‌‌‌مـقایسه‌ عزت نفس و مهارت اجتماعی دانش آموزان ناشنوا و نابینا در مقطع راهنمایی تحصیلی شهرستان کرج‌

‌‌‌مـقایسه‌ عزت نفس و مهارت اجتماعی دانش آموزان ناشنوا و نابینا در مقطع راهنمایی تحصیلی شهرستان کرج‌

احـمد‌ مـحمودی‌ / کـارشناس ارشد روان شناسی و آموزش کودکان استثنایی
منبع: تعلیم و تربیت استثنائی، سال سیزدهم، شماره ۴، پیاپی ۱۱۷

مقدمه
رفتارهای اجتماعی بر تمامی‌ جنبههای زندگی کـودکان و نوجوانان سایه میافکند و بر سازگاری و شادکامی بعدی آنها تأثیر میگذارد‌. توانایی فرد از نـظر‌ کنار‌ آمدن با دیـگران و انـجام رفتارهای اجتماعی مطلوب، میزان محبوبیت او را میان همسالان و نزد معلمان، والدین ودیگر بزرگسالان مشخص میکند. میزان توانایی فرد در مهارتهای اجتماعی۱ به طور مستقیم به رشد‌ اجتماعی فرد و کمیّت و کیفیت رفتارهای اجتماعی مـطلوبی که از خود نشان میدهد، مربوط میشود. (متسون و اولندیک۲ ؛ ترجمه به پژوه ، ۱۳۸۴) .
نقص شنوایی و بینایی از مهمترین نقایص حسی هستند که فرآیند اجتماعی‌ شدن‌ را تحت تأثیر قرار میدهند. اهمیت شنوایی در حدی است که اگـر مـیزان ناشنوایی چندان هم شدید نباشد، باز میتواند در همه جنبههای رشد زبان تأثیر بسزایی داشته باشد. گروه‌ نسبتاً‌ بزرگی از مربیان افراد ناشنوا معتقدند که تعداد زیادی از مسائلی که در زمینه روابط اجـتماعی بـرای ناشنوایان به وجود میآید در اصل معلول نقایصی است که در تکلم‌ آنان‌ وجود دارد. کودک ناشنوا به طریقی با کودک عادی متفاوت است .
چنین کودکانی از لحاظ تفکر، دیدن، شنیدن، اجتماعی شـدن حـرکات و بهویژه صحبتکردن تفاوتهای زیادی با کودک عادی دارند‌ ؛ اما‌ تعداد‌ زیادی از این کودکان در‌ بیشتر‌ جنبهها‌ به جای اینکه متفاوت باشند، معمولی و بهنجار هستند (کاکاوند ، ۱۳۸۵) .
افزایش عزتنفس۳ یکی از با ارزشـترین مـنابعی اسـت که افراد دارایآسیببینایی‌ و شنوایی‌، مـیتوانند‌ در اخـتیار داشـته باشند. پژوهشها نشان دادهاند، افراد‌ دچار‌ اختلال بینایی و اختلالشنوایی که از عزتنفس زیاد برخوردارند خیلی موثرتر میآموزند، روابط سودبخشتری
میکنند، بـهتر مـیتوانند از فـرصتها استفاده کنند، مولد بوده‌ و خودکفا میباشند (گلدشتاین و مـورگان۱، ۲۰۰۴).
فـقدان مهارتهای اجتماعی کافی میان افراد دارای آسیب بینایی و شنوایی ممکن است مشکلات‌ زیادی‌ از‌ قبیل انزوای اجتماعی، افسردگی، مشکلات روانی – اجـتماعی مـتعدد و… را بـهوجود آورد‌. در‌ نتیجه برای این افراد که از مهارتهای اجتماعی ضعیفی برخوردارند آمـوزش صحیح به منظور کمک به‌ بهبود‌ مهارتها‌ به نحوی که بتوانند از تعاملات اجتماعی لذت ببرند و نسبت به خود‌ احـساس‌ خـوبی‌ داشـته باشند ، الزامی بهنظر میرسد.
پژوهشهای متعددی از سوی برخی پژوهشگران (از جمله بـایبر‌ و شـات‌۲، ۱۹۹۹‌؛ کف۳ ، ۱۹۹۹؛ شارما۴،۲۰۰۰ ؛ هاره۵، ۲۰۰۰ ؛ مک گاها۶، ۲۰۰۱ ؛ ککلیس۷، ۲۰۰۲؛ واگنر۸، ۲۰۰۴ ؛ گریفین‌ و نورا‌۹، ۲۰۰۵ و وُلفی و ساکس۱۰؛ ۲۰۰۶) انجام شده است که ضـمن گـزارش نـقص و کاستی‌ مهارت‌ ا جتماعی‌ در افراد نابینا و ناشنوا ، بر اهمیت آموزش، اکتساب و بهکارگیری مـهارت اجـتماعی و افـزایش و رشد این‌ گونه‌ مهارتها تأکید داشتند .
همچنین بعضی از پژوهشگران (روزنبلام۱۱، ۲۰۰۰ و آرو۱۲، ۲۰۰۷‌) در‌ پژوهشهای‌ خود دریافتند کـه نـوجوانان نـابینا و ناشنوا در ارتباطات اجتماعی خود مشکلات زیادی از قبیل انزوای‌ اجتماعی‌، دوستان اندک و سپری کردن وقـتشان در تـنهایی را تجربه میکنند و در خطر‌ ابتلا‌ به‌ افسردگی و مشکلات روانی– اجتماعی قرار دارند. بنا بـه اظـهارات ولفـی و ساکس، (۲۰۰۶) انزوای اجتماعی و فقدان‌ حمایت‌ اجتماعی‌ کافی میان نوجوانان با آسیب بینایی و شنوایی مـمکن اسـت به عزت نفس‌ پایین‌ در آنها منجر شود .
عزتنفس به معنای قضاوت شخصی از ارزشـمندی خـود اسـت و به نگرش فرد‌ از‌ خود دلالت میکند. افراد با بررسی نحوه کنار آمدن با استانداردها و ارزشهای‌ مـورد‌ نـظر خود و مقایسه چگونگی عملکرد خود با‌ دیگران‌ به‌ این قضاوت دست مـییابند. عـزت نـفس چگونگی‌ احساس‌ فرد دربارهی خود است و بر همه افکار، ادراکات، هیجانات، ارزشها و اهداف شخصی نـفوذ‌ دارد‌ و کـلید رفـتار وی میباشد (لاورنس‌۱۳‌، ۲۰۰۶) .
بنابراین‌ عزتنفس‌ هسته‌ مرکزی ساختارهای روانشناختی فرد است که‌ ویـ‌ را در بـرابر اضطراب محافظت نموده و آسایش خاطر وی را فراهم میآورد‌. عزت‌ نفس سپر محافظ در مقابل فشارهای‌ روانی است کـه از‌ فـرد‌ در مقابل وقایع فشارآور منفی‌ زندگی‌ حمایت میکند. فردی که از احساس خود ارزشـمندی بـالایی برخوردار است به راحتی‌ قادر‌ است بـا تـهدیدها و وقـایع فشارآور‌ بیرونی‌ بدون‌ تجربه برانگیختگی منفی‌ و از‌ هـم پاشـیدگی سازمان روانی‌ مواجه‌ گردد.
از طرفی دیگر نقش تقویت مهارتهای اجتماعی و اهمیت فراوان آن بـرای تـعاملات اجتماعی‌ مناسب‌ بر کسی پوشـیده نـیست. در این‌ راسـتا‌ اسـلبی و گـوارا‌۱۴‌ (۲۰۰۳‌)، مهارت اجتماعی را مترادف‌ با سازگاری اجـتماعیمیدانند از نـظر آنها مهارت اجتماعی عبارت است از توانایی ایجاد ارتباط متقابل‌ با‌ دیگران در زمـینهی خـاص اجتماعی بهطوری‌ که‌ در‌ عرف‌ جامعه‌ قـابل قبول و ارزشمند‌ باشد‌ .
مـهارت اجـتماعی، مجموعه رفتارهای آموخته شدهای اسـتکه فـرد را قادر میسازد با دیگران رابطه اثربخش داشته و از واکنشهای نامعقول اجتماعی خودداری کند. هـمکاری، مـشارکت بادیگران، کمک کردن، تعریف و تـمجید کـردن از دیـگران‌ و قدردانی کردن مـثالهایی از ایـن نوع رفتار است. یـادگیری رفـتارهای فوق وایجاد رابطه اثربخش با دیگران یکی از بهترین دستاوردهای دوران کودکی است که متأسفانه هـمه کـودکان موفق به فراگیری‌ این‌ مهارتها نـمیشوند (گـرشام و الیوت۱،۲۰۰۲).
از سـویی دیـگر عـزتنفس پایین و مهارتهای اجتماعی ضـعیف به عنوان عامل خطر برای پرخاشگری، بزهکاری، سوء مصرف مواد، افسردگی، عملکرد ضعیف تحصیلی، هـمسر آزاریـ‌، کودک‌ آزاری و نظایر آن شناسایی شده است.
در هـمین رابـطه، هـاره و کـمولانین (۱۹۹۹) در پژوهـشی با عنوان حـمایت اجـتماعی و عزت نفس که روی ۱۱۵‌ نوجوان‌ با آسیب بینایی (نابینا، کمبینا‌) و یک‌ گروه گواه از نوجوانان عادی درکشور فـنلاند اجـرا کـردند، نشان دادند که آزمودنیهای با آسیب بـینایی در عـزت نـفس، تـفاوت آمـاری مـعنی داری با‌ آزمودنیهای‌ بینا نداشتند، هر چند‌ نمره‌ عزت نفس دختران با آسیب بینایی در قیاس با همسالان عادی خود به نسبت کمتر نشان داده شده است. علاوه بر آن دخـتران با آسیببینایی بهطور معنیداری نمرات کمتری در‌ برقراری‌ روابط با دوستان و حمایت دریافت شده از طرف دوستان نسبت به همسالان بینا کسب کرده بودند .
هاره و آرو (۲۰۰۰) در یک پژوهش با عنوان بررسی وضعیت بـهزیستی روان شـناختی نوجوانان‌ که‌ بر روی‌ ۱۱۵ نوجوان دختر و پسر با آسیب بینایی و ۴۴ نوجوان با شرایط مزمن و ۶۰۷ نوجوان عادی که با‌ استفاده از پرسشنامه عزت نفس (روزنبرگ) و مقیاس افسردگی (بک) در کشور‌ فنلاند‌ انـجام‌ شـده بود نشان دادند که نوجوانان با آسیب بینایی به ویژه آنهایی که نابینا بودند، نسبت به ‌‌هر‌ دو گروه دیگر، مشکلات بیشتری در روابط فـردی، بـا دوستان خود داشتند ولی‌ در‌ زمـینه‌ بـهزیستی روانشناختی مشکلات کمتری از نوجوانان با شرایط مزمن نشان دادند. نتایج همچنین نشان داد‌ که نوجوانان با آسیب بینایی مشکلات بیشتری در روابط با دوستان داشتند و نـیز‌ از دوسـتانکم و تجارب عشقیکمتری‌ برخوردار‌ بـودند. هـمچنین دانشآموزانی که نابینا بودند یا آنهایی که از زمان تولد آسیب بینایی داشتند مشکلات بیشتری در روابط با دوستان داشتند. تمامی نوجوانان با آسیب بینایی گزارش کردند که حمایت‌ اجتماعی از طرف دوسـتان و والدیـن نقش بسزایی در کنار آمدن آنان با آسیب بینایی دارد.
نورا و همکاران۲، (۲۰۰۵) ، میزان عزتنفس و همدلی ۱۵۹ نوجوان (۸۱ پسر و ۷۸ دختر) ۸ تا ۱۶ ساله که‌ شامل‌ ۷۱ دانشآموز با آسیب شنوایی و۸۸ دانشآموز شنوا بودند را با استفاده از مـقیاس عـزتنفس کوپر اسـمیت و مقیاس هویت برایانت مورد بررسی قرار دادند. نتایج حاصله نشان داد که هیچ‌ تفاوت‌ معنیداری بین دو گروه (عـادی و آسیب شنوایی) در متغیر عزتنفس وجود ندارد.
جاستیکا و همکاران۳، (۲۰۰۷) سه پژوهش کـه در هـر یـک از آنها مفهوم خود دانشآموزان اسپانیایی کمبینا و عادی‌ ۴ تا‌ ۱۷ ساله را مقایسه میکردند، انجام دادند در مطالعه اول مقیاس خودپنداره اسـپانیایی‌ ‌۴ روی ۳۰ دانـشآموز (۱۵ دانشآموز با آسیببینایی و ۱۵ دانشآموز بینا) ۴ تا ۱۷ ساله اجرا شد و بین‌ دو‌ گروه‌ در مفهوم خـود کـلی و ابـعاد‌ هیجانپذیری‌ خودمختاری‌ و اجتماعی بودن تفاوت معناداری به دستآمد ضمن اینکه کودکان با بینایی کم، نـمرههای کمتری در‌ این‌ مقیاس، نسبت به کودکان بینا داشتند. در پژوهش دوم با استفاده از پرسشنامه خـود توصیفگری مفهوم خود ۳۴ دانـشآموز‌ (۱۷‌ نـفر‌ کم بینا و ۱۷ نفر بینا) ۸ تا۱۱ ساله را اندازهگیری‌ کردند در این پژوهش تفاوتهای معنیداری در نمرات روابط با همکلاسیها و والدین بین دو گروه مشاهده گردید. علاوه‌ براین‌، کودکان‌ کم بینا در روابط با والدین خود نـمرات بیشتری از کودکان‌ بینا‌ دریافت کردند . در پژوهش سوم ۴۶ کودک (۲۳ کودک کم بینا و ۲۳ کودکبینا) ۱۲ تا۱۷‌ساله‌ مقیاس‌ مفهوم خود تنسی۱ را تکمیل کردند که تحلیل نتایج ، تفاوت معنی داری‌ بین‌ دو‌ گروه در مفاهیم خود فـیزیکی و رفـتاری را نشان داد. در مجموع یافتههای این سه‌ پژوهش‌ نشان‌ داد که کودکان با بینایی کم، از مفهوم خود پایینتری نسبت به کودکان بینا‌ برخوردارند‌ در حالی که روابط حمایتی بیشتری با والدینشان داشتند .
بیچ۲ (۲۰۰۵) عـزتنفس و مـهارت‌ زندگی‌ مستقلانه‌ ۳۶ نوجوان با آسیب بینایی را مورد بررسی قرار داد در این پژوهش برای‌ ارزیابی‌ عزتنفس از مقیاس عزت نفس کوپراسمیت استفاده گردید. یافتهها نشان داد که سطوح‌ بالای‌ عزت‌ نفس با سـطوح پایـین وابستگی در عملکردهای روزانه فرد، همبستگی معنیداری دارد، همچنین بین عزتنفس‌ بالا‌ و سهولت در یافتن شغل و رضایت شغلی افراد نابینا رابطه معنیداری وجود دارد‌ .
گیریفیش‌۳ (۲۰۰۶‌) به بررسی تأثیر آموزش مهارت اجتماعی بر عـزت نـفس دانـشآموزان ناشنوا پرداخت و از فنون دستور‌ العـملدادن‌، الگـوسازی‌، بـاز خورد و ایفای نقش استفاده کرد. نتایج نشان داد که آموزش مهارتهای‌ اجتماعی‌ بر افزایش عزت نفس موثر بوده است. یکی از مواردی کـه افـراد نـابینا در مورد آن‌ حساس‌ میباشند، تصویربدنی و نگرشی است کـه در مـورد چاق یا لاغر بودن خود‌ دارند‌ در این ارتباط پیرس و واردل۲۸ رابطه‌ بین‌ عزتنفس‌، اندازه بدن و نگرش والدین ۴۹ کودک نابینای‌ ۹ تـا‌۱۱ سـاله را مـورد بررسی قرار دادند. نگرش مثبت کودکان نابینا در مورد‌ معرفی‌ خـود به تفاوتهای جنسیتی و وزن‌ بدنی‌ مربوط نبود‌. عزتنفس‌ پایین‌ در کودکانی دیده شد که فکر‌ میکردند‌ از نظر والدینشان بـسیار لاغـر هـستند.
در همین راستا، امامیپور، ۱۳۷۶ در‌ پژوهش‌ خود، عزتنفس۶۰ دانشآموز نابینا و۶۰‌ دانشآموز عادی دخـتر و پسـر‌۱۰‌ تا۱۲ ساله را با‌ استفاده‌ از پرسشنامه عزتنفس کوپراسمیت و پرسشنامه درجهبندی رفتار دانشآموز توسط معلم را مورد ارزیابی‌ قـرار‌ داد. نـتایج بـهدست آمده حاکی‌ از‌ آن‌ بود که عزت‌ نفس‌ کودکان نابینا ازکودکان عادی‌ هـم‌ سـن وسـال آنها پایینتر است و جنسیت تأثیری بر میزان عزتنفس دانشآموزان عادی و نابینا ندارد‌. یعنی‌ عـزتنفس دخـتران و پسـران تفاوتی با یکدیگر‌ ندارند‌. همچنین دانشآموزانی‌ که‌ از‌ نظر درسی موفقتر هستند‌ عزتنفس بالاتری دارنـد. بـهعبارتی دیگر بین عزتنفس و پیشرفت تحصیلی، همبستگی وجود دارد و در نهایت بین‌ ارزیابی‌ معلمان ازمیزان عـزتنفس دانـشآموزان عـادی و نابینا‌ و ارزیابی‌ دانشآموزان‌ از‌ عزت‌ نفس خودشان همبستگی‌ وجود‌ دارد. معلمان عزتنفس دانشآموزان نابینا را پایینتر از دانـشآموزان عـادی ارزیابیکردند.
در پژوهشیکه توسط مستعملی (۱۳۸۱‌) در‌ زمینه‌ تأثیر آموزش مهارت اجتماعی بر اعتماد به‌ نـفس‌، رویـ‌ دانـشآموزان‌ نابینای‌ دختر‌ در شهر تهران انجام گرفت نشان داده شد که آموزش اینگونه مهارتها درافزایش اعتماد بـهنفس دخـتران موثربوده است. عطاری (۱۳۸۴) در پژوهش خود به عنوان تأثیر آموزشگروهی‌ مهارتهای اجتماعی در سـازگاری فـردی- اجـتماعی نوجوان ناشنوا در گنبد کاووس که روی ۴۰ نوجوان زیر ۱۸ سال انجام گرفت؛ نشان داد که آموزش‌ مـهارتهای‌ اجـتماعی در افـزایش سازگاری فردی و اجتماعی این نوجوانان تأثیر داشته است. آلاحمد (۱۳۷۸) در پژوهشی تحت عـنوان «بـررسی مقایسه عزتنفس دانشآموزان نیمه شنوا و دانشآموزان شنوای دختر مقطع راهنمایی شهر‌ مشهد‌» به این نتیجه رسـید کـه بین کودکان نیمه شنوا و شنوا تفاوت معناداری وجود ندارد .
با توجه بـه آنـچه گفته شد، پژوهش حاضر در‌ پی‌ آزمون فـرضیه هـای زیـر میباشد‌:
۱- عزت‌ نفس دردانشآموزان نابینا و ناشنوا تـفاوت دارد.
۲- مـهارتاجتماعی در دانشآموزان نابینا و ناشنوا تفاوت دارد.
۳- بین مهارت اجتماعی و عزت نفس رابطه وجود دارد.
طرح پژوهـش
پژوهـش‌ حاضر‌ به عنوان پژوهشکاربردی و از‌ نـوع‌ تـوصیفی- پسرویدادی اسـت. جـامعه مـورد مطالعه در این پژوهش شامل دانشآموزان پسـر نـاشنوا و نابینا در مقطع راهنمایی تحصیلی شهرستان کرج است. در این پژوهش از روش نمونه گیری تـصادفی اسـتفاده‌ شده‌ است. ابتدا با مراجعه بـه اداره آموزش و پرورش استثنایی شهرستانهای اسـتان تـهران اطلاعات اولیه درخصوص تعداد مـراکز آمـوزشی دانشآموزان ناشنوا و نابینادر مقطع تحصیلی راهنمایی گرفته شد. سپس از روی فهرست‌، یک‌ مرکز آمـوزشی‌ نـاشنوا (مجتمع آموزشی باغچهبان پسران) و یـک مـرکز آمـوزشی نابینا (مجتمعآموزشی پویـا) و از هـر مرکز تعداد ۳۶ دانش‌ آمـوز بـرای شرکت در آزمونها انتخاب شدند .
روش
ابزار اندازهگیری مورد‌ استفاده‌ در‌ این پژوهش عبارتند از :
الف) پرسشنامه عزت نـفس کـوپر اسمیت
ابزار سنجش عزتنفس معمولاً دامـنه گـسترده و آمیخته ‌‌از‌ مـادههایی اسـت کـه اشاره به خود دارنـد. این مقیاس دارای ۵۸ ماده است‌ که‌ ۸ ماده‌ آن یعنی شمارههای ۶-۱۳-۲۰-۳۰-۳۴-۴۱-۴۸-۵۵ دروغسنج هستند. در مجموع ۵۰‌ ماده آن به ۴ خرده مـقیاس عـزتنفس کلی، عزتنفساجتماعی، عزت نفس خانوادگی و عـزتنفس تـحصیلی‌ تـقسیم شـده اسـت (کوپر‌ اسمیت‌،۱۹۷۰).
در پژوهـش حـاضر به منظور محاسبه اعتبار (همگونی درونی سوالات) پرسشنامه عزتنفس، ضریبآلفای کرونباخ برای کل سوالات پرسشنامه مـحاسبه شـد. ضـریب آلفایکرونباخ برابر ۷۹ /۰ بهدستآمد که نشانگر همگونی درونـی بـسیار‌ خـوب سـوالات پرسـشنامه عـزتنفساست .
ب) مقیاس مهارتهای اجتماعی مثبت و منفی
آزمون مهارتهای اجتماعی۱ یا سیاهه مهارتهای اجتماعی ایندر بیتزن و فوستر۲ به عنوان ابزار گردآوری اطلاعات در این پژوهش انتخاب شده است. این‌ سـیاهه‌ شامل ۳۹ گویه است و در فاصلهای از اصلا صدق نمیکند تا همیشه صدق میکند، قرار دارد و بر اساس یک شاخص۶ درجهای از نوع مقیاسلیکرت مشخص میشود.
این پرسشنامه در حقیقت‌ از‌ دو قسمت رفتارهای مثبت و رفتارهای منفی تـشکیل شـده است که شیوه نمره گذاری برای هر دو قسمت یکسان است. پرسشنامه مهارت اجتماعی، در اصل دارای ۴۰ سوال استکه توسط‌ ایندربیتزن‌ و فوستر (۱۹۹۲) طراحی شده است و اعتبار آن برای بخش مثبت ۹۰/۰ و برای بخش مـنفی ۷۲/۰ و ثـبات درونیآن ۸۸/۰ گزارش شده است. روایی همگرای آن از راههای گوناگون از قبیل‌ مقایسه‌ این‌ پرسشنامه با اطلاعات ارزیابی خویشتن‌، ارزیابی‌ گروه‌ همسالان و دادههای جامعه سنجی و روایـی تـشخیصیآن به وسیله بررسی همبستگی بـین نـمرات مهارتهای اجتماعی و مطلوبیت‌ اجتماعی‌ و موقعیتهای‌ اقتصادی اجتماعی و دیگر ابزارهای مداد کاغذی به وسیله‌ ایندربیتزن‌ و فوستر مورد ارزشیابی قرار گرفته و نتایج بهدست آمده، دال بر روایـی هـمگرا و روایی تشخیص قابل قـبول ایـن پرسشنامه بوده‌ است‌.
یافته‌ ها
شاخصهای توصیفی مربوط به نمرات عزت نفس در دو‌ گروه دانشآموزان ناشنوا و نابینا محاسبه شد و نتایج در جدول ۱ ارائه شده است .
جدول ۱: شاخص‌های توصیفی نمرات عزت نفس‌ در‌ دو‌ گروه دانـشآموزان
شـاخص آماری گروه تعداد میانگین انحراف استاندارد حداقل حداکثر‌
عزت‌ نفس ناشنوا ۳۶ ۶۶/۳۳ ۹۸/۶ ۱۶ ۴۴
نابینا ۳۶ ۴۷/۳۵ ۲۲/۶ ۲۰ ۴۶
نتایج‌ جدول‌۱ نشان‌ میدهد که میانگین عزتنفس دانشآموزان نابینا کمی بالاتراز دانشآموزان ناشنواست. شاخصهای توصیفی‌ مربوط‌ به‌ نـمرات مـهارت اجتماعی در دو گـروه دانشآموزان ناشنوا و نابینا محاسبه شد. (قابل ذکر است‌ که‌ مقیاس‌ مهارت اجتماعی شامل دو بخش رفتارهای مثبت و رفـتارهای منفی است) نتایج در جدول ۲ ارائه‌ شده‌ است .
جدول ۲: شاخص‌های توصیفی نـمرات مـهارت اجـتماعی در دو گروه دانش آموزان
شاخص‌ آماری‌ مهارت‌ اجتماعی گروه تعداد میانگین انحراف استاندارد حداقل حداکثر
رفتارهای مثبت نـاشنوا ۳۶ ۳۶/۸۰ ۱۴/۱۷ ۳۰ ۱۰۴
نـابینا ۳۶ ۸۶/۸۱ ۳۸/۱۸ ۳۸ ۱۱۵
رفتارهای منفی‌ ناشنوا‌ ۳۶‌ ۷۸/۳۹ ۵۲/۱۱ ۲۳ ۷۶
نابینا ۳۶ ۱۷/۳۷ ۰۱/۱۳ ۱۹ ۶۵
نتایج‌ جدول‌ ۲ نشان میدهد که بهطور کلی میانگین رفـتارهای مـثبت در دانـشآموزان نابینا کمی‌ بالاتر‌ از‌ دانشآموزان ناشنواست در حالیکه میانگین رفتارهای منفی در دانشآموزان نابینا کمی پایینتر از دانشآموزان نـاشنواست‌.
فرضیه‌۱: عزتنفس‌ در دانشآموزان نابینا و ناشنوا تفاوتدارد.
به منظور بررسی این فرضیه، از آزمون‌ t مـستقل‌ برای مقایسه میانگین عـزت نـفس در دانشآموزان نابینا و ناشنوا استفاده شد. نتایج در جدول ۳ ارائه شده‌ است‌ .
جدول ۳ : نتایج آزمون t برای مقایسه عزتنفس در دو گروه
دانش آموزان
چـنانکه نتایج جدول۳ نشان میدهد با‌ توجه‌ به برقراری فرض همگنی واریانس‌ و با‌ توجه به‌ آنکه‌ t محاسبه‌ شده در سطح ۰۵/۰ معنادار نیست}‌۵/۱- = (۷۰‌){ t، می‌توان چنین نتیجه‌گیری نمود که عزت نفس در دو گروه دانشآموزان ناشنوا‌ و نـابینا‌ مـتفاوت نیست و در نتیجه فرضیه پژوهشی‌ مبنی بر وجود تفاوت‌ در‌ عزتنفس دو گروه دانشآموزان ناشنوا‌ و نابینا‌ تأیید نمی‌شود. فرضیه ۲: مهارتاجتماعی در دانشآموزان نابینا و ناشنوا تفاوت دارد . به منظور بررسی‌ این‌ فرضیه، از آزمون t مستقل برای‌ مـقایسه‌ رفـتارهای‌ مثبت و رفتارهای منفی‌ پرسشنامه‌ مهارت اجتماعی در دانشآموزان‌ نابینا‌ و ناشنوا استفاده شد . نتایج در جدول۴ ارائه شده است.
شاخص آماری‌ گروه‌ میانگین انحراف استاندارد F لون معنا داری t df معنا‌ داری‌
عزت نفس ناشنوا ۶۶/۳۳ ۹۸/۶ ۳۰‌/۱ ۲۵۷‌/۰ ۵۷/۱- ۷۰ ۲۵۱/۰
نابینا ۴۷/۳۵ ۲۲/۶
نیست و در نتیجه فرضیه پژوهشی‌ مبنی‌ بر وجود تفاوت در مهارتهای اجتماعی‌ دو‌ گروه تایید‌ نمیشود‌ .
در‌ پاسـخگوییبه سـوال سوم پژوهشی‌ مبنی بر وجود رابطه بین مهارتاجتماعی و عزتنفس، نتایج تحلیل نشان دادند که ضریب همبستگی محاسبه‌ شده‌ بین عزتنفس و رفتارهای مثبت در دانشآموزان‌ ناشنوا‌ (۵۷‌/۰=r) و در‌ دانشآموزان‌ نابینا (۵۰/۰=r) و در‌ کل‌ دانشآموزان (۵۷/۰=r) در سـطح ۰۰۱/۰ مـعنادار اسـت. میتوان چنین نتیجهگیری نمود کـه بـین رفـتارهای مثبت و عزت‌ نفس‌، رابطه‌ مثبت معنادار وجود دارد بهطوری که با‌ افزایش‌ رفتارهای‌ مثبت‌ مهارت‌ اجتماعی‌، عزتنفس افزایش مییابد و بالعکس. ضریب تـعیین مـحاسبه شـده نشانگر آن است که بهطور کلی رفتارهای مثبت مـهارت اجـتماعی در دانشآموزان ناشنوا (۸۳/۳۲)، در دانشآموزان نابینا (۲۰‌/۲۵) و در کل دانشآموزان (۷۲/۲۸) درصد از واریانس عزتنفس را تبیین میکنند .
منابع :
استنهاوس، گلن (بی تا) . کلیدهای پرورش اعتماد بـه نـفس در کـودکان و نوجوانان . ناهید آزادمنش ( مترجم، ۱۳۸۵‌). تهران‌: موسسه انتشارات صابرین، کتابهای دانـه.
افروز، غلامعلی . (۱۳۸۱). مقدمه ای بر روانشناسی و آموزش و پرورش کودکان استثنایی . تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
امامی پور، سوزان. (۱۳۷۶). مقایسه عزت نفس دانـشآموزان نـابینا‌ و عـادی‌ ،پایان نامه کارشناسی ارشد دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران.
بـراندن ، نـاتانیل.(بی تا). روان شناسی عزت نفس . مهدی قراچه داغی( مترجم‌، ۱۳۸۵‌). تهران: نشر نخستین
بیابانگرد، اسماعیل‌.(۱۳۸۴‌). روشهای افـزایش عـزت نـفس در کودکان و نوجوانان. تهران:انتشارات انجمن اولیا و مربیان.
پاتون،جیمز.آ.(بی تا).کـودکان اسـتثنایی در کـانون توجه . سیمین رونقی (مترجم‌،۱۳۸۶‌).تهران:انتشارات تکاپو
پاکزاد‌، محمود‌. (۱۳۸۴). هیاهو در دنیای سکوت. تهران: انـتشارات وزارت فـرهنگ و ارشـاد اسلامی .
پوپ، آلیس. مک هیل ، سوزان. کریهد ، ادوارد.(بی تا) . افزایش احترام به خود در کودکان و نـوجوانان. پریـسا تجلی ( مترجم‌، ۱۳۸۵‌). تهران : انتشارات رشد.
دانیل. پی. هالاهان . جیمز.ام.کافمن . (بی تا) .کودکان اسـتثنایی . فـرهاد مـاهر ( مترجم، ۱۳۸۵).تهران: انتشارات رشد، چاپ سوم.
داوشن ،استیو، و مسینگر، براین .(بی تا). عزت نـفس‌ فـرزندانتان‌ را تقویت‌ کنید . علی سعیدی (مترجم، ۱۳۸۵). تهران : نشر روان.
دلاور، علی .(۱۳۸۷) .روش تحقیق در روان شناسی و علوم‌ تربیتی. تـهران: نـشر ویـرایش، چاپ بیست و پنجم .
ساپینگتون ، اندرو.(بی تا‌). بهداشت‌ روانی‌ . شاهی برواتی (مترجم،۱۳۸۶). تهران: انتشارات جـیحون.
سـتوده ، هدایت .(۱۳۸۵). درآمدی بر روان شناسی اجتماعی . تهران: نشر ‌‌آوای‌ نو.
سیف،علی اکـبر. (۱۳۸۵).انـدازه گـیری سنجش و ارزیابی آموزش.تهران: انتشارات دوران‌، چاپ‌ نوزدهم‌.
سیف نراقی، مریم، و نادری، عزت اله .(۱۳۸۴). روانشناسی و آمـوزش کـودکان اسـتثنایی، انتشارات ارسباران.
شهیم، سیما‌.(۱۳۸۱). بررسی مهارت های اجتماعی در گروهی از دانش آموزان نـابینا از نـظر‌ معلمان، مجله روانشناسی و علوم‌ تربیتی‌ ، ۳۲ ،۱، ۱۳۹-۱۲۱
کارتلج ،میلبرن . جی. اف . (بی تا).آموزش مهارتهای اجتماعی به کودکان . حـسین نـظری نژاد ( مترجم، ۱۳۸۵). تهران: انتشارات آستان قدس رضوی
کاکاوند، علیرضا. (۱۳۸۵) . روان شناسی و آموزش کـودکان‌ اسـتثنایی. تهران : نشر روان، چاپ دوم
کلمز ، هریس .کلارک ، امـینه . بـین ، ریـنولد . (بی تا). روشهای تقویت عزت نفس در نـوجوانان . پرویـن علیپور( مترجم،۱۳۸۶).تهران: انتشارات آستان قدس رضوی.
کله ، پیتر‌ .چان‌ ، لورنا.(بی تـا) . روش هـا و راهبردها در تعلیم و تربیت کودکان اسـتثنایی . فـرهاد ماهر( مـترجم،۱۳۸۶).تـهران: نـشر قومس.
گلدارد ، کاترین . گلدارد ، دیوید .(بـی تـا) . راهنمای عملی مشاوره با کودکان . مینو‌ پرنیانی‌ (مترجم،۱۳۸۲). تهران : انتشارات رشد.
گـنجی ، حـمزه .(۱۳۸۶) . بهداشت روانی . تهران : انتشارات ارسباران.
لطـفی کاشانی ، فرح . وزیری ، شـهرام .(۱۳۸۳). روان شـناسی بالینی کودک، تهران : انتشارات ارسـباران
مـاسن ، پاول هنری‌ و همکاران‌. (بی تا). رشد و شخصیت کودک. مهشید یاسایی ( مترجم، ۱۳۸۵) تهران: نشر مـرکز.
مـتسون ، ج . اولندیک ، ت . (بی تا). بهبود بـخشی مـهارتهای اجـتماعی کودکان. احمد بـه پروژه ( مـترجم، ۱۳۸۴) . تهران: انتشارات اطلاعات‌
مـستعملی‌، فـروزان‌ .(۱۳۸۱ ). بررسی تاثیر آموزش مهارتهای‌ اجتماعی‌ بر‌ افزایش اعتماد به نفس دختران نابینای دبیرستان نـرجس . پایـان نامه کارشناسی ارشد دانشکده روانشناسی، دانـشگاه الزهـرا
میلانی فـر، بـهروز. (۱۳۸۶). روانـشناسی‌ کودکان‌ و نوجوانان‌ استثنایی. تـهران: نشر قومس، چاپ هجدهم .
نامنی، محمد‌ رضا‌ .(۱۳۸۵). سیری گذرا در آموزش و بهزیستی معلولین بینایی . تهران : نـشر رودکـی.
۲۸تعلیم و تربیت استثنائی , سال سیزدهم- شماره ۴-پیاپی ۱۱۷
وایت ، مارتی .(بی تا) . کلیدهای کـودکان و نـوجوانان . اکـرم‌ کـرمی‌ (مـترجم‌، ۱۳۸۶). انتشارات صابرین
هـارتلی بـروئر، الیزابت. (بی تا ). ایجاد انگیزه‌ در کودکان . احمد ناهیدی (مترجم، ۱۳۸۶). تهران : جوانه رشد

Adoms .G.R ; Berzonsky .M.D .(2006). Black Well hand book of adolescence. Black Well hand book of developmental psychology. Malden .Ma: Black well pub .220-301

Alpay .A. (2004) .self – conceptand self – esteem .self-esteem. Enhancement in education. San Francisco: Jossey-Bass

Alves-Martins.M ; pexioto. F; Gouveia- Pereira. M; Amaral.V ; Pedro. I.(2005). Self – esteem and academic achievement among adolescents. Journal of Educational psychology . 22(1), 51-62

APA . (2007). Dictionary of psychology

Aro,K.L ; Bundy,K.A .(2007).social skills training for young adolescents, New York :Dover 233-242

Asher,s;Taylor,A.(2007). the social outcomes of mainstreaming : sociometric assessment and beyond, journal of exceptional children quarterly,no12. pp12-39

Bieber,A;shut,f.(1999). the use of derama to skills, journal of visual impairment and blindness.N.85,pp340-355

Blake C ; Wang. W ; cartledg. G; Gardaner .R;(2000) . Middle school student with serious Emotional Disturbances serve as social skills trainers and Reinforcers for peers with SED. Journal of Behavioral Disorders . vol 25 NO 4 pp280- 298

Castro,H.(2004).what is self steem,self steem&intelligence.articles&book that can change your life .htpp://self improvement .mind ficus.net/polo.php.

Center for cousecious living .(2003) .The importance of self esteem . available site:http//www.batod.org.uk

Crocker,J;Luhtanen, R ; Sommer , S .(2005).contingencies of self- steem.back ground ,the university of Michigan

Deniz.e.m ; hamarta. E;Ari.R(2005) an investing ation of social skills and lone liness levels of university student with Respect to their attachment styles in sample of Turkish students . journal of social be havior and personality. Vol 33 . No 1 . pp12-32

Eisenberg,N; fabes, R; Guthrie,k ;Reiser, M .(2005) pispositional . Emotionality any Regulation : their Role in predicting quality of social functioning. Journal of person a lity and social psychology. Vol 28 No 1 pp136-157

Engelberg.E;Sjoberg,L.(2004). emotional intelligence,affect intensity and social adjustment, journal of personality and individual differences.vol 37. pp 533-542

Flouri,e.(2006).praetal interest in children education. British journal of educational psychology,76:41-55

Goldestein,H;Morgan,L.(2004).social interaction and modeles of friendship development. Available site : http/www.eric.com

Greshom , F ; Elliot , S .(2002) . the social skills rating system . criclepinesMN:American guidance services

Haprper .K.A. (2005). social skills effects of Impulsivity and Depression defeat hyperactiveity disorder. Journal of autism an developmental disorders. Feb .vol (71)

Holling . H. preckel. F. (2005). Self- esteem intellingence- methodological.

Jindal.A.(2006). Generalization and maintenance of social skills of children with visual impairment. Journal of visual impairment & blindness. 470-483

Johnson,O;Johnson,R.(2007). Learning together and alone cooperative competitive and individualistic learning .Boston ;Allyn and Bacon

Joubert,C.E.(2006) .self steem and social desirability in relation to college students retrospective perception of parental fairness and descipinary practices psychological reports.115-120

Lewinsohn., p.m;a Gotlib, I H. (2006). Behavioral theory and teartment of deprestion . In E.E. Backham a W.R. leber (Eds), Hand book of deprestion ( pp.352-357 ) . Newyork. NY.USA: Guilford press.

Lowrence,w.w.(2006) . Four dimensions of assertiveness. Multivariate journal of behavioral research, 15 (2) , 127-139

Mac (2001). Teaching social skills . Available site : w.w.w.google.com

Menio, C.l (2004). Adiscriptive sfudy of the difficulties delayed students encounter white mastering and transferring social skills ,205,959-70

Meulen , V ; cord , V ; print s , p ; Buitel Aar. J .Emmel kamp .p(2005) : A psychometric Evaluuation of the social skills Rating system in children with attention deficit hyperactivity disorder . journal of behavior research and therapy. Vol 102. No 3. pp357-389

Regan, M (2004) , Women and self –esteem , psychotherapy a spiritually Institute Available site : http:/ mind spirit.org / psigao 5.html.

Rosenblum,L,P.(2000) perception of the impact of visual impairment on the lives of adolescents. Jornal of visual Impairment & Blindug 434-447 .

Sharma,S.S;Jeff,c.a.(2000).socialskills assessment of India childrenwith visual impairment journal of visual impairment & blindness, . London: Asheldon 172-177

Slaby,T;Guara,T.(2003self efficancy and personal goal setting,American education research journal,N29,pp663-669

Slawmouski,L;Dann,P.(2006).training blind adolescent in social skills, journal of visual impairment and blindness,N19,pp199-204

Strayer,K.(2005).the important of social skills in the imployment interview education of visually handicapped,N14,pp7-12

The Toronto star. (11-21-3) Girl,s low self –esteem (2004) .linked to depresstion. Available site: www.rense.com

The university of texas at Austin, The coun seling & mental Health center (2008). Better self – esteem. Available site www.uttexas . edu/student/embc/booklets/self-esteem/selfest.html

Wagner,E.(2004).developmental and implementation of curriculumto develop social competence for student hear and visual impairment in Germany. Journal of heart and visual impairment& blindness .703-710

Waines , A.(2004). The self-esteem ,journal : using a journal to build

Wolffee,F;sacks,S.z.(2006).the life style s of blind ,, low vision and sighted youths:a quantitative comparison.journal of visual impairment&blindness 245-257.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *