رساله عملیه معلولان، بررسی آراء فقهی آیت الله العظمی سیستانی

رساله عملیه معلولان
بر اساس آرای فقهی آیت الله العظمی سید علی سیستانی مدظله

به کوشش: اعظم قاسمی

یکی از نیازهای معلولان عزیز، دانستن احکام شرعی و داشتن رساله عملیه یا توضیح‌المسائل مشتمل بر احکام معلولان است. از زمان شروع کار دفتر فرهنگ معلولین، به توصیه جناب حجة الاسلام والمسلمین سیدجواد شهرستانی زیدعزه، تحقیق و تألیف در باب احکام معلولین و عرضه احکام و فتاوا به شیوه‌های صوتی، بریل، الکترونیک و زبان اشاره آغاز شد؛ زیرا با وجود ضرورت چنین کاری، هیچ تشکل مردمی یا دولتی در این زمینه فعال نبود. به دستور ایشان، این دفتر چند اقدام را همزمان آغاز کرد:
۱ـ جمع‌آوری استفائات معلولان یا مردم عادی ولی با محتوای معلولیتی؛ سپس آنها را به دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی زیدعزه ارسال کرده، و برای دریافت پاسخ‌ها پیگیری نموده است. پس از دریافت پاسخ‌ها، تلاش می‌شده آنها را از طرق مختلف اطلاع‌رسانی نماید.
۲ـ انتشار همه کتب احکام حضرت آیت الله العظمی سیستانی به خط بریل مثل رساله عملیه، مناسک حج.
۳ـ انتشار همه کتب احکام حضرت ایشان به صورت صوتی و گویا.
۴ـ انتشار رساله عملیه به زبان اشاره.
۵ـ انتشار مجموعه استفتائات معلولین با عنوان رساله عملیه معلولان.
به لطف الهی از پنج پروژه کلان مزبور، سه پروژه کاملاً اجرا و نهایی شده است. دو پروژه آن هم به زودی منتشر می‌شود.
درباره رساله عملیه معلولان
دفتر فرهنگ معلولین در راستای فرهنگ سازی، به فرهنگ فقهی و نیازهای شرعی معلولان هم از ابتدای تأسیس اهتمام داشته است. مهم این است که این مرکز کار را به روش اساسی شروع کرد، نخست چند نفر با مطالعه در زمینه مسائل مبتلابه معلولین و پرسش‌های واصل شده از طرف معلولین، آنها را آماده و به صورت استفتاء به دفتر حضرت آیت الله العظمی سیدعلی سیستانی، قسمت پاسخ به سؤالات شرعی، ارسال می‌کردند. پس از دریافت پاسخ‌ها، نخست روی وب سایت دفتر فرهنگ معلولین، منتشر شده است؛ سپس در مجله توان‌ نامه درج شده و بالاخره به صورت گویا و خط بریل منتشر شده است. پس از همه این مراحل، اکنون درصدد انتشار اولین مجموعه احکام معلولین به صورت کتاب است.
کتاب حاضر، شامل دو گونه احکامی است؛ اولاً احکام معلولین که در آخرین نسخه چاپی رساله عملیه آیت الله العظمی سیستانی هم درج شده است. دوم استفتائات همراه با پاسخ‌ها که طی پنج سال گردآوری شده است.
یک نکته مهم درباره محتوای احکام مندرج در این مجموعه این است که همه آنها درباره مسائل مورد ابتلاء و نیاز معلولان است ولی همه مسائل به موضوعات ویژه معلولان نمی‌پردازد. یعنی موضوعاتی مثل نابینایی و ناشنوایی، فقدان حرکت دست و پا، زبان اشاره، خط بریل، کتاب گویا، کاشت حلزون، کاشت قرنیه ویژه معلولان است و احکام درباره این موضوعات هم لاجرم ویژه معلولان است. اما همه احکام این مجموعه اینگونه نیست، بلکه احکام این مجموعه دو گونه است یک دسته به موضوع ویژه معلولان ارتباط دارند؛ دسته دیگر احکامی است که به موضوعات مشترک بین معلولان و افراد عادی اختصاص دارد. مثل احکام نجاسات، بول و خون.
اما اینگونه احکام چون توسط افراد دارای معلولیت استفتاء شده، یا به دلیل اینکه مورد ابتلاء بسیاری از معلولان است. مثلاً معلولان ضایعه نخاعی مداوم از جاهای آسیب دیده بدنشان، خون می‌آید. بهرحال به دلیل کثرت ابتلاء و پرسش‌های زیاد در این موارد، مجبور شده‌اند آنها را بیاورند.
قابل توجه مردم و تشکل‌ها، تاکنون دفتر فرهنگ معلولین رساله‌های عملیه به صورت چاپی، گویا، به خط بریل و الکترونیک منتشر کرده‌ اما تاکنون رساله عملیه به زبان اشاره تولید نکرده است. با اینکه از سه سال قبل مطالعات آن را به سرانجام رسانده است. یعنی تولیدات دفتر برای نابینایان و معلولین حرکتی سودمند بوده اما لازم است برای ناشنوایان هم چاره‌اندیشی شود و استفتائات آن‌ها به زبان اشاره منتشر گردد. یک دلیل تأخیر در انتشار «رساله عملیه ناشنوایان» این است که نخست با بیست کتاب احکام آماده می‌شد؛ سپس بر اساس آن کتاب، کار ناشنوایان سامان‌ می‌گرفت.
تألیف و رساله عملیه در دو سده اخیر رواج داشته و یکی از وظایف مراجع تقلید شمرده شده است. اما رساله عملیه از ابتدای پیدایش تاکنون تغییر چشمگیر و تحولی نداشته است. سبک و ساختار رساله‌های عملیه یا توضیح‌المسائل‌ها یکنواخت باقی مانده است با اینکه هر قشر و هر گروه اجتماعی احکام و نیازهای خاص خود را دارند. مثلاً کارگران نیازها و به تبع پرسش‌های فقهی دارند که با دانشجویان کاملاً متفاوت است. همچنین پرسش‌های معلولان با دیگر طبقات جامعه تمایز اساسی دارد. از این‌رو لازم است مراجع معظم تقلید غیر از رساله عملیه عمومی، رساله‌هایی هم برای اقشار منتشر کنند.
البته در سال‌های اخیر به این نیاز اندک توجهی شده است. حضرت آیت الله العظمی سیستانی رساله عملیه‌ای برای شیعیان مقیم کشورهای غربی نوشتند و با عنوان رساله عملیه برای غرب نشینان منتشر کردند. نیز چند اثر با عنوان احکام پزشکی منتشر شد.
نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه‌ها هم رساله دانشجویی را منتشر کرد. دفتر فرهنگ معلولان هم برای اولین بار درصدد برآمده «رساله عملیه معلولان» را بر اساس فتواهای حضرت آیت الله العظمی سیستانی منتشر نماید. پس از چهار سال کوشش و جمع‌آوری احکام و استفتائات بالاخره این اثر به چاپ و انتشار نزدیک شده است. البته تدابیر و راهنمایی‌های جناب حجة الاسلام والمسلمین سید جواد شهرستانی در مراحل تدوین این اثر مؤثر بوده است.
لازم به توضیح است در همه رساله‌های عملیه‌های صنفی و ویژه، احکام مشترک هم آمده است؛ اما احکام مشترکی که به نوعی با «جامعه هدف» ارتباط دارد. برای مثال در مورد معلولان، احکامی که مربوط به گذاشتن کف دست‌ها روی زمین، به هنگام سجود، مرتبط با معلولانی است که دست ندارند یا دستشان قابل حرکت یا تحت فرمانشان نیست.
بهرحال احکامی که مرتبط به دست، پا، زبان و اندام گویایی، گوش و اندام شنوایی، صورت، چشم و اندام بینایی، عقل و ذهن و اندام شناختی است، اصالتاً مرتبط به معلولان است و باید در رساله عملیه معلولان آورده شود. از طرف دیگر احکامی هست که ویژه معلولان است مثل قطع دست یا پا یا فقدان شنوایی و بینایی. احکام درباره این موضوعات مشترک نیست و فقط خاص معلولان می‌باشد.
اما احکامی که برای معلولان موضوعیت ندارد و موضوع آن اصالتاً مردم عادی هستند، در این کتاب نیامده است.
این کتاب شامل سی فصل است و هر فصل معمولاً چند قسمت دارد. فصل نخست با عنوان احکام قرآن کریم و حدیث شریف به احکام در این زمینه می‌پردازد. برای آشنایی مخاطبان این فصل را از کتاب رساله عملیه معلولان نقل می‌کنم.
احکام قرآن کریم و حدیث
فصل یکم از کتاب رساله عملیه معلولان به احکام مرتبط به قرآن کریم و حدیث شریف اختصاص دارد. احکام این فصل در یازده قسمت تفکیک و تنظیم شده و عناوین یازده قسمت به ترتیب الفبا چیده شده‌اند. لازم به ذکر است معلولان در کشورهای اسلامی نسبت به وظایف شرعی خودشان در ارتباط با قرآن کریم و احادیث، پرسش‌های فراوان دارند. تلاش شده، پاسخ‌های آنها را دریافت کرده و اینجا بیاوریم.
آموزش
* نابينايان از دو طريق حس لامسه و حس شنوايي مي‌توانند قرآن و احكام و مسائل ديگر را ياد بگيرند، يا ناشنوايان از طريق زبان اشاره بايد مسائل ديني را ياد بگيرند، آيا وظايف اين دو گروه در فراگيري مسائل شرعي مثل افراد عادي و سالم است؟ – به مقداري كه متمكن‌اند تكليف دارند.
اخراج از فاضلاب
* اگر خطوط بريل قرآني (آياتي كه با بريل نوشته شده است) در محل‌هاي كثيف مثل چاه فاضلاب افتاده باشد، وظيفه مؤمنين چيست؟ – بايد آن را خارج سازند و اگر ممكن نبود تا از بين نرفته است استفاده نكنند.
افتادن قرآن به زمین
* اگر به صورت غیر عمد، قرآن از دست انسان به زمین بیفتد، كفّاره ندارد ولی باید فوراً آن را بردارد و احترام كند.
بی احترامی و هتک حرمت
* بی احترامی و هتک حرمت نسبت به اسامی مکان‌های همنام اهل بیت(علیهم‌السلام) است مثل خیابان امام رضا، میدان امام حسین، حسینیه حضرت زهراء و مسجد موسی بن جعفر و… – مثل آن که آنها را زیر پا قرار دهد یا در زباله دانی بیندازد – جایز نیست.
* احترام اسامی متبرّكه باید حفظ شود و انداختن آنها در مکان‌هایی كه عرفاً هتک حرمت و اهانت به حساب می‌آید، جایز نیست، بنابر این بهترین راه این است كه ظرف یا محلّی برای نگهداری این گونه اسماء و كلمات در نظر گرفته شود و بعد از مدّتی محتوای آن را در گوشه‌ای از بیابان یا در مكان پاک، دفن ‌كنند یا اینكه در دریا یا آب روان بریزند. همچنین محوِ نوشته‌ها هرچند با بعضی از مواد شیمیایی پاک، جایز است ولی سوزاندن آیات قرآن یا قرآن‌های ورق ورق شده یا اسامی متبركه خداوند متعال یا معصومین(علیهم‌السلام) به طور کلّی جایز نیست.
تطهیر و آب کشیدن
* نجس کردن خط و ورق قرآن در صورتی که مستلزم هتک باشد حرام است، و اگر نجس شود باید فوراً آن را آب بکشند. بلکه ـ بنا بر احتیاط واجب ـ در غیر فرض هتک نیز نجس کردن آن حرام، و آب کشیدن واجب است.
* اگر جلد قرآن نجس شود، در صورتی که بی‌احترامی به قرآن باشد، باید آن را آب بکشند.
* اگر ورق قرآن یا چیزی که احترام آن لازم است، مثل کاغذی که اسم خدا یا پیغمبر یا امام بر آن نوشته شده، در دستشویی بیفتد، بیرون آوردن و آب کشیدن آن ـ اگرچه خرج داشته باشد ـ واجب است و اگر بیرون آوردن آن ممکن نباشد، باید به آن دستشویی نروند تا یقین کنند آن ورق پوسیده است. و نیز اگر تربت در دستشویی بیفتد و بیرون آوردن آن ممکن نباشد، باید تا وقتی که یقین نکرده‌اند که به کلّی از بین رفته به آن دستشویی نروند.
* برای آب کشیدن قرآنی که نجس شده، یا برای بیرون آوردن آن از دستشویی و مانند آن، در صورتی که مجبور باشد دست یا جای دیگر بدن خود را به خط قرآن برساند. ولی چنانچه معطّل شدن به مقدار وضو بی‌احترامی به قرآن باشد، باید بدون اینکه وضو بگیرد، قرآن را از مستراح و مانند آن بیرون آورد، یا اگر نجس شده آب بکشد.
* نجس کردن خط و ورق قرآن – حتّی بنابر احتیاط واجب در صورتی که موجب هتک حرمت و توهین نباشد – حرام است و اگر نجس شود باید (حتّی بنابر احتیاط واجب در صورتی که هتک نباشد) فوراً تطهیر شود و اگر جلد قرآن نجس شود در صورتی كه بی‌احترامی به قرآن باشد، باید آن را آب بكشند.
* اگر ورق قرآن یا چیزی كه احترام آن لازم است مثل كاغذی كه اسم خداوند متعال یا پیامبر(صلى الله عليه و آله) یا یكی از معصومین(علیهم‌السلام) یا القاب و كنیه‌‌های آن بزرگواران بر آن نوشته شده در مستراح بیفتد، بیرون آوردن و آب كشیدن آن هرچند خرج داشته باشد، واجب فوری است و اگر بیرون آوردن آن ممكن نباشد، باید به آن مستراح نروند تا یقین كند آن ورق پوسیده است ولی إعلام به دیگران واجب نیست و همچنین اگر تربت امام حسین(علیه‌السلام) در مستراح بیفتد و بیرون آوردن آن ممكن نباشد، باید تا وقتی كه یقین نكرده‌اند كه به كلّی از بین رفته، به آن مستراح نروند.
* بر طرف كردن نجاست از‌ تربت امام حسین(علیه‌السلام) كه از قبر مبارک حضرت به قصد تبرّک برداشته شده است، چنانچه در عرف، هتک و توهین محسوب شود، واجب است و تربت و خاک قبر پیامبر خدا(صلى الله عليه و آله) و سایر ائمه اطهار(علیهم‌السلام) كه از قبور منوّره ایشان به قصد تبرّک برداشته شده باشد، در نجس شدن و تطهیر، حكم تربت حضرت سیّد الشهداء أبا عبد الله الحسین(علیه‌السلام) را دارد. همچنین در تربت حضرت سیّد الشهداء(علیه‌السلام) فرقی نیست كه از قبر شریف آن مظلوم برداشته باشند یا آنكه از بیرون آورده و به قصد تبرّک و استشفاء بر قبر مطهّر گذاشته باشند.
حمل قرآن
* آيا براي معلول قطع نخاعي كه قدرت ماسكه ندارد، حمل قرآن مجاز است؟ ـ بدون لمس خط اشكال ندارد.
دادن قرآن به کافر
* فروش قرآن به كافر، بنابر احتیاط واجب، صحیح نیست و دادن قرآن به كافر چنانچه هتک و توهین به قرآن شمرده شود یا در معرض هتک باشد، حرام است امّا اگر دادن قرآن به كافر مثلاً برای ارشاد و هدایت او باشد و هتک و توهینی هم به آن صورت نمی‌گیرد، اشكال ندارد.
* در صورتی که دادن قرآن به کافر مستلزم هتک باشد حرام، و گرفتن قرآن از او واجب است.
زبان اشاره
* ناشنوايان كه با زبان اشاره (حركات دست و سر) به تفهيم و تفهم مطالب قرآني مي‌پردازند آيا بايد وضو و طهارت داشته باشند؟ ـ لازم نيست.
گذاشتن روی نجاست
* گذاشتن قرآن روی عین نجس مانند خون و مردار، اگرچه آن عین نجس خشک باشد، در صورتی که بی‌احترامی به قرآن باشد حرام است.
* گذاشتن قرآن روی ‌عین نجس که تری سرایت کننده ندارد مثل خونِ خشک یا چرمی كه از پوست مردار تهیه شده و خشک است، در صورتی كه موجب هتک و بی‌احترامی باشد، حرام است و برداشتن قرآن از روی آن، واجب می‌باشد.
مس و تماس بدن
* مس نمودن خط قرآن، یعنی رساندن جایی از بدن به خط قرآن برای کسی که وضو ندارد حرام است. ولی اگر قرآن را به زبان فارسی یا به زبان دیگر ترجمه کنند، مس آن اشکال ندارد.
* آيا نابينايان كه به نام روشندلان (يا در عربي مكفوف و اعمي و ضرير) هم ناميده شده‌اند، در مَس كتابت قرآن و اسماء خداوند و معصومين(ع) بايد با طهارت و وضو باشند؟ – اگر خط را لمس كنند حكم بينا را دارند.
* نابينايان كه از خط بريل (نقاط برجسته) استفاده مي‌كنند و با حس لامسه، قرآن را از روي قرآن بريل تلاوت و قرائت مي‌كنند، آيا هنگام لمس اين نقاط بايد با وضو باشند؟ – لازم نيست.
* وظيفه مردم در لمس سكه‌ها يا تمبرها يا پرچم‌ها منقوش به بسمله يا لا اله الا الله و ديگر كلمات و جملات مقدس چيست؟ آيا حتماً بايد وضو داشته باشند؟ – اگر قرآن است ولي در هم است و به صورت واضح نيست نبايد بدون وضو لمس شود.
* وظيفه مؤمنين در لمس نمادها و سمبل‌هايي كه ظاهر آن كلمه مقدس يا عبارات قرآني و مقدس نيست ولي با تأمل و دقت معلوم مي‌شود كلام مقدس است،‌ چيست؟ آيا بايد وضو داشت؟ – لمس اشكال ندارد.
* عكس ناشنوايي(یا به عبارت بهتر تصویرهای بیان کننده نام خداوند) را كه با زبان اشاره يعني حركات دست و سر نام خداوند را بيان مي‌كند، آيا مي‌توان لمس كرد؟ – اگر آيات قرآن باشد و همين كلمات نوشته شده باشد به هر خطي باشد نبايد بدون وضو لمس شود مگر اين كه زير شيشه باشد.
* نابينايي كه با انگشت مصنوعي خط بريل (نگارش برجسته) مس و لمس كرده و از اين طريق قرآن و احاديث را ياد مي‌گيرد، آيا وضو گرفتن برايش قبل از لمس واجب است؟ – واجب نيست.
* ترجمه نهج‌البلاغه و صحيفه سجاديه كه با خط بريل (نقطه‌هاي برجسته) باشد آيا وضو لازم است؟ – همه آنها خط است و حكم نوشته‌هاي معمولي را دارد مگر با وجود حائل.
* خط بريل كه نشان‌دهنده ترجمه قرآن باشد (يعني با شش نقطه و حالت‌هاي مختلف آنها، حروف و كلمات فارسي كه ترجمه قرآن باشد) آيا نياز به وضو دارد؟ – لازم نيست.
* نابينا به دليل نديدن بدون تعمد و بدون آگاهي در برخي مواقع، قرآن يا اسماء‌ مقدس را لمس و مس مي‌كند؛ اگر اين لمس از روي خطا باشد آيا مرتكب گناه شده؟ و آيا بايد كفاره يا ردّ ظلم يا تكليف ديگري بر ذمه و عهده اين شخص است؟ ـ گناه نيست.
* افراد داراي قطع نخاع كه قوه ماسكه ندارند يا ضعيف است و دائم از آنان بول و غائط بيرون مي‌آيد و از كيسه (كاندوم و سُنْد) استفاده مي‌كنند، تكليف آنان به هنگام قرائت قرآن و لمس قرآن و اسماء جلاله و معصومين(ع) چيست؟ ـ با يك وضو مي‌توانند نماز بخوانند و همه آن اعمال را انجام دهند تا وقتي كه با حدث ديگري غير از آن چه محل ابتلا است، وضو باطل شود مانند خواب.
* آيا بر نابينايان لازم است قبل از دست گذاشتن بر نوشته‌اي مطمئن شوند اسامي مقدسه يا متن قرآن نيست؟ آيا لازم است تحقيق كنند؟ ـ در مورد قرآن لازم است و در مورد نام خداوند احتياطاً لازم است و در نام معصومين(ع) بهتر است و واجب نيست.
* آيا مسّ ترجمه قرآن مثل ترجمه فارسي قرآن يا ترجمه انگليسي، وضو داشتن واجب است؟ ـ لازم نيست مگر نام خداوند بنا بر احتياط واجب.
* براي لمس و مسّ‌ متن نهج‌البلاغه و صحيفه سجاديه، وضو لازم است؟ ـ [لمس] در غير نام خداوند اشكال ندارد.
* بدون وضو؛ بهتر است اسم مبارک پیغمبر و امام علیه السلام و حضرت زهرا مس نشود.
* مس‌ نمودن خطّ قرآن یعنی رساندن جایی ‌از بدن مثل دست، پا، صورت، لب، سینه، زبان، دندان و… به خطّ قرآن، برای كسی كه وضو ندارد، حرام است و فرقی در حرام بودن لمس قرآن بدون وضو بین آیه و كلمه و حرف نیست.
* در الفاظ و كلمات مشترک بین قرآن و غیر قرآن، ملاک آن است كه مجموع كلمات چیده شده در كنار هم، عرفاً قرآن محسوب شود و قصد نویسنده در آن اثری ندارد. البتّه بعد از جدایی این كلمات یا حروفِ قرآنی از هم، لازم است احتیاط شود یعنی اگر قبلاً عبارت در نظر عرف، قرآنی بوده و الآن به سبب قطعه قطعه شدن و جدا شدن اجزای آن از یکدیگر، در عرف، قرآن محسوب نشود، احتیاط لازم است باز هم فرد بدون وضو، بدن را به آن نرساند.
* اگر روی قرآن، شیشه یا پلاستیک نازک یا زرورق گذاشته باشند و خطّ قرآن از زیر آن نمایان باشد، مسّ آن بدون وضو اشكال ندارد.
* در حکم ذکر شده جنس چیزی که قرآن بر آن نوشته شده فرقی ندارد بنابر این كاغذ، لوح، پارچه، لباس، زمین، دیوار و… حتّی بنابر احتیاط واجب درهم‌ و دینارها و اسكناس‌‌ها و پول‌هایی كه بر آن قرآن نوشته شده، دست زدن به آن بدون وضو اشكال دارد و نیز انواع خط‌ها حتّی خط‌هایی که اکنون مرسوم نیست مثل خط کوفی و همچنین اقسام نوشتن مثل آن که با قلم باشد یا چاپ، حکّاکی، برش، نوشتن برجسته، گلدوزی و… در این حکم فرقی ندارد.
* لمس غیر خطّ قرآن مثل بین سطرها، ورق و جلد و غلاف آن بدون وضو حرام نیست ولی كراهت دارد. همچنین آویزان نمودن قرآن به گردن یا لباس و حمل آن در صورتی كه خطوط قرآن با بدن تماس مستقیم نداشته باشد، بدون وضو مكروه است.
* حکم حرام بودن مسّ خطّ قرآن مخصوص افراد مکلّف است. بنابراین جلوگیری بچه و دیوانه از مسّ خط قرآن، واجب نیست ولی اگر مسّ نمودن ‌آنان بی‌احترامی و هتک حرمت قرآن – مثل پاره كردن یا نشستن روی قرآن یا نجس‌كردن آن – باشد، باید از آن جلوگیری كنند و دادن قرآن به اطفال برای آموزش و مانند آن بی‌اشكال است؛ هرچند بدانند اطفال بدون وضو آن را مس می‌كنند بلكه سبب شدن در مسّ خطّ قرآن توسّط اطفال، مثل اینكه دست طفل را گرفته و بر خط قرآن قرار دهد، در صورت عدم هتک، جایز است.
* كسی ‌كه وضو ندارد، بنابر احتیاط لازم، جایز نیست اسم ذات خداوند متعال را به هر زبانی که نوشته شده باشد (الله، خدا، GOD) با بدنش لمس کند و همین‌طور است لمس صفات مخصوص الهی به هر زبانی كه نوشته شده باشد؛ توضیح مطلب در مورد لمس صفات الهی، از این قرار است: صفاتی که برای خداوند متعال به کار می‌رود، دو نوع می‌باشد: نوع اوّل: بعضی از صفات برای غیر خداوند متعال به کار برده نمی‌شود؛ مانند «الرحمن» و نیز برخی از صفات، دلالت بر خصوصیّتی دارند که تنها خداوند سبحان، آن خصوصیّت و ویژگی را دارد، مانند «مقلّب القلوب»؛ لمس این موارد، بنابر احتیاط واجب، بدون وضو جایز نیست. نوع دوّم: بعضی از صفات، معنایش به گونه‌ای است که غیر خداوند متعال هم می‌تواند آن ویژگی را داشته باشد و در مورد غیر خدای متعال هم به کار می‌رود؛ این صفات، خود، دو دسته است: الف. صفاتی که غالباً برای خداوند متعال به کار می‌رود، طوری که اگر بدون توضیح یا نشانه‌ای ذکر شود، برداشت می‌شود که منظور از آن، خداوند متعال می‌باشد، مانند «ربّ» و «خالق»؛ این صفات اگر بدون نشانه، ذکر شود یا نشانه‌ای در کلام و عبارت باشد که مشخص کند منظور از آن خداوند متعال است، بنابر احتیاط واجب، لمس آن، بدون وضو، جایز نیست؛ در غیر این دو صورت، لمس این گونه صفات، بدون وضو جایز است. ب. صفاتی که برای خداوند متعال و غیر او به کار می‌رود؛ طوری که وقتی بدون توضیح و نشانه باشد، معلوم نیست منظور از آن، خداوند متعال است یا غیر او، مانند «رحیم» و «عظیم»؛ لمس این صفات چنانچه نشانه‌ای در آن نوشتار باشد که بفهماند منظور از آن، خداوند متعال است، بنابر احتیاط واجب، جایز نیست؛ ولی اگر چنین نشانه‌ای نباشد، چه اینکه بدون نشانه باشد، یا اینکه نشانه‌ای باشد که بفهماند منظور، غیر خداوند متعال است، لمس آن اشکال ندارد.
* احتیاط مستحب است كه اسم مبارک پیامبر(صلى الله عليه و آله) و امامان(علیهم السلام) و حضرت زهرا(سلام ‌الله ‌علیها) را هم بدون وضو لمس ننماید.
* به همراه داشتن حرزها و آنچه اسم خداوند سبحان در آن است، اشكال ندارد؛ ولی بنابر احتیاط واجب، لازم است آن ‌را روی لباس‌ها استفاده نماید تا اسم جلاله با بدنِ فرد بدون وضو تماس نداشته باشد، یا آنكه اسم جلاله داخل در جلد و غلافی (هرچند نازک) باشد، تا مانع از تماس مستقیم آن با بدنِ فرد بی وضو گردد.
* اگر قرآن را به زبان فارسی یا به زبان دیگری ترجمه كنند لمس آن در غیر اسم ذات و صفات مخصوص خداوند متعال بدون وضو اشكال ندارد.
* لمس «ا…» که به جای اسم «الله» نوشته می‌شود و نیز لمس ضمیری که به «الله» بر می‌گردد، مثل «ه» در «باسمه تعالی» یا «هو» در «هو الباقی»، بدون وضو، جایز است.
* مسّ لفظ جلاله بدون وضو، بنابر احتیاط واجب، جایز نیست هرچند جزئی از یک اسم دو یا چند جزئی باشد مثل عبدالله و حبیب‌الله.
نقاشی متون مقدس
* آيا با نام امام علي(ع) و ديگر معصومين(ع) يا آيات قرآني مي‌توان شكل پرنده يا شكل شير رسم كرد؟ از قديم نوعي نقاشي (سبك نقاشي طبيعت‌گرا) متداول بوده كه مرغ حق يا شير شجاع به عنوان نماد و سمبل حضرت علي(ع) را با آيات قرآني يا احاديث ترسيم مي‌كردند. حكم كشيدن نقاشي، خريد و فروش و نگهداري اينگونه سازه‌ها و تابلو چيست؟ ـ اشكال ندارد.
نوشتن با مرکب نجس
* نوشتن قرآن با مرکب نجس ـ اگرچه یک حرف آن باشد ـ حکم نجس کردن آن را دارد، و اگر نوشته شود باید آن را آب بکشند، یا به واسطه تراشیدن و مانند آن کاری کنند که از بین برود.
* نوشتن قرآن با مركب نجس هرچند یک حرف آن باشد، حكم نجس كردن آن را دارد یعنی در صورتی كه مستلزم هتک و بی‌احترامی باشد، حرام است و اگر نوشته شود باید آن را به وسیله آب یا غیر آن محو كنند طوری كه عین مركّبِ نجس از بین برود.

استدراک
الف: کتاب‌های درباره آیت الله العظمی سیستانی
چندین‌بار مددجویان شهرهای مختلف خواستار معرفی منابع درباره زندگانی حضرت آیت الله العظمی سید علی سیستانی بوده و درباره منابع پرسش داشته‌اند. اکنون منابعی که درباره معظم له تاکنون منتشر شده معرفی می‌شود:
عقیقی بخشایشی، فقیه وارسته حضرت آیت الله العظمی آقای حاج سید علی حسینی سیستانی، قم، دفتر نشر نوید اسلام، ۱۳۸۲، ۲۰۰ص.
خفاف، حامد، ناگفته‌هایی از سفر درمانی آیت الله سیستانی و بحران نجف، ترجمه محمدرضا مروارید، تهران، انتشارات اطلاعات، ۱۳۹۱، ۲۰۰ص.
مشخصات متن اصلی چنین است: الرحلة العلاجیة لسماحة السید السیستانی و ازمة النجف، بیروت، دارالمورخ، العربی، ۱۴۳۳ق.
البغدادی، عمار، الامام السیستانی رؤیة من الداخل، بیروت، دار قمر العشیرة، ۱۴۲۵ق/ ۲۰۰۴م، ۲۶۳ص.
الفاضلی، حسین محمد علی، الامام السیستانی امة فی رجل، بیروت، مؤسسه البلاغ، ۱۴۲۹ق/ ۲۰۰۸م، ۶۰۰ص.
الجبوری، سلیم، السید السیستانی مرجعیة الانسانیة و العیش المشترک، بیروت، دار الرافدین، ۱۴۳۴ق/ ۲۰۱۳م، ۴۹۲ص.
بحرالعلوم، محمدصادق محمدباقر، الامام السیستانی شیخ المرجعیة المعاصرة فی النجف الاشرف، بیروت، ۱۴۳۰ق، ۳۵۹ص.
توضیح: دفتر فرهنگ معلولین بعضی از این آثار را گویا کرده و بر روی سایت این مرکز موجود است.

ب: مجموعه‌های احکام شرعی
روشندلان برای مطالعه احکام، به کتاب احکام به خط بریل، کتاب احکام صوتی و ناشنوایان کتاب احکام به زبان اشاره نیاز دارند. البته مردم عادی هم می‌توانند از کتب صوتی استفاده کنند. دفتر فرهنگ معلولین تاکنون این آثار را برای آنان عرضه کرده است:
۱. انتشار رساله عملیه آیت الله العظمی سیستانی به خط بریل
۲. انتشار مناسک حج آیت الله العظمی سیستانی به خط بریل
۳. انتشار احکام غرب نشینان آیت الله العظمی سیستانی به خط بریل
۴. گویا سازی رساله عملیه و مناسک حج آیت الله العظمی سیستانی و انتشار آن در یک لوح فشرده
برای اطلاعات بیشتر درباره این آثار به سایت دفتر فرهنگ معلولین به آدرس www.handicapcenter.com مراجعه شود.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *