ابابصیر: مؤسسه آموزشی نابینایان

ابابصیر: مؤسسه آموزشی نابینایان، محمد نوری، انتشارات توانمندان و دفتر فرهنگ معلولین، ۱۳۹۷، ۵۸۳ ص.
با همکاری: محمدحسین بصیری، اباذر نصراصفهانی، علی نوری
مشاوره: مهدی اقارب پرست، فضل الله صلواتی

ISBN: 978-622-6216-10-4 ؛ Ababassir: History of Educational Institute for Visually Disabled

موضوع:
موسسه آموزشی ابابصیر

مشاهده صفحات اولیه کتاب

معرفی مختصر کتاب
کتاب حاضر به تجارب موسسه آموزشی نابینایان ابا بصیر و انتقال آن به نسل جدید می‌پردازد. مؤلف ابتدا به چارچوب معلولین نابینا و دستاوردهای این موسسه می‌پردازد و شیوه پژوهشی کتاب حاضر را شخصیت محور معرفی می‌کند. اثر پیش رو افراد مرتبط با موسسه ابا بصیر را شناسایی و روایت آن‌ها از رخدادهای این موسسه را یادآوری می‌کند. مجموعه حاضر ابتدا به تحولات تاریخی، بنیان‌گذاران، مدیران ارشد، دانش‌آموختگان مربیان و اساتید این موسسه اشاره و ابا بصیر در سال‌های جدید را مورد بررسی قرار داده و از جمله مباحث مهم ا ین کتاب ابا بصیر در آینه رسانه‌ها، تحقیقات دانشگاهی، مسیحیت و معلولین و اسناد مرجع می باشد.

انتشارات توانمندان
ناشر تخصصی معلولیت و معلولان
تلفن: ۰۲۵۳۲۹۱۳۴۵۲ (ساعت ۸ الی ۱۷) ؛ تلگرام: ۰۹۳۹۸۳۷۳۴۳۵
آدرس: قم، بلوار محمد امین، خیابان گلستان، کوچه۱۱، پلاک۴، دفتر فرهنگ معلولین
ایمیل: info@handicapcenter.com

مقدمه
مؤسسه ابابصیر که با اسامی دیگر مؤسسه آموزشی ابابصیر، سازمان آموزشی ابابصیر و مدرسه ابابصیر هم خوانده شده، اغلب آن را با نام مختصر «ابابصیر» یاد می‌کنند. ابابصیر با نیم سده فعالیت، سند افتخار و مباهات برای نه تنها ایران و ایرانیان بلکه برای شیعه و شیعیان و روحانیت خدمتگزار و نیز عزت و افتخار برای خود نابینایان است.
هرگونه به ابابصیر نگاه کنیم، یک قطعه مهم از تاریخ معلولیت و معلولان ایران و نقطه عطفی در تاریخ نابینایی و نابینایان محسوب می‌شود. از این‌رو نمی‌توان از آن گذشت و آن را نادیده انگاشت. به ویژه برای دفتر فرهنگ معلولان که درصدد تدوین تاریخ تحولات معلولان ایران است، ابابصیر فقط یک مرکز و مؤسسه نیست بلکه خشت بنای مرتفعی است که در سال ۱۳۴۸ آغاز شد. اما دامنه تأثیرات آن به همه شهرها تعمیم یافت و در جزء جزء ساختار فرهنگ نابینایان گسترده شد.
نیز این نکته مهم قابل توجه است که ابابصیر نخستین تجربه ورود روحانیت شیعه و جریان مذهبی‌ها به جامعه و فرهنگ معلولین است. پیش از ابابصیر مذهبی‌ها به عنوان یک گروه و یک جریان در معلولین ورود نداشتند؛ اگر کاری برای معلولین می‎کردند، فردی و غیر سازمان یافته و تشکیلاتی بود. اما با شروع پروژه ابابصیر، برای اولین بار چند تن روحانی مشهور و چند چهره مذهبی فعال و کارشناس وارد ضرورت‌های معلولین شدند. از این‌رو ابابصیر بر پایه تفکر مذهبی شکل گرفت و تداوم یافت.
ابابصیر سرنوشت پندآموز و عبرت‌آموزی دارد. اگر ابابصیر با نهادها و مراکزی مثل گالودت در آمریکا مقایسه می‌شود می‌یابیم که دانشگاه گالودت امروزی در ۱۸۶۰م یک مدرسه کوچک بوده است؛ اما مدیریت کلان و نخبگان جامعه و حتی آحاد جامعه خود را نسبت به این نهال کوچک و ضعیف مکلف دانسته و خواهان رسیدگی و اهتمام به این نهال نورس بودند. بالاخره گالودت امروز به درخت تنومندی تبدیل شده و مثل و بدیل در جهان ندارد. اما متأسفانه چنین احساسی و چنین وظیفه‌شناسی در میان جریان‌های مدنی و نخبه و مدیران ایران وجود نداشت. به همین دلیل، نهادهای نوپا و جدید مثل ابابصیر توجه و عنایت آنان را جلب نمی‎کرد. حتی امروزه اگر «درختچه» و نهال کوچکی ببینیم به جای رسیدگی، هر کسی تلاش می‌کند آن را بشکند. از این‌رو امروزه مرکزی نداریم که چند دهه قدمت داشته باشد ولی در اروپا و امریکا مراکز هست که چند سده سابقه دارند.
یک سنت اجتماعی و تاریخی در فرهنگ ما شکل گرفته و نهادینه شده است: هر اقدامی وقتی به مرتبه‎ای از بالندگی و رشد برسد، نسبت به آن شک و شبهه رواج می‎یابد. از این‌رو به جای مساعدت و اهتمام در جهت رشد بیشتر، مانع تراشی و آسیب‎رسانی شکل می‎گیرد. ابابصیر در زمانی که در حال رشد و بالغ شدن بود و می‌خواست تبدیل به دانشگاه شود، با مانع‌تراشی، به تعطیلی کشانده شد. اما تأثیر این تحولات گریبان گیر شخص خاصی نمی‎شود بلکه سود و زیان آن به جامعه می‌رسد. توجه کنید اگر دانشگاه نابینایان و ناشنوایان تأسیس شده بود، ده‌ها و صدها معلول ایرانی راهی غربت نشده و همین جا مشغول می‌شدند و هزاران معلول به مراحل عالی دست یافته و دانش‌های ضروری توسعه می‌یافت و آثار آن به معلولین می‌رسید. به هر حال در مسیر ابابصیر خلل و مانع ایجاد شد و نتوانست مراحل رشد را طی کند؛ چرا که گفتند ابابصیر حجتیه‌ای است، وابسته به انجمن حجتیه است. اگر یک یا دو نفر در انجمن بوده‌اند چه ربطی به ابابصیر دارد؛ حتی با این فرض که همه مدیران آن، طرفدار انجمن باشند؛ ولی کارشان مطلوب باشد لازم بود جلوی حرکت آنان سد نشود و از مساعدت عمومی برخوردار می‎شدند. مهم‌تر اینکه چند دهه بعد دادگاه اعلام کرد این‌گونه اتهامات ربطی به خدمات ابابصیر ندارد و ابابصیر باید راهش را ادامه بدهد و مشکلی ندارد. ولی این رأی دادگاه، نوش‌دارو بعد از مرگ سهراب بود. بهرحال تعطیلی دائمی ابابصیر در آموزش و پرورش و تعطیلی موقت در برخی زمینه‌ها، پیامدهای منفی بسیار به همراه داشت و ضرر آن فقط نصیب جامعه معلولان گردید. اما بعد از سال ۱۳۹۱ که ابابصیر فعالیت‌هایش را مجدداً آغاز کرد، جا دارد نگاهی به تاریخ فعالیت‌های آن داشته باشیم؛ بلکه تجارب ابابصیر گردآوری شود و در اختیار پژوهشگران و مدیران قرار گیرد.
پیش از این یعنی در سال ۱۳۸۱ با یکی از اعضای فعال هیئت امنای ابابصیر یعنی مرحوم حسین گلبیدی به گفت‌وگو نشستیم و زندگی‌نامه‌ای از او در قالب یک جلد کتاب منتشر کردیم. نیز همواره در مجله توان‌نامه، در سایت دفتر فرهنگ معلولین و در دیگر تحقیقات این دفتر، تلاش شد دستاوردهای ابابصیر ارج گذاشته شود و تجارب آن را منتقل کنیم.
در جلسه‌ای با هیئت امنای ابابصیر در مهر ماه ۱۳۹۴، ضرورت تألیف یک جلد کتاب درباره ابابصیر را مطرح کردیم، اما آقایان فرمودند فعلاً جزء اولویت‌های آنان نیست، از این‌رو این دفتر مستقلاً کارش را شروع کرد و با جمع‌آوری اطلاعات، کار تألیف آغاز شد. اما ضمن مصاحبه با خدمتگزار امین آقای مهدی اقارب پرست، معلوم شد خانم اسکندری هم مشغول چنین مهمی است. و در صحبت با خانم اسکندری معلوم شد ایشان درصدد انجام تألیف جامع نیست. بنابراین دفتر تلاش کرده تحقیق جامعی عرضه کند.
نیز چند بار تلاش کردیم با حجت الاسلام مهدی مظاهری که نقش اصلی در تأسیس و تداوم ابابصیر داشته، به گفت‎وگو بپردازیم اما میسر نشد. حتی در آذرماه ۹۴ با فرزند برومند ایشان حاج آقا حسین مظاهری هماهنگی شد و چند تن جهت مصاحبه به اصفهان رفتند ولی به دلیل کسالت حاج آقا، امکان گفت‎وگو دست نداد.
برخی هنوز در تألیف یک کتاب درباره ابابصیر شک و شبهه دارند؛ لازم است ادله‌ای که ما به آن باور داریم در چند جمله و خلاصه به عرض آنان و همه مردم ایران و مسلمان برسانیم. ابابصیر را نباید به چشم مؤسسه‌ای که چند نفر با هر انگیزه تأسیس کردند و در جریان حدود نیم قرن فعالیت، موفقیت‌ها و اشتباهاتی داشته نگاه کرد. ابابصیر سند افتخار تشیع در ایران است که نخواست عنان آسیب‌مندان خود را به بیگانه بسپارد و تلاش کرد خودش و با تدبیر و امکانات مردمی خودش به مدیریت آنان بپردازد. از این‌رو اگر در کارنامه ابابصیر ضعف‌هایی مشاهده شود، نباید به خاطر چند مشکل قیصریه به آتش کشیده شود. ابابصیر به همه معلولان و خانواده آنان و همه مردم متدین تعلق دارد. این مجموعه خودی و از خود ملت و برخاسته از بطن این ملت است. در چند جمله و به اختصار اهمیت‌های ابابصیر را به عرض می‌رسانم: ۱ـ ابابصیر نخستین سدی است که به دست مردم در مقابل تاراج گران و سارقان فکر و اندیشه ایجاد شد؛ ۲ـ ابابصیر نخستین مرکزی است که مردم برای مشارکت دادن نابینایان در سرنوشت ایران بنا کردند؛ ۳ـ ابابصیر ایجاد شد تا سرمایه‌های انسانی و فکری این ملت به دست بیگانه نیفتد؛ ۴ـ ابابصیر تأسیس شد تا به جهان گفته شود معلولان و نابینایان شیعه می‌توانند بر مبنای باورهای خود جامعه‌ای آباد و سعادتمند بسازند؛ ۵ـ ابابصیر تابلویی است که می‌گوید ملت ایران و شیعه و مسلمان نسخه‌های بیگانه در امور معلولین را نمی‌پذیرد و خود مستقلاً می‌تواند اقدامات سازنده داشته باشد؛ ۶ـ ابابصیر گویای موفقیت معلولین در فراگیری و یاددهی علوم مختلف است با اینکه بدون امداد از بیگانه برنامه‌ریزی کرده‌اند.
لذا لازم است با چشم باز و با بصیرت و جامع‌نگری به ابابصیر نگاه کنیم و با اشکال تراشی‌های ناشی از محدود نگری به تخریب آن نپردازیم. البته این نکات دیدگاه اینجانب و مبنای تألیف این کتاب است؛ ممکن است اشخاص دیگر تفکر و رویکرد دیگر داشته باشند؛ باید به این‌گونه افراد هم حق بدهیم نظرات خود را بنویسند و منتشر کنند. نیز نشست‌هایی تشکیل شود و افراد با آراء مختلف به بحث و مباحثه بپردازند.
کشیش آلمانی به نام ارنست یاکوب کریستوفل (۱۲۵۵-۱۳۳۴ش/۱۸۷۶-۱۹۹۵م) در سال ۱۳۰۳یا ۱۳۰۴ به ایران آمد و در تبریز مدرسه‌ای برای نابینایان دایر کرد. در سال ۱۳۰۶ش/۱۹۲۸م به طرف اصفهان رفت و در ۱۳۰۷ مدرسه‌ای در اصفهان تأسیس و آموزش نابینایان را آغاز کرد. چهل سال بعد، بعضی از روحانیون و نخبگان اصفهان مدرسه کریستوفل و اقدامات او را مضر تشخیص دادند و در سال ۱۳۴۸ مدرسه ابابصیر پی‌ریزی شد. برای شناخت ابابصیر لازم است مدرسه کریستوفل و حتی شخصیت و افکار کریستوفل را شناخت. از باب تعرف الاشیاء باضدادها و شناخت هر چیز از راه ضدش، تحلیل و بررسی ابابصیر را هم می‌توان از طریق مطالعه کریستوفل انجام داد. از این‌رو فصل ویژه‌ای به کریستوفل و کلاً اقدامات مسیحیت در زمینه نابینایی اختصاص داده‌ایم.
در پایان ضمن تشکر از راهنمایی‌های جناب آقای اقارب پرست و دکتر مهدی بصیری و مهندس محمدحسین بصیری و دیگرانی که با راهنمایی یا نقد یا ارسال منابع و مطالب و اسناد ما را یاری فرمودند. هنوز کار تمام نیست و بخش‌هایی از آن نیاز به تکمیل دارد؛ از این‌رو از همه کارشناسان و هیئت امنای قدیم و جدید ابابصیر، نیز از دانش‌آموختگان و خلاصه هر شخصی ارتباطی داشته و اطلاعاتی دارد استدعا داریم یاری کنند. البته هدف ما فقط گردآوری تجارب ابابصیر و انتقال آن به نسل جدید و آیندگان است و کاری به گرایش فکری و اجتماعی مسئولین و افراد فعال در تاریخچه ابابصیر نداریم و گرایش آنان در اینجا بررسی نمی‌شود. بلکه فقط در چارچوب معلولین نابینا به دستاوردهای ابابصیر می‌پردازیم.
تألیف این کتاب حدود چهار سال وقت مرا گرفت؛ به دلیل گستردگی فعالیت ابابصیر و نیز کثرت شخصیت‌های مرتبط به ابابصیر و از طرف دیگر فقدان اسناد مکتوب و معتبر در بعضی از موضوعات توانستیم این مجموعه را فراهم آوریم. تلاش بسیار شد تا روایت‌ها و دیدگاه‌های افراد مختلف منعکس شود تا پاره‌های حقیقت در اختیار پژوهشگران قرار گیرد. برای دست یافتن به دیدگاه‌های افراد باید متوسل به شیوه گفت‌وگو می‌شدم. باید اعتراف کنم که اگر مهندس محمدحسین بصیری مدیرعامل کنونی ابابصیر نبود در این زمینه موفق نمی‌شدم و مجدداً از ایشان تشکر می‌کنم.
نیز لازم است از جناب حجت الاسلام والمسلمین سید جواد شهرستانی نماینده آیت الله العظمی سیدعلی سیستانی مدظله که همواره پشتیبان و راهنمای ما در این زمینه بوده‌اند تشکر نماییم.
محمد نوری
مدیرعامل دفتر فرهنگ معلولین
مهر ماه ۱۳۹۷

فهرست
مقدمه 9
فصل اول: تحولات تاریخی 15
شروع و آغاز 17
شرایط تاریخی 20
کریستوفل کشیش آلمانی 25
تحولات مهم از 1348 تا 1394 26
اهداف و خط‌مشی 28
تغییر خط‌مشی 30
ساختار تشکیلاتی 33
ارکان تشکیلات 35
فعالیت و کارکردها 39
مدیران مبرّز و موفق 43
موانع و مشکلات 43
ارتباطات 44
استقرار دفترها 44
فصل دوم: بنیانگذاران 45
الف: هیئت مؤسسین و هیئت امناء 47
آیت‌اللّه سید ابوالحسن شمس آبادی 47
آیت‌اللّه سید حسن فقیه امامی 48
حجتالاسلام والمسلمین مهدی مظاهری 53
حجتالاسلام والمسلمین محمدحسین منصورزاده 56
سید مرتضی سلامتیان 57
محمد بصیری 58
احمد بصیری 60
عبدالعلی مصحف 61
حسین گلبیدی 63
مهدی اقارب پرست (متولد 1315 در اصفهان) 73
محمد فولادگر 74
مصطفی یراقی 79
سید حسین علوی 86
دیگر اعضای هیئت مؤسس و هیئت امناء 106
ب: یاران افتخاری 107
آیت‌اللّه سید حسین خادمی 107
سید علی‌اکبر پرورش 108
سید محمد حسینی بهشتی (1307-1360) 112
حامیان 112
ج: هیئت امنای جدید 114
فصل سوم: مدیران ارشد 117
نظام مدیریتی 119
مصطفی یراقی 120
محمد سعیدیان 121
محمد‌حسین اقارب پرست 127
علیرضا سیفی 136
رضا طیب نیا 148
سید رضا ملاباشی 157
حسین مظاهری 166
محمدحسین بصیری 170
دیگر مدیران 173
یاوران افتخاری 175
محسن مظاهری 175
فصل چهارم: دانش آموختگان 179
فضل‌الله وطنخواه 181
لطفعلی باقریان دهقی 191
یداللّه قربعلی 197
مهدی منصوری 201
حسین علی موحدزاده 211
یوسفعلی لاوی 212
عباس چراغی 213
نوید پور ملاعباسی 214
سمیه باقرپور 215
فصل پنجم: مربی و استادان 229
نصراللّه رضایی 231
سید مرتضی نیکزاد 233
محسن سعیدیان 235
محمود وجدانی‌نژاد 239
محمدحسن وجدانی‌نژاد 241
مهرانگیز حسن‌شاهی 244
لطفعلی باقریان دهقی 248
یداللّه قربعلی 248
معین وصال 248
محبوبه سالم 248
محمدرضا کربکندی 248
سید رضا ملاباشی 249
علیرضا سیفی اصفهانی 249
رضا طیب‌نیا 249
مهدی خطاط ساز 250
مهدی اقارب پرست 250
فردوس آقایی 251
دیگر مربی‌ها و استادان 261
فصل ششم: ابابصیر در سال‌های جدید 263
برنامه‌های فعلی 265
آمار فعالیت‌های سال 94 266
گسترش ارتباطات 270
برگزاری همایش‌ها 271
همایش روز جهانی عصای سپید 271
همایش انتخابات هیئت امنا مؤسسه ابابصیر 272
گسترش اجتماعی 283
فصل هفتم: گفت‌وگو 285
مصاحبه با مهدی اقارب پرست 287
زندگانی و فعالیت‌ها و خدمات مرحوم آیت‌اللّه سید حسن فقیه امامی 301
مصاحبه با حجت الاسلام لطفعلی باقریان 317
مصاحبه با محمدحسن وجدانی‌نژاد 323
نشست با محمدتقی رهبر، علی اسلامی و مصطفی قندی 337
پروانه شیخ صراف مددکار سابق ابابصیر 343
فصل هشتم: در آینه رسانه‌ها 351
بازدید شهردار اصفهان از مؤسسه ابابصیر 353
گزارشی از سازمان ابابصیر در روزنامه وقت، سال 1356 356
هیئت مؤسس در سایت ابابصیر 357
برخی خدمات و فعالیت‌های ابابصیر 358
عکس‌هایی از وبلاگ آقای مظاهری 369
فصل نهم: تحقیقات دانشگاهی 379
تأثیر‌ ‌‌‌بازی‌ بر عزت نفس دانشآموزان 6 تا 11 ساله نابینای آموزشگاه ابابصیر اصفهان 381
بررسی ارتباط اضطراب والدین و کیفیت زندگی نابینایان مؤسسه آموزشی ابابصیر شهر اصفهان 388
بررسی اثربخشی آموزش شیوه حل مسأله گروهی بر مهارت‌های اجتماعی دانش‌آموزان 394
بررسی تأثیر اصل پریماک بر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان نابینا (جامعه نمونه ابابصیر) 400
مقایسه رشد اجتماعی دانش‏آموزان نیمه‏بینا در مدارس تلفیقی و استثنایی 406
نقش اعضای اتاق بازرگانی اصفهان در تأسیس مؤسسات خیریه 413
مقایسه توانایی شنیداری کودکان بینا و نابینا در شناسایی و تجسم ویژگی‌های شناختی ـ عاطفی 416
رابطه اختلالات خواب و افسردگی در نوجوانان دختر و پسر نابینا و نیمه بینا (جامعه نمونه ابابصیر) 429
بررسی مقایسه‏ای تأثیر الگوهای صوتی بزرگسالان و ویژگی‌های شخصیتی آنان در تصویرسازی 437
اثربخشی آموزش حل مسأله گروهی بر مهارت‏های اجتماعی دانش آموزان با آسیب بینایی 453
بررسی اثربخشی آموزش شناختی بر عزت نفس دانش‌آموزان نابینای پسر و دختر آموزشگاه ابابصیر 464
مقایسه رشد اجتماعی در دانش‌آموزان نیمه بینا در مدارس راهنمایی خاص و عادی (تلفیقی) 465
وضعیت تغذیه دانش‌آموزان مرکز آموزشی شبانه‌روزی: ابابصیر ـ اصفهان 1377 466
بررسی میزان آهن و کلسیم دریافتی دانش‏آموزان آموزشگاه ابابصیر اصفهان بهمن ماه 77 470
فصل دهم: مسیحیت و معلولین 473
اولین مدارس و مراکز آموزشی 475
شخصیت و فعالیت‌های کریستوفل 476
تعلیم و تربیت معلولان شرق 477
خط‌مشی کریستوفل 480
خط بریل 481
نهادسازی برای نابینایان 481
فعالیت‌های آموزشی در تبریز 482
آموزشگاه کریستوفل در اصفهان 484
مدرسه شوریده شیرازی در شیراز 485
مدرسه نورآیین اصفهان 487
مدرسه ابابصیر اصفهان 488
آموزشگاه‌ کریستوفل بعد از پیروزی انقلاب اسلامی 489
تأسیس هیئت تبشیری نابینایان 491
سازمان نابینایان کریستوفل 492
قابل توجه ریاست محترم سازمان‌های بهزیستی و استثنایی 495
علل و عوامل تأسیس ابابصیر 496
گزارش حبیب اللّه نوبخت 500
دیدگاه پری زنگنه 501
دیدگاه هوشنگ مظاهری 505
فصل یازدهم: اسناد مرجع 523
بیانات امام خمینی(ره) در جمع گروهی از نابینایان مدرسه ابابصیر اصفهان 525
خلاصه گزارشی از آموزشی ابابصیر، 1358 533
مأخذشناسی مؤسسه ابابصیر 573
تحویل دانش‌آموزان به آموزش و پرورش 575
تفاهم‌نامه آموزش و پرورش و ابابصیر 576
نامه جمعی از دبیران و آموزگاران ابابصیر به آموزش و پرورش 577
آگهی تغییرات موسسه آموزشی ابابصیر 579
منابع و مآخذ 581

نقدی بر کتاب ” ابابصیر: مؤسسه آموزشی نابینایان ” ، هوشنگ مظاهری

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *