتر فرهنگ معلولین، ۲۶ اسفند ۱۳۹۷

محمدحسن رجبی (متولد ۱۳۳۵) از مدیران فرهنگی، کتابی با عنوان کتابخانه در ایران (این کتاب با این مشخصات منتشر شده است: کتابخانه در ایران، محمدحسن رجبی، تهران، مرکز پژوهش‌های فرهنگی، ۱۳۸۸٫) نوشته است. در بخش کتابخانه‌های معاصر در ایران، کتابخانه‌های مختلف از جمله فصلی به نام «کتابخانه‌های نابینایان» دارد. البته به کتابخانه‌های دیگر اقشار دارای معلولیت مثل جسمی ـ حرکتی‌ها و ناشنوایان نپرداخته و درباره کتابخانه‌های نابینایان هم اطلاعات کافی و کامل نیست. ناقص بودن اطلاعات این کتاب انگیزه شد تا استدراک و تکمله‌ای بر آن بنویسم. اما ابتدا متن کتاب آقای محمدحسن رجبی را می‌آورم.

کتابخانه‌های نابینایان
نخستین کتابخانه مدرسه نابینایان کشور در ۱۳۵۲ توسط «سازمان ملی رفاه نابینایان» در تهران تأسیس شد. کتابخانه سازمان، پس از انقلاب اسلامی به «کتابخانه‌ مرکز نابینایان رودکی» تغییر نام داد. این مرکز تنها مرکزی است که خدمات فرهنگی به نابینایان ارائه می‌کند و تا سال ۱۳۶۰ کلیه کتاب‌های بریل و گویای درسی و غیر درسی نابینایان در این مرکز تهیه می‌شد. مرکز دارای سه کتابخانه است: ۱) کتابخانه عادی که بیشتر مورد استفاده کارکنان بینا و تغذیه کتابخانه‌های بریل گویاست؛ ۲) کتابخانه بریل؛ و ۳) کتابخانه گویا.
تا سال ۱۳۶۹ کتابخانه بریل مرکز دارای ۶۳۰ عنوان کتاب و کتابخانه گویای آن ۸۰۰۰ عنوان نوار داشته و تعداد کل کتابخانه‌های گویای کشور تا این سال ۱۲ باب بوده است.
کتابخانه نابینایان استان آذربایجان شرقی در سال ۱۳۵۷ در شهر تبریز تأسیس شد. بعدها به تدریج بیشتر مراکز استان‌ها دارای کتابخانه‌های ویژه نابینایان شدند که مهم‌ترین آنها در شهرها مشهد، شیراز، کرمانشاه، همدان، زنجان، بندرعباس، سمنان، زاهدان، کرمان، ارومیه، اهواز، ساری و رشت قرار دارند. در مجموع بیش از ۲۱ کتابخانه و مرکز فرهنگی نابینایان در سراسر کشور مشغول فعالیت هستند.
بعد از جنگ تحمیلی نیز بنیاد جانبازان در تهران یک کتابخانه و مرکز فرهنگی برای جانبازان نابینا ایجاد کرد. کتابخانه عمومی حسینیه ارشاد نیز بخش ویژه‌ای مخصوص نابینایان دارد که در مجموع دارای شانزده عنوان کتاب به خط بریل است. اکنون بیش از هفتاد نفر در این نوع کتابخانه‌ها مشغول کارند و مجموع کتاب‌های به خط بریل آنها ۲۰۸۷۴ جلد، کتاب‌های گویا ۳۵۲۹۱ حلقه و فضای اختصاص یافته به این نوع کتابخانه‌ها در سراسر ایران ۱۱۸۷ مترمربع است.
آقای رجبی تا زمان تألیف کتابش یعنی سال ۱۳۸۱ فقط کتابخانه‌های سازمان ملی رفاه نابینایان، رودکی، کتابخانه نابینایان استان آذربایجان شرقی، کتابخانه بنیاد جانبازان و کتابخانه حسینیه ارشاد، آن هم به صورت کلی معرفی کرده است. همچنین کتابخانه‌های گویا در سراسر کشور را ۱۲ باب و مراکز فرهنگی و کتابخانه‌های نابینایان در سراسر کشور را ۲۱ باب دانسته است.

تکمله و استدراک
کتابخانه‌های بسیاری از دهه‌های نخست قرن چهاردهم شمسی در ایران در مراکز نابینایی شروع به کار کرده‌اند:
۱ـ مدرسه کریستوفل دارای کتابخانه نسبتاً بزرگی بود و شامل کتب صوتی، بریل و بینایی بود. این اولین مدرسه نابینایان است که در اصفهان تأسیس شد.
۲ـ مجتمع خدمات بهزیستی نابینایان رودکی شیراز، در شهر شیراز چهارراه هوابرد خیابان خیریه.
۳ـ مجتمع توانبخشی نابینایان شهید صالح آبادی، کرمانشاه بلوار شهید بهشتی، خیابان ویلا.
۴ـ مجتمع توانبخشی شهید بهشتی، سمنان، بلوار معلم
۵ـ مجتمع توانبخشی نابینایان ثامن الائمه، اهواز، کمپ لو، خیابان شیخ بها
۶ـ مجتمع خدمات بهزیستی نابینایان شهید جلیلیان، مشهد، خیابان کوه سنگی
۷ـ مجتمع خدمات بهزیستی شهید دکتر فیاض بخش، رشت، خیابان سردار جنگل
۸ـ سازمان بهزیستی استان کرمان، کرمان خیابان شریعتی
۹ـ مجتمع توانبخشی نابینایان تبریز، تبریز، چهارراه ابوریحان
۱۰ـ مجتمع آموزشی نابینایان شهید محبی، تهران، فلکه دوم صادقیه
۱۱ـ مجتمع آموزشی ابابصیر، اصفهان، خیابان امام خمینی
۱۲ـ کتابخانه مرکزی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، دانشگاه شهید بهشتی
۱۳ـ مجتمع نابینایان دکتر خزائلی، تهران، میدان بهارستان، خیابان ظهیرالاسلام
۱۴ـ توانبخشی شهید فیاض بخش، زنجان، میدان سلیمانی
۱۵ـ مجتمع توان‌بخشی حضرت علی‌اکبر علیه السلام، شاهرود، خیابان ۱۷ شهریور
۱۶ـ مجتمع توانبخشی نابینایان شهدای هفتم تیر اصفهان، اصفهان، خیابان بزرگمهر، آبشار دوم
۱۷ـ مجتمع خدمات بهزیستی نابینایان قدس، همدان، میدان امام
۱۸ـ مرکز توانبخشی نابینایان جابر بن عبدالله انصاری، بندرعباس، خیابان آیت‌الله غفاری
۱۹ـ کتابخانه تخصصی معلولان، قم، خیابان گلستان
۲۰ـ بخش نابینایی کتابخانه آیت‌الله خامنه‌ای، قم، خیابان ساحلی
۲۱ـ مجمع دانشجویان نابینای دانشگاه اصفهان
موارد فوق نمونه‌هایی از کتابخانه‌های نابینایان در ایران است. ولی کتابخانه‌های موجود در مراکز مردمی، در دانشگاه‌ها، در ادارات دولتی بسیار بیشتر است. احتمالاً تا ۶۰ فقره کتابخانه نابینایی در ایران می‌رسد.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *