تصویب آیین نامه یکسان سازی نگارش قرآن بریل

تصویب آیین نامه یکسان سازی نگارش قرآن بریل

تیم خبرنگاری مجله توان نامه

img_4968پس از چند دهه تلاش نخبگان نابینا و تشکل‌های آنان بالاخره در یکم مهرماه 95 مهم‌ترین رخداد تاریخی به نتیجه رسید و برای اولین بار در ایران و حتی در جهان اسلام، آیین نامه قرآن بریل البته فقط در بخش کتابت و صرفاً ضوابط مرتبط به کتابت و املاء قرآن کریم در نشست یک روزه به شرح زیر نهایی و تصویب شد.
تشتت و چندگانگی قرآن‌هایی که به خط بریل در نیم قرن اخیر در ایران منتشر شده موجب تکدر خاطر و ناراحتی بسیاری از علاقه‌مندان به قرآن از یک طرف و دلسوزان جامعه نابینایان از طرف دیگر شده است. بر اساس آمار موجود حدود سی مرکز در ایران دارای امکانات چاپ و نشر قرآن کریم به خط بریل هستند.، البته پنج مرکز فعال‌تر بوده‌اند. چون نظارت و قانونی وجود ندارد و نیاز به جواز هم ندارد و مهم‌تر شیوه عمل و آیین نامه‌ای قانونی و مصوب در اختیار این مراکز نیست، هر یک از این مراکز به سلیقه، تجارب و دانش خود به چاپ و نشر قرآن کریم می‌پردازند. این روند در طول پنج دهه تداوم داشته و هنوز ادامه دارد. اختلافات قرآن‌های منتشره به خط بریل در این سال‌ها تأثیر مخرب بر جامعه و فرهنگ نابینایان داشته است. البته خود نابینایان با اتکاء بر تجارب خود و نیز به کمک گرفتن شنوایی و شنیدن آیات و سوره‌ها، تلاش کرده‌اند فقط به قوه لامسه و قرآن‌های به خط بریل بسنده نکرده و قرائت و دانش قرآنی خود را اصلاح کرده و به سطح عموم مردم برسانند.
اما به هر حال، اختلاف‌های متون قرآنی بریل موجب کندی آموزش قرآن کریم در این جامعه و تشتت در جلسات قرائت و عدم هماهنگی بین قاریان و حتی حافظان نابینا شده است. بر عکس اگر یک متن در اختیار همگان باشد و همه فعالیت‌های قرآنی نابینایان بر محور یک مصحف بریل شکل بگیرد، حتماً پیشرفت فرهنگی و اجتماعی این جامعه سریع‌تر خواهد شد.

img_5006پیشینه فعالیت‌ها
فرهیختگان نابینا در دو نسل اخیر بسیار کوشیده‌اند تا به کمک مراکز و نهادهای دولتی یا توسط خودشان به یکسان سازی قرآن بریل برسند؛ جلسات فراوان گروهی در شهرهای مختلف تشکیل شد اما متأسفانه تا امروز نتیجه عملی به دست نیامد. اما امروز (یکم مهرماه 95) با تقبل یکی از نهادهای قرآنی یعنی مرکز طبع و نشر قرآن کریم و پا پیش نهادن مدیریت این مرکز، راه برای تدوین و تصویب آیین نامه یکسان سازی هموار گردید. البته نباید تلاش‌های بنیاد فرهنگی قرآنی روشندلان اصفهان و مدیر آن سید مرتضی نیکزاد را فراموش کرد. همچنین آقایان عباسی و مشایخی از مؤسسه رودکی (ریحانه) هم به کمک آمدند و یک رخداد بزرگ تاریخی را رقم زدند. مسلماً یکسان سازی قرآن بریل در تاریخ به نام مرکز طبع و نشر قرآن کریم به ویژه آقایان مستفید، سید مهدی سیف و مرتضی توکلی از مدیران ارشد این مرکز؛ نیز سید مرتضی نیکزاد و مجید مشایخی و محمد عباسی یعنی این شش نفر ثبت خواهد شد. علاوه بر آن از دعا و ذکر خیر همه مؤمنان و نابینایان علاقه‌مند به قرآن کریم برخوردار خواهند شد. دفتر فرهنگ معلولین که در تمام سنوات گذشته طرفدار یکسان سازی قرآن بریل بوده و در این زمینه مطالب بسیار منتشر کرده به نوبه خود از همه این آقایان تشکر می‌نماید.

یکم مهرماه به عنوان روز تاریخی یکسان سازی قرآن بریل
img_4975لازم است مسئولین سازمان بهزیستی به عنوان اصلی‌ترین نهاد متصدی امور معلولان و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان مسئول امور فرهنگی، یکم مهرماه را به عنوان یک روز تاریخی و به نام «روز یکسان سازی قرآن بریل» در تقویم ملی ایران ثبت کنند. همچنین پیشنهاد می‌گردد، نمایندگی یونسکو در ایران و نماینده ایرانی آن یعنی وزارت علوم این روز و این رخداد را در سازمان یونسکو به نام این شش تن ثبت نماید.
از طرف دیگر لازم است تمامی نهادهای نابینایی اعم از مردمی و دولتی تقدیر نامه‌ای هم برای سه مرکز رودکی، بنیاد روشندلان و مرکز طبع و نشر قرآن و هم برای این شش نفر تقدیم نموده و مراتب سپاس خود را اعلام نمایند. نیز سزاوار است، جلسه‌ای در تهران با حضور مدیران مرکز و نهادهای نابینایی کشور از شهرهای مختلف منعقد گردد و لوح تقدیری از طرف همگان به این آقایان و این سه مرکز به عنوان پیشقراولان یکسان سازی قرآن بریل تقدیم نمایند.
البته لازم است به جای واژه بریل که اصالتاً خارجی و فرانسوی است، کلمه دیگری جایگزین گردد. در جهان عرب واژه‌هایی، مثل منقوط (خط بریل: خط منقوط) و ملموس (خط ملموس) چند دهه است استفاده می‌شود. مجله توان‌نامه در سال 94، پیشنهاد داد به جای بریل، بسودنی یعنی برجسته و قابل لمس به کار رود. به ویژه اسناد تاریخی گویا است که قبل از اختراع خط بریل توسط لویی بریل در نیمه دوم سده نوزدهم میلادی، مسلمانان از خط برجسته استفاده می‌کرده‌اند. یک نابینا در شهر آمد کلمات را با استفاده از مواد در دسترس، برجسته می‌نوشت و می‌خواند (نکت العمیان، صفدی، ص243). بنابراین لازم است با ارائه اسناد تاریخی، افتخار خط برجسته و لمسی و نابینایی به نام مسلمانان ثبت گردد، همچنین افتخار یکسان سازی قرآن لمسی و با خط برجسته برای ایرانیان این دوره ثبت شود.

img_5018نام نشست و محل آن
در تابلوها و بنرهای که در سالن نشست نصب شده بود این عبارت به چشم می‌خورد:
«نشست تخصصی هم اندیشی و بررسی پیش نویس آیین نامه نگارش و علامت گذاری مصحف بریل/ اصفهان اول مهرماه 1395»
چند نکته در این عبارت هست: سخنی از تصویب نیامده ولی در بیانیه پایانی از نهایی شدن آیین نامه و تصویب آن خبر داده شده است. کارشناسان علاوه بر هم اندیشی و بررسی به تصویب چهل ماده آیین نامه اقدام کردند.
اصطلاحات خاصی را لازم است در فرهنگ معلولین به ویژه نابینایان استفاده شود تا فرهنگ این جامعه تقویت گردد. برای چنین عملیاتی در فرهنگ عربی واژه توحید و در فارسی «یکسان سازی» کاربرد دارد. اگر این همایش به نام یکسان سازی مشهور شود، زودتر تعمیم پیدا می‌کند.
به جای واژه بریل، لازم است، اصطلاحات ایرانی و اسلامی به کار رود. محل این نشست، مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت(ع) در شهر اصفهان بود و این مؤسسه در سال 1385 تأسیس شده و دارای معماری شامل گچ‌کاری، آینه کاری و نجاری‌های بسیار زیبا است. برگزاری این نشست در چنین مکانی نشانه درایت و تدبیر است.

نشست یکم مهرماه 95
بسیاری از حوادث و عوامل دست به دست هم داد و بستر لازم برای تدوین و تصویب آیین نامه یکسان سازی قرآن بریل فراهم گردید. همه از اعماق وجود آرزو داشتند تا این بار مثل دفعات قبل شکست پیش نیاید. به عیان دیده شد همه تلاش می‌کردند؛ هر سختی و مشکلی را تحمل کرده تا نتیجه نهایی به دست آید. جلسه‌ای سنگین از ساعت هشت صبح تا نه و نیم شب بدون وقفه (غیر از نماز و نهار) اجرا شد و همه ماندند تا نتیجه نهایی به دست آید.
img_5036این نشست با دعوت از کارشناسانی از شهرهای مختلف شکل گرفت. حضار عبارت بودند از:
آقایان: روح الله ساعی، حبیب الله زارع، جواد فتحی، مهدی احمدی، صادق عباسی، مجید مشایخی، مرتضی نیکزاد، حسن نیکزاد، خالق شعبان و حسن کبیری. خانم‌ها: مریم غوری، عصمت باقریان، فرزانه حدادی، منصوره ضیائی‌فر و اعظم قاسمی.
برخی افراد به صورت تیمی حضور داشتند و یک یا چند نفر در کنار نفر اصلی به او مشورت می‌دادند. مدیریت این نشست بر عهده آقایان حمیدرضا مستفید، سید مهدی سیف و مرتضی توکلی از مرکز طبع و نشر قرآن کریم بود و چند ساعت (6 تا 8 بعدازظهر) آقای حاج اسماعیلی از دارالقرآن الکریم اصفهان حضور داشت.
لازم به ذکر است از سازمان بهزیستی یا اداره بهزیستی اصفهان، از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ اداره ارشاد اصفهان و دارالقرآن تهران کسی حضور نداشت. اگر نمایندگان این نهادها هم می‌بودند، فرآیند اجرایی شدن این پروژه و به نتیجه رسیدن آن زودتر و سریع‌تر خواهد شد.
مؤسسه‌هایی که به این نشست دعوت شده بودند عبارت‌اند از: بنیاد فرهنگی قرآنی روشندلان؛ جامعه نابینایان ثامن الائمه(ع)؛ مؤسسه بشری؛ نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و بخش نابینایان کتابخانه مرکزی تبریز؛ مؤسسه رودکی (ریحانه)؛ آموزش و پرورش استثنایی بخش تولید کتب درسی قرآنی، دفتر فرهنگ معلولین؛ مرکز نابینایان شهید محبی تهران؛ مؤسسه توانگران کارآفرین نور.

img_5021مباحث و مذاکرات
پیش نویسی توسط آقایان نیکزاد، مشایخی و عباسی به کمک کارشناسان مرکز طبع و نشر قرآن کریم طی سال 94 و 95 آماده شده بود. این پیش نویس شامل دو بخش رسم کلمات و ضبط کلمات و در آخر قواعد سکت و وقف و در مجموع چهل بند داشت.
پس از مباحثی درباره مبانی و کلیات، مواد پیش نویس یکی یکی مطرح و افراد نظرات خود را گفته و سپس رأی گیری می‌شد. تمامی مباحث و مذاکرات توسط دو گروه ضبط شد و امید است این مذاکرات پیاده و به صورت مکتوب در اختیار کارشناسان قرار گیرد. زیرا هر چند سال لازم است موادی از این آیین نامه بازنگری گردد و لزوماً باید به پیشینه مباحث بازگشت و سیر مذاکرات را مجدداً مطالعه نمود.

پیشنهادات:
با تلاش‌های آقایان نیکزاد، مشایخی، عباسی و نیز کارشناسان مرکز طبع و نشر یعنی آقایان مستفید، توکلی و سیف تا اینجا کارها به خوبی پیش رفته و به نتیجه اولیه رسیده است. اما تا رسیدن به نتیجه نهایی فاصله بسیار است: مشهور است، بهترین قوانین مصوب اگر زمینه اجراء نداشته باشد، در عمل تأثیر و سودمندی نخواهد داشت. برای اینکه این آیین نامه به قانون و شیوه نامه کار آمد تبدیل شود لازم است:
1ـ توجیه همگان و جلب مشارکت عمومی: لازم است مدیران تشکل‌ها، نخبگان نابینا، مدرسان و مربیان قرآنی نابینایان، پژوهشگران این حوزه در جلسات حضوری و نیز به واسطه مقاله و کتاب و رسانه‌ها نسبت به یکسان سازی قرآن بریل توجیه شوند. اگر چنین نشود، بهترین شیوه نامه‌ها هم در عمل مشکل پیدا خواهد کرد.
img_51132ـ تکمیل آیین نامه: یکسان سازی قواعد و ضوابط نگارشی بریل یک بخش از آیین نامه است و لازم است به تدریج بخش‌های حقوقی، اجتماعی و فرهنگی آن تکمیل گردد. در غیر این صورت در عمل با مشکلات عدیده مواجه خواهد شد. بندهایی مثل ضرورت جواز برای نشر قرآن بریل، نهادی مجوز دهنده، مجازات متخلفین لازم است به آن افزوده شود.
3ـ مشارکت مراکز دولتی: لازم است این آیین نامه پس از تکمیل توسط دولت به رسمیت شناخته شود و در اسناد دولتی ثبت گردد.
4ـ درج قانونی: مسایل حقوقی این آیین نامه لازم است در قانون معلولین و قوانین نابینایان و دیگر قوانین جمهوری اسلامی و نیز دستورالعمل‌های دولتی درج و ثبت گردد. به ویژه در قانون جامع حمایت از معلولین که در دست بررسی است درج شود. لازمه این اقدام ارسال یک نسخه از آیین نامه به مجلس شورای اسلامی است.
برای تکمیل ابعاد فوق لازم است اولاً نشستی با افراد مجرب از خود نابینایان برگزار گردد. و پس از اخذ دیدگاه‌های آنان، برای تکمیل و نهایی کردن آن، تیمی تشکیل گردد.
5ـ فرهنگ سازی: برای ایجاد مفاهمه عمومی در فرهنگ و جامعه نابینایی، لازم است مباحثی که تا کنون بوده به صورت کتاب‌هایی تدوین و منتشر گردد و در اختیار عموم قرار گیرد. حتی به صورت گویایی در اختیار خود نابینایان هم باشد.
دفتر فرهنگ معلولین با اعزام یک تیم شش نفره به این نشست، تا کنون در جهت اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌ سازی این پروژه تلاش‌های مستمر داشته است و به زودی آثاری را در این زمینه منتشر می‌کند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *