فصلنامه توان نامه/ شماره 2و3/ معرفی پایان نامه

توان ‏‏نامه
فصلنامه مطالعاتی و اطلاع ‏رسانی ویژه معلولیت و توانمندسازی
Quarterly of Studies and Information Specially Disabled and Empowerment

شماره 2-3، پاییز و زمستان 1394
(ویژه پیشگیری/ Special Issue for Prevention of Disabilities)
دریافت کامل مجله: PDF، 8 MB

معرفی پایان‌نامه

تاریخ آموزش و پرورش نابینایان ایران

پایان نامه‌ای اخیراً به دست ما رسید که دارای این مشخصات مأخذشناسی است:
تاریخ آموزش و پرورش نابینایان ایران از ورود اسلام تا حاضر، تألیف حمید محیب ازغندی، استادان علی غفرانی، مهدی جلیلی، کارشناسی‌ارشد، مشهد، رشته تاریخ و تمدن ملل اسلامی در دانشگاه فردوسی، 1389.
حمید محیب ازغندی نابینای مطلق و اصالتاً خراسانی است ولی دارای استعداد خدادادی بسیار می‌باشد.
این پایان نامه شامل مقدمه، چهار فصل و پنج پیوست است. فصل اول کلیات و شامل سه قسمت می‌باشد. قسمت اول حاوی اطلاعاتی درباره‌ی تعاریف مختلف نابینایی در لغت و اصطلاح است. قسمت دوم، به آشنایی با آموزش و پرورش نابینایان در برخی کشورها اختصاص دارد و شامل دو قسمت می‌باشد. در قسمت اول، برخی خط‌های مهم و شناخته شده ویژه نابینایان از زمان‌های دور تا سده نوزدهم میلادی معرفی و ارزیابی شده‌اند و تا حد امکان تصویرهایی مناسب با بحث ارائه شده است؛ همچنین درباره سیر تاریخی خط کنونی نابینایان و نقد ارزیابی آن مطالبی آورده شده است. در قسمت دوم نیز برخی موسسات و مدرسه‌های نابینایان در برخی کشورهای جهان از نظر تاریخی مورد بررسی قرار گرفته‌اند.
فصل دوم، به بررسی وضعیت آموزشی نابینایان در ایران از ورود اسلام تا آغاز آموزش‌های نوین در اواخر دوره حکومت دولت قاجار اختصاص دارد. در فصل سوم سیر تاریخی آموزش‌های نابینایان ایران از ورود خط بریل تا سقوط رضاخان در سال 1320 هجری شمسی بررسی شده است و فصل چهارم به بررسی آموزش و پرورش نابینایان ایران از سال 1320 ه.ش. تاکنون اختصاص دارد و شامل چهار قسمت است؛ در قسمت اول، وضعیت کنونی تعلیم و تربیت نابینایان ایران از نظر انواع مدرسه‌های نابینایی، دوره‌های تحصیلی و مواد آموزش مورد ارزیابی قرار گرفته است. در قسمت دوم، مشهورترین نهادهای آموزشی نابینایان ایران از نظر تاریخی بررسی شده‌اند. این قسمت شامل معرفی برخی مدرسه‌ها و کتابخانه‌های نابینایان در ایران، همچنین برخی سازمان‌های داخلی و خارجی ویژه آنان می‌باشد و قسمت سوم به مقایسه نابینایان ایران از نظر امکانات آموزشی و روش‌های جدید تحصیل، با برخی کشورهای دیگر اختصاص دارد. در قسمت چهارم، برخی تأثیرات تعلیم و تربیت بر زندگی اجتماعی و شغلی نابینایان در حد امکان ارزیابی شده است؛ در انتها نیز نتیجه این تحقیق ارائه شده است.
پس از نتیجه‌گیری، برای توضیح بیشتر برخی مطالب مرتبط با این پژوهش، پنج پیوست آورده شده است. پیوست اول به معرفی برخی افراد تأثیرگذار (داخلی و خارجی) در شکل‌گیری آموزش و پرورش نوین نابینایان اختصاص دارد. پیوست دوم به معرفی دو روش مهم در اندازه‌گیری میزان بینایی در جهان و پیوست سوم به بندهایی از قانون جهانی عصای سپید اختصاص داده شده است. در پیوست چهارم به مطالبی درباره اشتغال نابینایان در عصر حاضر پرداخته و پیشنهادهایی نیز مطرح شده است. پیوست پنجم در بردارنده‌ی قانون جامع حمایت از حقوق معلولان است.
این اثر از معدود آثاری است که روش علمی و تحقیقاتی به تاریخ فرهنگ و تحولات آموزشی نابینایان ایران می‌پردازد. امید است دانشگاه فردوسی یا مراکز دارای امکانات به چاپ آن مبادرت ورزند. زیرا مورد نیاز پژوهشگران به ویژه خود نابینایان پژوهشگر است.

معرفی پایان نامه دکتری

بررسی‌های مؤلفه‌های رابط کاربر کتابخانه‌های دیجیتال از نظر ارائه خدمات به نابینایان و ناشنوایان

خانم زینب صدیقی (متولد 1363) در رشته علم اطلاعات و دانش شناسی گرایش مدیریت دولتی در دانشگاه آزاد اسلامی همدان مقطع دکتری از پایان‌ نامه‌اش در 1394 دفاع کرد.
خانم صدیقی تحقیقات گسترده در زمینه کتابداری، اطلاع‌رسانی و نقش اینترنت و کامپبوتر در ارتباطات داشته است. ده‌ها مقاله و پژوهش اجراء و عرضه کرده است.
پس از کسب تجارب لازم و رسیدن به پختگی، موضوع مهمی را برای پایان نامه دکتری انتخاب کرد. این موضوع برای نابینایان و ناشنوایان سودمند است و اجرای مفاد این پایان نامه تحولی در امور این قشر است. اکنون مشخصات محتوایی و روشی و ساختاری این پایان نامه معرفی می‌گردد:
برای اینکه نابینایان، ناشنوایان از کتابخانه‌ها و منابع مکتوب بهتر استفاده کنند، طرحی در این پایان نامه عرضه شده است.
نیازهای اطلاعاتی، نیازهایی هستند كه از طریق خدمات اطلاع‌رسانی و مواد كتابخانه‌ای ارضا می‌شوند و كتابخانه‌ها در این خصوص نقش مهمی را ایفا می‌كنند (ارجمند، 1380). بدون تردید، كتابخانه‌ها از مهم‌ترین نهادهایی هستند كه با هدف ارائه خدمات به تمامی مراجعان خود به وجود آمده‌اند و به واسطه بهره‌گیری از فناوری‌ها، دچار تغییر و تحول شده و نوع جدیدی از كتابخانه‌ها، تحت عنوان كتابخانه‌های دیجیتال را به وجود آورده‌اند. این نوع از كتابخانه‌ها این امكان را برای مخاطبان فراهم می‌سازند تا بدون مراجعه حضوری به كتابخانه و از طریق امكانات شبكه‌ای منابع اطلاعاتی مورد نیاز خود را تأمین نمایند. این امر رشد روزافزون تعداد مخاطبان كتابخانه‌های دیجیتال را به دنبال داشته است. مخاطبانی كه تمامی قشرهای جامعه اعم از افراد دارای معلولیت یا سالم را در بر می‌گیرد. توسعه‌ی كتابخانه‌های دیجیتال، تحول عظیمی در ارائه خدمات كتابخانه‌ای است كه می‌توان با استفاده از آن، شكل جدیدی از خدمات فرهنگی را برای افراد دارای آسیب بینایی و شنوایی را فراهم نمود. با رشد اطلاعات الكترونیكی و دسترس پذیری روزافزون اطلاعات گوناگون، اهمیت دسترسی به اطلاعات دوچندان شده است. این امر در رابطه با گروه‌های خاص جامعه، حائز اهمیت بیشتری است؛ چرا كه به علت عدم توانایی در استفاده از روش‌های دستیابی، این افراد ممكن است از خدمات كتابخانه محروم گردد.
یكی از بزرگترین اقشار خاص جامعه افراد دارای آسیب بینایی و شنوایی هستند. این افراد نیز مانند سایر اقشار جامعه دارای نیازهای اطلاعاتی‌ای هستند كه باید به آنها به شكل مؤثر پاسخ داده شود. این یك انتظار و توقع منطقی است كه این افراد، توقعات و آرزوهای مشابه با افراد عادی داشته باشند و در جهت برآوردن این آرزوها و توقعات فرصت‌های یكسان و برابر با افراد عادی جامعه برای آنها فراهم شود. این وظیفه كتابخانه‌ها باید بتوانند امكانات و تسهیلاتی را فراهم آورند كه پاسخگوی نیازهای اطلاعاتی آنها باشند. تسهیل نمودن راه‌های دسترسی به نیازهای اطلاعاتی این قشر از جامعه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، به این دلیل كه محمل‌های اطلاعاتی كه مخصوص این افراد منتشر می‌شود، در مقایسه با محمل‌هایی كه برای افراد عادی منتشر می‌شود، بسیار ناچیز است و بنابراین این گروه احتمالاً به طور گسترده‌ای به كتابخانه‌های دیجیتال متكی خواهند بود.
در كتابخانه‌های دیجیتال، خدمات از طریق اینترنت قابل دسترس هستند؛ بنابراین كتابخانه‌ها موظفّند با استفاده از فناوری‌های نوین، امكان دسترسی كاربران دارای آسیب بینایی و شنوایی را به منابع اطلاعاتی، در زمان مناسب و در قالب‌های قابل استفاده فراهم نمایند. بنابراین، ارائه‌ی خدمات به این افراد باید به گونه‌ای باشد كه این افراد بتوانند بدون توجه به معلولیت‌شان از منابع، تسهیلات و سایر خدمات كتابخانه‌ای استفاده كنند. هر چند كه كتابخانه‌های دیجیتال می‌توانند این قشر از جامعه را در كسب موفقیت یاری رسانند، اما ابزارهای ورودی و رابط‌های كاربر آنها به گونه‌ای طراحی نشده است كه این گروه از جامعه را در رسیدن به اهداف خود یاری رساند و بیشتر مناسب یك كاربر معمولی است و حتی ممكن است مانعی برای آنان باشد. كتابخانه‌های دیجیتال باید توانایی ارائه كمك به این افراد را داشته و زمینه لازم را برای موفقیت آنها در جامعه فراهم سازد. این نوع از كتابخانه‌ها، نه تنها باید زمینه‌ی موفقیت این افراد را در دنیای كسب و كار فراهم سازند، بلكه باید دنیای جدیدی از فرصت‌ها را برای رشد اجتماعی آنان در دنیای مجازی نیز به ارمغان بیاورد. بنابراین كتابخانه‌های دیجیتال باید این امكان را فراهم آورند كه این گروه نیز همانند سایر افراد، قادر باشند كار با كتابخانه را بیاموزند و بدون هر گونه زحمتی (كه ناشی از معلولیت باشد) به دنیای مجازی قدم گذاشته، و مانند افراد سالم از آن بهره گیرند. با این كار این افراد خود را به دنیایی متعلق می‌دانند كه می‌توانند با كمك آن مانند سایر افراد به زندگی روزانه خود ادامه دهند (ساسمن ، 85). از این روی، باید رابط‌هایی طراحی گردد كه این، افراد بتوانند به راحتی با كتابخانه انس بگیرند و از آن بهره جویند.
بررسی و مطالعه‌ی مؤلفه‌های رابط كاربر كتابخانه‌های دیجیتال ارائه دهنده خدمات به نابینایان و ناشنوایان از جمله راه‌هایی است كه می‌تواند موجبات افزایش كیفیت و كارایی رابط كاربر را در این كتابخانه‌ها فراهم سازد و نقش بسزایی را در بهره‌گیری از منابع، تسهیلات و سایر خدمات كتابخانه‌ای ایفا نماید و رشد جامعه را به دنبال داشته باشد. در صورت عدم بهره‌گیری از مؤلفه‌های مستند و دقیق در زمینه‌ی رابط كاربر، ارائه ی خدمات بسیاری از این كتابخانه‌ها می‌تواند از نظر كمیت و كیفیت با كاستیهایی روبه رو گردد. در این صورت، دسترسی كاربران به خدمات و اطلاعات مورد نیاز، به نحو مطلوب میسر نخواهد بود.
رابط، كاربر را قادر می‌سازد به نرم افزار جستجو، دستورالعمل‌هایی بدهد و اطلاعات بازیابی شده را به طریقی به نمایش بگذارد. واسط كاربر یك میانجی (رابط) بین انسان و ماشین (دستگاه) است كه امكان استفاده از ماشین را برای انسان فراهم می‌كند. واسط كاربر، بخش دیدنی و قابل لمس یك ابزار است كه كاربر مستقیماً با آن سر و كار دارد. این (اصطلاح را میانای كاربر، رابط كاربر هم ترجمه كرده‌اند.
كتابخانه‌های دیجیتالی : نوعی كتابخانه الكترونیكی هستند كه استفاده كنندگان از نقاط مختلف جهان می‌توانند به آن دسترسی پیدا كنند و انواع مختلفی از اطلاعات شامل صوت، تصویر، ویدئو و جز آن را بازیابی كنند (اكرمن ، 1995).
از دیدگاه كتابداری و اطلاع‌رسانی می‌توان گفت كه كتابخانه دیجیتال، كتابخانه‌ای است كه اقدام به شناسایی و تهیه
منابع اطلاعاتی بر اساس خط‌مشی مشخص می‌كند و پس از سازماندهی و ایجاد ارزش افزوده بر این منابع اطلاعاتی، آنها را با استفاده از ابزارها و تفاهم نامه‌های استاندارد و مورد قبول عام در اختیار جامعه كاربران خود قرار می‌دهد و خدمات اطلاعاتی متناسب و بهینه‌ای را جهت استفاده كاربران ارائه می‌كند (علیپور حافظی، 1388).
خلاصه اینکه این پایان نامه درصدد است با ایجاد واسطه بین کتابخانه و کاربر اطلاعات را با سرعت و کیفیت افزون‌تر به کاربر ناشنوا و نابینا برساند و در مواقع لزوم او را راهنمایی نماید.

آموزش نابینایان و اثرات اجتماعی آن

پایان نامه‌ای در دانشگاه کابل درباره آثار اجتماعی فراگیری علوم و سوادآموزی نابینایان عرضه و دفاع شده است. لیلا میاقادری در مقطع کارشناسی ارشد (ماستری: Master) در عقرب 1388/ نوامبر 2009 دفاع کرد. استادش دکتر گل محمد طنین بود.
از ویژگی‌های این پایان نامه که نظرم را جلب کرد، این است که مؤلف عمدتاً از منابع ایرانی و منتشر شده در ایران استفاده کرده است. این نکته نشانگر این است که ایرانیان در امور فرهنگی معلولین و معلولیت پژوهی از میراث فنی و تاریخ تحولات قابل توجه برخوردار می‌باشند. اما به عللی که اینجا جای بحث آن نیست مراکز علمی و عالی در کشورهای منطقه اعم از کشورهای عربی یا فارسی یا آذری کمتر از متخصصان و استادان و معلمان ایرانی استفاده می‌کنند. ترجیح می‌دهند نیروهای مورد نیاز خود را با چند برابر هزینه از اروپا تأمین کنند ولی از ایران درخواست نکنند. از طرف دیگر بسیاری از کسانی که می‌توانند خط بریل، زبان اشاره و ده‌ها نیازمندی دیگر را آموزش دهند در ایران بیکار هستند. دولت جمهوری اسلامی ایران باید در این زمینه تدبیری داشته و با ایجاد روابط سازنده با همه کشورها، راه همکاری علمی و مبادله نیروهای فرهنگی را هموار نماید.
روی جلد این پایان نامه اینگونه است:

پوهنتون تعلیم و تربیه کابل
مرکز تحصیلات ماستری

آموزش‌دهی نابینایان و اثرات اجتماعی آن

تیزس ماستری

برای تکمیل یکی از شرایط نیل به درجه‌ی تحصیلی ماستری در تعلیم و تربیه

محقق: لیلا میاقادری
استاد راهنما: پوهاند دوکتور گل محمد طنین
عقرب 1388 مطابق نومبر 2009

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *