‌‌‌نـکاتی‌ پیرامون تربیت شنوایی کودکان

‌‌‌نـکاتی‌ پیرامون تربیت شنوایی کودکان

امیر عباس ابراهیمی/کارشناس ارشد شنوایی‌شناسی
منبع: تعلیم و تربیت استثنائی، مرداد ۱۳۸۸ – شماره ۹۲

چکیده
شکل‌دهی گروه‌های ویـژه‌ی‌ تـربیت‌شنوایی‌ بـا‌ جلسه‌های منظم روزانه مطلوب است،هرچند تمرین گوش دادن کودک به این جلسه‌ها محدود نمی‌شود‌.بـه جای آن،تجربه‌ی شنوایی باید در سراسر روز به عنوان، بخشی از‌ آموزش کلاسی و ارتباط کلامی‌ تـدارک‌ دیده شود.به عـلاوه درمـانگر باید توازن مناسبی بین آموزش دیداری/شنیداری(برای ارائه‌ی مفاهیم تازه و گنجینه‌ی واژگان)و تمرین شنیداری(برای رشد توانایی‌های گوش‌دادن کودک)فراهم کند.سرانجام،کارآمدی تربیت‌شنوایی می‌تواند‌ با حفظ محیطی انعطاف‌پذیر،خـلاق و همکارانه افزایش یابد.برای رسیدن به بیشترین موفقیت و بنابراین به دست‌آوردن بیشترین دلخوشی از رشد شنیداری(برای درمانگر و کودک)مهم است نیازها،علائق،توانایی‌ها و محدودیت‌های کودک‌ را‌ هنگام برقراری ارتباط به یاد داشـته بـاشید
۱l
تربیت‌شنوایی فردی یا گروهی
بیشتر برنامه‌های توان‌بخشی شنوایی موفق حول مفهوم تماس نزدیک شخصی بین درمانگر و کودک دارای آسیب شنوایی سازمان یافته‌اند‌.بیشتر‌ آموزگاران این روش را ترجیح می‌دهند چون به آنها اجـازه مـی‌دهد برای مدت زمانی طولانی‌مدت به کودک توجه کنند و بدون نگرانی از قطع‌شدن‌های ناشی از برنامه‌ی کلاسی یا توسط‌ کودکان‌ دیگر برای حل مشکل خاص شنیدن هر اندازه لازم باشد وقت صرف کـنند.بـه علاوه ممکن است طراحی جلسات تربیت‌شنوایی فردی آسان‌تر باشد.به ویژه مواد و فعالیت‌ها می‌توانند برای‌ علاقه‌ و نیازهای‌ هر کودک گردآوری و نوشته شوند‌.با‌ وجود‌ تنها یک کودک در اتاق بـا درمـانگر،مـحیط اطراف معمولا آرام و نسبتا فاقد عـوامل پرتـ‌کننده حـواس خواهد بود.در خلال این‌ جلسات‌ فردی‌ به دلیل اینکه کودک دقیقا در طرف دیگر‌ میز‌ است معمولا جلب توجه و حفظ توجه او آسـان اسـت.در ایـن فاصله نسبت محرک به نوفه‌۱بهبود می‌یابد.بـه‌ ایـن‌ معنا‌ که کیفیت ۲lپیام گفتاری تقویت‌شده‌ای که کودک دریافت می‌کند‌ افزایش می‌یابد.این نزدیکی به درمانگر اجازه می‌دهد اشـیاء نـزدیک کـودک را دستکاری کند و کودک را در دادن‌ پاسخ‌های‌ خاص‌ راهنمایی کند.در جلسه‌ای بـا یک کودک،حل مشکلات پیچیده‌ی شنیداری‌ که‌ تشخیص و یا برطرف‌شدن آنها ممکن است هفته‌ها وقت ببرد، امکان‌پذیر اسـت(شـکل ۱).
شکل‌ ۱:جلسه‌ی تربیت‌شنوایی فردی.
۱lدر مقایسه با تـربیت‌شنوایی فـردی،بسیاری از درمانگران‌، درمانگاه‌ها‌ و مراکز‌ آموزشی ترجیح می‌دهند کودکان را در گروه‌ها سازماندهی کنند تا به صورت فردی. نـخست‌،آنـ‌که‌ فـراهم‌ کردن آموزش‌های انفرادی برای مدت‌زمان طولانی روش آموزشی پرهزینه‌ای است و ممکن است فـراتر از‌ تـوانایی‌ مـالی بسیاری از مراکز ارائه کننده‌ی خدمات توان‌بخشی عمومی باشد.برنامه‌های مداخله‌ی گروهی‌ از‌ نظر‌ زمانی نیز بـاصرفه‌ترند چـرا کـه چندین کودک خدمات را یکباره دریافت می‌کنند.دوم آنکه‌،آموزش‌های‌ فشرده‌ی تکنفره می‌توانند برای درمانگر و کـودک خـسته‌کننده باشند.هنگام آموزش گروهی،کودکان حس‌ همکاری‌،اهمیت‌ آرام‌بودن وقتی کودک دیگری درحـال گـوش‌دادن اسـت و چگونگی رفتار اجتماعی ضمن گفتگوی گروهی(مثلا،رعایت‌ نوبت‌ صحبت)را می‌آموزند.در یک بحث گـروهی، کـودکان می‌توانند با پیشنهاد دادن‌،تشویق‌ یا‌ ترغیب یکدیگر به حرف‌زدن(که ممکن اسـت اگـر تـنها به وسیله‌ی درمانگر انجام شود انگیزشی‌ نباشد‌)و ارائه‌ی‌ راهبرد به یکدیگر کمک کنند.همچنین بـرنامه‌های مـداخله‌ی گروهی برای شرکت‌کنندگان فرصتی‌ فراهم‌ می‌کنند تا مهارت‌های ارتباطی‌شان را در محیط واقعی‌تر (البـته تـاحدی کـنترل‌شده و مطمئن‌تر)محک بزنند.متون روان‌شناسی‌ نشان‌ داده‌اند که برنامه‌های مداخله گروهی روش کارآمدی برای بازسازی تـصویر ذهـنی فـرد‌ از‌ خود هستند.گروه به شرکت‌کنندگان کمک می‌کند‌ تشخیص‌ دهند‌ که آنها تـنها افـرادی نیستند که ناتوانی‌های‌ شنوایی‌ خاصی دارند و اینکه موقعیت‌شان منحصر بفرد نیست.در کل،برنامه‌های توان‌بخشی فردی بـرای‌ آمـوزش‌ مهارت‌های تحلیلی بسیار مناسبند.از‌ سوی‌ دیگر برنامه‌های‌ مداخله‌ی‌ گروهی‌ برای تمرین مـهارتهای مـدیریت برقراری ارتباط‌، مناسب‌ترین‌ هستند.
۲lمطلوب آن است کـه کـمینه‌ی شـرکت‌کنندگان در برنامه‌ی توان‌بخشی گروهی‌ تقریبا‌ ۵ نفر و حد اکـثر از ۱۱ نـفر‌ بیشتر نباشند.در عمل‌ بیشتر‌ درمانگران بین آموزش گروهی و فردی‌ حد‌ وسط را در نظر مـی‌گیرند و تـربیت شنوایی را در گروه‌های کوچک دو یا‌ سـه‌ نـفره ترتیب مـی‌دهند.ایـن بـینابینی‌ به‌ آنها‌ اجازه می‌دهد هم‌ بـه‌ هـر کودک به‌طور انفرادی‌ توجه‌ کنند و هم در صورت تمایل گفتگوی تعاملی انجام دهـند.هـمچنین موجب سکوت معقول و جلوگیری‌ از‌ پرت‌شدن حـواس حین جلسه می‌شود.گـروه‌ بـاید‌ شامل کودکانی‌ با‌ مهارت‌های‌ عـملی مـشابهی باشد و به‌ جای اینکه کاملا براساس ویژگی‌های شنوایی‌سنجی کودکان شکل بگیرد شامل کـودکانی بـاشد که در اهداف‌ برنامه‌ی‌ توان‌بخشی بـا یـکدیگر هـماهنگ هستند.توصیه‌ بـر‌ ایـن‌ است‌ کودکانی‌ که بـه لحـاظ‌ شناختی‌ سالم نیستند،در برقراری ارتباط با زبانی که گروه برای آن شکل گرفته با مـشکل روبـرو‌ هستند‌،یا‌ در گروه رفتارهای اخلالگرانه نـشان مـی‌دهند نباید‌ در‌ بـرنامه‌های‌ مـداخله‌ی‌ گـروهی‌ شرکت‌ داده شوند و برنامه‌های فـردی برای چنین کودکانی مناسب‌تر است.
مدت و طول جلسات برنامه‌های تربیت‌شنوایی فردی و گروهی متفاوت است و مـعمولا هـفته‌ای یک یا دوبار برگزار می‌شود،بـا اخـتصاص‌دادن‌ تـمرین‌هایی بـرای خـانه که در فاصله‌ی زمـانی بـین جلسه‌ها باید انجام شوند. در برنامه‌ای که مرکب از آموزش تحلیلی،ترکیبی و آموزش مدیریت برقراری ارتباط است بـخش تـحلیلی بـرنامه به‌ندرت بیش‌از‌ ۵۲‌%کل زمان جلسه را در بر خـواهد گـرفت.جـلسات فـشرده‌ی بـرنامه‌های مـداخله‌ی گروهی نیز ممکن است برگزار شوند.در این حالت، جلسه‌ها ممکن است شامل چند فعالیت آموزشی ۵۴‌ تا‌ ۰۶ دقیقه‌ای باشد که با زمان‌هایی که برای استراحت در نظر گرفته‌شده جـدا می‌شوند.چنانچه درمانگر برای هر
۱lتمرین از کاربرگه استفاده‌ کند‌ پیشرفت کودکان نیز آسان‌تر پایش‌ می‌شود‌.
گروه‌بندی ویژه برای تربیت‌شنوایی
در بیشتر آموزشگاه‌ها و کلاس‌های دانش‌آموزان دارای آسیب شنوایی،گروه‌های یادگیری براساس سن و عـملکرد زبـانی کودکان(زبان درکی،خواندن و زبان بیانی‌)شکل‌ گرفته‌اند.نوعا هنگامی که‌ کودکان‌ بر این اساس گروه‌بندی می‌شوند نگرانی خاصی درباره‌ی روش مورداستفاده‌ی کودک از حواسش برای به دست آوردن اطلاعات گفتاری(زبـان گـفتاری)وجود ندارد. به همین دلیل بسیاری از کلاس‌ها،شامل‌ کودکان‌ دارای آسیب شنوایی با گستره‌ی وسیعی از توانایی‌های شنیداری است.از آنجا که در این حالت،کودکان خـاصی مـمکن است به‌طور چشمگیری بهتر از دیـگران بـشنوند انجام جلسات تربیت‌شنوایی گروهی‌ می‌تواند‌ بسیار دشوار‌ باشد.در نتیجه،دست‌کم از منظر اهداف تربیت‌شنوایی، بسیاری از درمانگران دسته‌بندی کلاس‌ها را براساس توانایی‌های شنیداری‌ کودکان پیشنهاد کرده‌اند.نـتایج آزمـون غربالگری درک گفتار می‌تواند کـمک کـند‌ کدام‌ دانش‌آموزان‌ باهم دسته‌بندی شوند.
در رابطه با این‌نظر،دلایل بیشماری را برای شکل- دهی گروه‌های تربیت‌شنوایی پیشنهاد شده ‌‌است‌. نخست اگر تمام کودکان در کلاس،توانایی شنوایی مشابهی داشته باشند رشد راهـبردهای‌ تـربیت‌شنوایی‌ کارآمد‌ آسان‌تر خواهد بود.در جایی که همانندی گروهی وجود دارد بین کودکان تمایل کمتری بر‌ رقابت آشکار وجود دارد که شنوایی کدامیک بهترین است و بنابراین،رفتارهای مخرب کمتری‌ از آنها که دارای‌ ضـعیف‌ترین‌ شـنوایی هستند پدیـدار میشود.به علاوه آموزگار شانس رشد مهارت‌های فردی تربیت‌شنوایی ۲lرا بدون نگرانی از فشارهای دیگر(همچون حفظ توازن بـین فعالیت‌های گوش‌دادن آسان و دشوار برای کودکان دارای ظرفیت‌های‌ شنوایی متفاوت)دارد. همچنین اگـر گـروه هـمسالان تازه شکل گرفته در زمان‌های خاصی(مثلا،یکبار روز)دور هم جمع شوند توجه مربی می‌تواند بر بهبود توانایی‌های شـنیداری ‌ ‌کـودکان،بدون نگرانی دائم‌ درباره‌ فهم پیام‌های گفته‌شده متمرکز شود. مواد تازه به مـنظور تـقویت و بـه حد اکثر رساندن انتقال اطلاعات می‌توانند از راه ارائه‌ی دیداری/شنیداری خارج از دوره‌ی تربیت‌شنوایی ارائه شوند.
از سوی‌ دیـگر‌ برای گروه‌بندی مجدد کودکان لازم است که همگی آموزگاران و مدیران آموزشگاه کمک کنند و زمـان چشمگیری را از ساعت کلاس بـرای طـراحی،برنامه‌ریزی،مرور و بکارگیری آزمون دقیق امتیاز غربالگری درک‌ گفتار‌ و مشاهده‌های فردی اختصاص دهند.تمام کارکنان باید همکاری کنند و انعطاف‌پذیر باشند.شکل‌دادن تعداد معقولی گروه یکدست اگر ممکن نباشد،دشوار است چـرا که کودکان کمی در حقیقت مشابه یکدیگرند‌.در‌ شکل‌دهی‌ گروه‌ها هرگاه ممکن باشد عوامل‌ دیگری‌ به‌ جز ظرفیت شنوایی کودک،همچون سن،رفتار کلی،بالندگی،توانایی بینایی،سطح زبان،سازگاری با دیگر کـودکان، سـازگاری با درمانگر،سطح‌ آموزش‌ و وضعیت‌ اجتماعی/
۱lاقتصادی را باید در نظر گرفت‌.این‌کار‌ این اطمینان را ایجاد می‌کند که بحث‌های انجام‌شده در گروه یکدست‌تر و به مصلحت تمام اعضای گروه خواهد بود. همچنین‌ پس‌ از‌ شـکل‌گیری وابـستگی هیجانی قوی به آموزگار عادی،محول‌کردن کار به‌ آموزگار تربیت شنوایی غریبه برای هر خردسالی ممکن است ناراحت کننده باشد.شاید دشوارترین مشکل آن باشد که‌ آموزگار‌ تربیت‌شنوایی‌ ممکن اسـت بـه دلیل دانش ناکامل در فعالیت‌هایی که هر کودک‌ در‌ کلاس عادی تجربه می‌کند در ساخت تمرین‌ها یا مواد مرتبط با گوش‌دادن برای گروه با مشکل‌ مواجه‌ باشد‌.این موضوع گاهی اوقات مـوجب مـی‌شود آمـوزگار و کودک با مواد آموزشی کـه‌ بـرای‌ هـردو‌ جذابیتی ندارند تمرین کنند. پس از گروهبندی ممکن است آموزگار عادی احساس کند در‌ آن‌ بخش‌های‌ روز،تمام تمرین‌های لازم برای تربیت‌شنوایی به وسیله‌ی آموزگار تـربیت‌شنوایی انـجام شـده و نیاز کمی‌ وجود‌ دارد تا او در ساعات دیگر روز تلاش زیـادی بـرای تمرین‌های گوش‌دادن معطوف‌ کند‌.
آشکارا‌ بحث‌های مثبت و منفی به قوت خود باقی است.هنگامی‌که یک مرکز آموزشی عدم گـروه‌بندی‌ را‌ انـتخاب کـند و اگر تمرین گوش‌دادن برای زمان خاصی در روز برنامه‌ریزی نشده باشد‌،مـمکن‌ است‌ برخی آموزگاران از انجام تربیت‌شنوایی در فعالیت‌های روزانه غفلت کنند.این وضع زمانی رخ می‌دهد‌ که‌ آنها آموزگارانی تازه‌کار،بـا اعـتمادبنفس کـم و اساسا نگران مدیریت رفتار کلاسی و فراهم‌سازی‌ اطلاعات‌ محتوایی‌ برای کودکان بـاشند.از سـوی دیگر اگر گروه‌بندی به عنوان راهبرد انتخاب شود،آموزگار ممکن‌ است‌ مایل‌ باشد نظر کارشناس تـربیت‌شنوایی را تـنها بـا گروه(نوع) خاصی از کودکان‌ کامل‌ کند.بنابراین وقتی گروه‌ها شکل گرفتند چـرخش گـروه‌ها مـی‌تواند ارزشمند باشد،بنابراین ۲lمهارت‌های گوناگون تربیت‌شنوایی‌ در‌ هر آموزگار رشد پیدا می‌کند که می‌تواند آنـ‌ها را در زمـان‌های دیـگری‌ از‌ روز با کلاس درس خود ترکیب کند‌.هر‌ آموزشگاه‌،کلاس یا درمانگاه باید گروه‌بندی خودش را‌ بـرطبق‌ کـودکان و کارکنان موجود ترتیب دهد.
آموزش تک‌حسی در برابر چندحسی
پژوهش‌های آزمایشگاهی و تجربه‌های‌ بالینی‌ نـشان دادهـ‌اند تـقریبا تمام افراد‌ دچار‌ کم‌شنوایی درهمان‌ هنگام‌ گوش‌دادن‌ با سمعک(یا کاشت حلزونی)، گفتار‌ را‌ بـا لبـخوانی مطلوب‌تر می‌فهمند.ازاین‌رو،وقتی هدف از گفتار(در خانه یا‌ کلاس‌ درس)تبادل اطلاعات مهم اسـت،تـوجه‌ هـمزمان به اطلاعات د یداری‌/شنیداری‌ بهترین شیوه‌ی تضمین درک درست‌ پیام‌ است.برای مثال،اگر والدی بخواهد بـرای نـخستین‌بار به کودک دارای آسیب شنوایی‌اش‌ توضیح‌ دهد چگونه تخم کدو حلوایی‌ را‌ بکارد‌ احـتمالا بـاید ایـن‌کار‌ را‌ از راه ارتباط دیداری‌/شنیداری‌ انجام دهد،بنابراین کودک می‌تواند بهترین فرصت را برای درک آموزش‌های پیچیده و واژگان تـازه‌ داشـته‌ بـاشد.
وجود،وقتی هدف فراهم کردن‌ تمرین‌های‌ ویژه‌ی رشد‌ مهارت‌ی‌ مهم‌ درکی بـرای کـودک جهت‌ ارتباط گفتاری است،تمرکز تلاش بر هر روش حسی به تنهایی می‌تواند بسیار سودمند باشد‌.عـلیرغم‌ ایـنکه بیشتر آسیب دیدگان شنوایی هنگام‌ برقراری‌ ارتباط‌ معمولا‌ از‌ شنوایی همراه بینایی‌ اسـتفاده‌ مـی‌کنند و علیرغم اینکه اطلاعات صوتی برای بسیاری از افـراد بـا آسـیب جدی شنوایی ناکافی است،این‌ موضوع‌ درسـت‌ اسـت.در حقیقت،اگر دهانتان را بپوشانید‌ و مواد‌ را‌ مجزا‌ از‌ سرنخ‌های‌ دیداری گفتار که به‌طور طبیعی هـمراه آن اسـت،ارائه کنید اغلب جلب‌توجه کودک دارای آسـیب‌
۱lشـنوایی به سـمت ویـژگی‌های صـوتی واژه‌ها یا عبارت‌ها آسان‌تر خواهد بـود‌ و البـته اگر کودک مایل به بهبود ارتباط تلفنی باشد باید درک صرفا شنیداری را تـمرین کـند.هنگام انجام تربیت‌شنوایی در آموزش نوزادان و خـردسالان دارای آسیب شنوایی،این پرسـش کـه آیا‌ از‌ روش صرفا شنیداری استفاده کـنیم(شـکل ۲)یا از روش دیداری/شنیداری مشکل‌ساز است.آشکار است تمام کودکان در خلال رشدشان تداعی‌های دیـداری/ شـنیداری بسیاری(مانند،سگ و صدای پارسـ‌کردن یـا‌ مـاشین‌ آتش‌نشانی و صدای آژیـر آن)را بـا تکرار تقویت این تـداعی‌ها بـاید برقرار کنند،بنابراین صداهای هر روزه معنادار می‌شوند.نگرانی امروز ما این‌ است‌ که آیـا بـینایی را هنگام‌ ارتباط‌ گفتاری با کودک کـنار بـگذاریم(روش تک‌حسی‌۲)یـا اجـازه دهـیم کودک هنگام گوش‌دادن بـه صدایمان لبخوانی کند(روش چندحسی‌۳).آنهایی که از روش تک‌حسی‌ جانبداری‌ می‌کنند حس می‌کنند اگر‌ نوزادی‌ با کـم‌شنوایی چـشمگیر تشویق شود تا از بینایی‌اش برای تـوجه بـه چـهره‌ی گـوینده اسـتفاده کند ممکن اسـت هـرگز به خود زحمت توجه به آن سرنخ‌های صوتی که درکشان دشوار است‌ و آموختن‌ استفاده از آنها را ندهد.آنـهایی کـه از روش چـندحسی پشتیبانی می‌کنند بر این باورند که بـه کـودک بـاید اجـازه داد تـا پردازش دوحـسی(بینایی و شنوایی)را برای برقراری ارتباط‌(با‌ استفاده از‌ هرآنچه اطلاعات گفتاری که در هر حس موجود است)رشد دهد.
مقایسه‌ی مستقیم بین روش‌های تک‌حسی و چندحسی‌ دشوار است،چون کـاربرد خشک و مقرراتی هر روش بندرت انجام می‌شود‌.آموزگارانی‌ که‌ روش‌های صرفا شنیداری را ترجیح می‌دهند تمایل دارند هرگاه کودک در دریافت صوتی گفتار با مشکل روبرو ‌‌شد‌ محرک را به‌طور دیداری/شنیداری ارائه کنند،درحـالی‌که ۲lپشـتیبانان روش دیداری/شنیداری‌ فقط‌ هنگام‌ موفقیت اطمینان‌بخش شنیداری کودک اغلب از فعالیت‌های خاص گوش‌دادن استفاده می‌کنند.
اتخاذ آگاهانه نگرش تجربی‌ و درجه انعطاف‌پذیری به سمت استفاده از ارتباط صرفا شنیداری(یا روشی سـازش‌پذیر)خـردمندانه‌ به نظر می‌رسد،یعنی‌ فراهم‌کردن‌ فرصت‌های گوش‌دادن در خلال روز هرگاه ممکن باشد و ملزم‌کردن کودک به گوش‌دادن بخشی از آنچه می‌گویید.با این وجود،اگر بـرای دورهـ‌های طولانی، گوش‌دادن صرف برای کـودک بـیش از اندازه دشوار‌ است یا در برقراری ارتباط تداخل ایجاد می‌کند،مایل باشید روش صوتی‌تان را با فراهم‌کردن نسبت بیشتری از سرنخ‌های دیداری بهبود ببخشید.از سوی دیگر،اگر کـشف کـردید که کودک تقریبا‌ هـمه‌چیز‌ را بـا گوش دادن تنها می‌فهمد،بکوشید مدت‌زمان بیشتری با دهان پوشیده صحبت کنید.درهرحال نباید از نظر دور داشت که بیشتر کودکان دارای آسیب شنوایی بیشتر ساعات روز را‌ در‌ محیط چندحسی زندگی می‌کنند و بدون توجه به کـم‌شنوایی،ایـن موضوع احتمالا بهترین شرایط یادگیری کل زبان است.ازاین‌رو لازم است بر روش‌هایی که کودکان بتوانند توانایی‌های دیداری/ شنیداری خود‌ را‌ رشد دهند،تمرکز نمود.
شکل ۲:اسـتفاده از روش تـک‌حسی هنگام تـربیت‌شنوایی
۱l
پیاده‌کردن یادگیری شنیداری
هدف از پیشنهادهای زیر شکل‌دادن کتاب آشپزی برای رشد‌ برنامه‌ی‌ یادگیری‌ شنیداری از آغاز تا پایـان‌ نیست‌.روش‌ کتاب آشپزی در رویارویی با نیازهای گوناگون کودکان دارای آسیب شـنوایی مـدرسه‌رو شـکست می‌خورد.به جای آن چهارچوبی‌هایی برای آسان‌کردن طراحی‌ برنامه‌ ارائه‌ شده است:
یادگیری شنیداری را ارزیابی کنید:هر‌ بـرنامه‌ی‌ ‌ ‌یـادگیری شنیداری با ارزیابی آغاز می‌شود.ارزیابی یادگیری شنیداری اطلاعاتی در خصوص سطح جاری دانـش‌آموز فـراهم مـی‌کند،هدف‌های آموزشی‌ را‌ تعیین‌ می‌کند و اگر ارزیابی در طول زمان انجام‌شده باشد پیشرفت را‌ مستند می‌کند.انتخاب هـر ابزار ارزیابی با سطح مهارت هدف‌گذاری‌شده،ویژگی‌های صوتی جنبه‌ی زبانی که فرد مـایل است‌ بررسی‌ کند‌ و سـطح تـوانایی پیشگویی که از دانش‌آموز انتظار می‌رود بتواند با آن‌ سازگار‌ شود،تعیین می‌شود.ارزیابی بدون تعیین سطح زبان درکی و بیانی کودک ناکامل است.
هدف‌های یادگیری را‌ مشخص‌ کنید‌:در نظر بگیرید مهارت ادراکی هـدف یادگیری و شکل و محتوای زبان، محرک مداخله‌ باشند‌.محتوای‌ آموزشی همچنین محرک‌های مورداستفاده برای دانش‌آموزان را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.چنانچه کودک‌ در‌ حال‌ فراگیری زبان یا محتوای آموزشی تازه باشند درمانگر مـی‌تواند بـه مهارت شنیداری پیشتر رشدکرده‌ بازگردد‌.
برای تحریک طرحریزی کنید:رشد مهارت‌های گوش دادن پیش از مشاهده‌ی برون‌داد مشابه‌ از‌ کودک‌ نیازمند درون‌دادهای بیشماری است.دوره‌ی تحریک اغلب حتی برای سطوح بالاتر مهارت گـوش‌دادن لازمـست‌.گنجاندن‌ مرحله‌ی تحریک در آموزش نیازمند سرنخ‌گیری همزمان هدف‌های جاری و آتی است، ۲lبنابراین‌ تحریک‌ براساس‌ پیشرفت تدریجی آماده شده.
رهنمودهای موجود در محیط اجتماعی آموزش زبان را در نظر بگیرید‌:۱)علاقه‌ی‌ کودک را دنـبال کـنید،۲) مثال‌هایی آماده کنید که به‌طور طبیعی رخ می‌دهند‌، ۳)آشکارا‌ به‌ تقلید یا پاسخ کودک کمک کنید، ۴)دوره‌ی آموزش را در تعاملات جاری جای دهید، ۵)تعمیم‌ را‌ با‌ استفاده از رویارویی‌های چندجانبه در چندین بافت مـحاوره‌ای بـرنامه‌ریزی کـنید.
از پیش‌درآمد‌ زبانی‌ استفاده کنید:پیـش از ایـنکه فـعالیتی ارائه شود آن را برای کودک توضیح دهید، بنابراین کودک‌ نخست‌ به زبان گفتاری گوش می‌کند و از راه فعالیت این زبان را تکرار‌ می‌کند‌.
برای هر هـدف یـادگیری،گـزینه‌های پاسخ و تجربه‌های‌ یادگیری‌ گوناگونی‌ فراهم کنید:این‌کار مـوجب سـازگاری راهبردهای گوناگون‌ درکی‌(که ممکن است به وسیله‌ی نوآموز به کار روند)می‌شود.در صورت لزوم‌ رشد‌ راهبردهای کامل درک را هـدف‌گذاری‌ کـنید‌.
مـثال‌های غیرمعمول‌‌۴بزنید‌:برهم‌زدن‌ روال معمول‌۵ مقدمه‌ای بر شکل‌گیری ساختارهای‌ تازه‌ی‌ دانـش است. فعالیت‌هایی که به نتایج موردانتظار نمی‌انجامند موجب بر هم‌زدن تعادل‌ می‌شوند‌ و در کودک این انتظار را پیش‌ می‌آورند کـه در آنـچه‌ شـنیده‌،مقداری عدم پیش‌بینی پذیری وجود‌ خواهد‌ داشت.
یادگیری فعال و تعاملی اسـت:کـودک باید با آنچه شنیده کنشی انجام دهد‌.
محتوا‌ و روند را یکپارچه کنید:هنگامی‌ آموزش‌ محتوای‌ حیطه‌های مـوضوع تـحصیلی‌ رونـد‌ گوش‌دادن را یکپارچه کنید‌.
تمرین‌های‌ گوش‌دادن شنیداری را در راستای سطح زبانی،واحد زبانی و مـحدودیت پاسـخ طـراحی کنید: برطبق‌ عملکرد‌ کودک،رشد مهارت شنیداری را در‌ این‌‌
۱lسطوح‌ هدف‌گذاری‌ کنید‌.به جای حـذف مـهارت‌ها‌، آنـها را اضافه کنید.
وقتی کودک در یک مهارت خبرگی به دست آورد،فرصت‌هایی برای‌ تقویت‌ و تعمیم آن فـراهم کـنید.
با آهنگ‌ مناسب‌ پیش‌ روید‌:هدف‌ها‌ و فعالیت‌ها باید در‌ سطوح‌ گوناگون خبرگی مهارت تـوزیع شـوند.
گـوش‌دادن فعالیتی درونی است که مستقیما نمی‌توان آن را سنجید:برخی‌ تکالیف‌ را‌ در چهارچوب محرک/ پاسخ بگنجانید،بـنابراین آمـوزش‌ پاسخی‌ ویژه‌ از‌ هر‌ فعالیت‌ استخراج خواهد کرد و عملکرد می‌تواند پایش شود.این مـوضوع را بـا ارزیـابی‌کردن اشتباه نکنید. ممکن است ضروری باشد پاسخ را آموزش داده و پیش از آنکه عملکرد مشاهده‌ شود به کـودک تـجربه‌ی پاسخ درست را انتقال دهید.
کودک را برای پذیرش مسئولیت ارتباط موفق آماده کـنید:در جـلسه‌ی درمـان قطع ارتباط را مجاز بدانید و کودک را در جبران‌ و پیشگیری‌ از آن راهنمایی کنید.
عوامل مؤثر بر عملکرد را شناسایی کـنید و ایـن عـوامل را در انتظار از عملکرد مدنظر قرار دهید.
(به تصویر صفحه مراجعه شود) ویژگی‌های کـودک هـمچون‌ مقدار‌ کم‌شنوایی یا سن شناسایی که ممکن است دستیابی به اهداف یادگیری را آهسته کنند نباید مـانعی بـرای برنامه‌ی تربیت ۲lشنوایی شوند.به‌ جای‌ آن با ادامه‌ی آموزش،انتظارات‌ واقعی‌ درمـورد مـیزان یادگیری و سطح پایانی باید شکل بگیرند.
تـذکرهای مـهم
نـوفه‌ی آزارنده:کودکان بیشترین سودمندی از تربیت شنوایی را زمـانی بـه دست می‌آورند که‌ گوش‌دادن‌ را در محیط آرام‌ تمرین‌ کنند.کودکان دارای آسیب شنوایی برای بـرقراری ارتـباط مناسب نیازمند محیطهای آرام هستند.هـرچه آسـیب شنوایی کـودک بـیشتر بـاشد،محیط گوش‌دادن باید آرام‌تر باشد.کـودکان مـی‌توانند آرام، ساکت و همکاری‌کننده باشند‌ یا‌ شلوغ و آشوبگر بوده و در بیشتر صداهای ناخواسته‌ی کلاس دسـت داشـته باشند.سطح نوفه‌ی کودکان به‌طور چـشمگیری به عنوان تابعی از گـروه‌بندی کـلاسی و ساعات روز نوسان خواهد داشت.
چـگونه مـی‌توانید کودک‌ دارای‌ آسیب شنوایی‌ را به آرام کار کردن تشویق کنید؟برخی آگاه نیستند چقدر می‌توانند پر سـروصدا و آشـوبگر باشند.باید به آنها‌ نـشان دهـید چـگونه صدای خود را پایـش کـنند و چگونه خود را‌ آرام‌ نـگهدارند‌.بـه علاوه می‌توانید:تمرین‌های هدفمندی آماده کنید تا کودکان را کاملا سرگرم کنید، به روش‌هایی بـرای مـلزم‌کردن ‌‌کودکان‌ به گفتگوی آرام بیندیشید،تکنیک‌های مـدیریت رفـتار را برای کـنترل شـخصی خـود بر‌ گروه‌ گسترش‌ دهـید و ارتباط گروهی را تشویق نمایید.
به علاوه باید تشخیص دهید بیشتر اشیایی که ممکن‌ است کـودک بـه کلاس آورد(خطکش،کتاب، مداد)اگر بـه مـیز یـا صـندلی‌ کـوبیده شوند نوفه ایـجاد‌ خـواهند‌ کرد و بنابراین موجب پرت‌شدن حواس می‌شوند.از کودکان بخواهید هنگام ورود وسایل‌شان را
۱lدر گوشه‌ای از اتاق قرار دهند و در آرام‌ساختن اتـاق بـه شـما کمک کنند.
بیش از اندازه از‌ پیش طراحی نـکنید:نـیازی نـیست تـا از طـرح درس آمـاده‌شده‌ی کاملی پیروی کنید.اگر در وسط جلسه‌ی تربیت‌شنوایی فهمیدید که آنچه برای کودک آماده کرده‌اید بیش از اندازه آسان یا دشوار‌ است‌،فعالیت را تغییر دهید تا با توانایی‌اش مـناسب شود. برای مثال،اگر تمرین شناسایی واژه را با استفاده از شکل‌های جانوران طراحی کرده‌اید و این تمرین برای کودک بسیار آسان است‌،از‌ او درباره‌ی جانوران،باغ- وحش یا جانوران خانگی پرسش‌های درکی بپرسید. اگـر تـمرین بیش از اندازه دشوار است،با مجموعه‌ی محدودتری ادامه دهید یا تمرینی در سطح تمایز ارائه‌ کنید‌.
احتمالا آماده‌کردن مواد آموزشی پیچیده پیش از جلسه‌ی تربیت‌شنوایی به زحمتش نمی‌ارزد.اگر زمان آمـاده‌سازی نـسبت به مدت فعالیت محرک/پاسخ زیاد است(برای مثال،شناسایی واژه)پس آماده‌سازی‌،بیش‌ ازاندازه‌ گسترده بوده.بجای آماده‌سازی شکل‌ها‌، بریده‌ها‌ و اشیای‌ پیچیده صرفا آنـچه لازم اسـت را روی تخته‌سیاه یا برگه‌ای بنویسید یـا بـکشید.
سطح را بالا نگهدارید:اگر کودک می‌تواند در‌ سطح‌ بسیار‌ بالاتر(مانند شناسایی)عمل کند،زمان بسیار زیادی‌ را‌ روی تمرین‌های شنیداری سطح پایین(مانند کشف صداهای گـفتاری)صـرف نکنید.به کودکان بـیشترین تـمرین‌ها را در بالاترین سطحی‌ دهید‌ که‌ توانایی دارند.گاه‌گاهی برای به چالش‌کشیدن کودک از تمرینهای سطح‌ بالاتر استفاده کنید.هنگامی که مطمئن نیستید چرا کودکی موفق به دادن پاسخ درست نشده نخست از تمرین‌های‌ سـطح‌ پایـین‌تر‌ به عنوان فعالیت‌های جبرانی استفاده کنید.همچنین ممکن است در خلال‌ ۲lآموزش برای تغییر آهنگ،فعالیت‌های گوش‌دادن ساده‌ای را ارائه کنید،یا فقط به کودک اجازه دهید‌ موفقیت‌ را‌ بدون تلاش فراوان تجربه کـند.
انـدرز صوتی:خـیلی‌زود از ارتباط شنیداری دست‌ نکشید‌.اگر‌ با دهان پوشیده پرسشی را مطرح کردید و کودک نتوانست پاسخ دهد،بیدرنگ دهـان‌تان را‌ آشکار‌ نکنید‌.با تکرار ساده و تأکید روی واژه‌ای خاص یا با کـمک‌گرفتن از واژهـ‌های اضـافی باز‌ هم‌ امتحان کنید.سرانجام ممکن است اجازه دهید کودک واژه‌های کلیدی مشخصی را لبخوانی‌ کند‌،اما‌ پیـش ‌ ‌از ایـن چندین بار با دهان پوشیده امتحان کنید.
گوش‌دادن گروهی:از بازی‌های‌ رقابتی‌ گوش‌دادن گـروهی کـه در آنـها توانایی شنوایی یک کودک در مقابل دیگران مقایسه‌ می‌شود‌،بپرهیزید‌.به این معنا که محرک صـوتی را به گروه ارائه نکنید و سپس بپرسید چه کسی‌ پاسخ‌ را می‌داند؟معمولا نتیجه غریو مشتاقانه‌ای خواهد بـود.به جای آن هربار از کـودکی‌ بـخواهید‌ کنار‌ شما در جلوی کلاس بنشیند و سپس تمرین(گزینه‌ها و مواد تصویری روی تخته‌سیاه)را مستقیما در‌ پیش‌ دیدگان‌ دیگران ارائه کنید.هربار،از دیگران بپرسید آیا کودک به درستی پاسخ‌ داده‌ یا خیر.در جلسه به هر کـودک نوبتی دهید.این روش از محیط رقابتی جلوگیری می‌کند‌ و کودک‌ منتخب را نیز برای گوش دادن دقیق نزدیک شما می‌آورد.
آغاز و انجام‌
بکوشید‌ فعالیت‌های گوش‌دادن بین‌جلسه‌ای و درون‌جلسه‌ای را تغییر دهید‌.بنابراین‌،شما‌ و کودک علاقمند و متوجه بـاقی مـی‌مانید.ممکن است‌ بتوانید‌ تمام فعالیت‌ها را به موضوع ویژه‌ای مربوط کنید.برای مثال، جانوران،آب و هوا‌ یا‌ غذاهای موردعلاقه.به علاوه:
۱)با‌ فعالیت مقدماتی‌ کوتاهی‌ آغاز‌ کنید تا کودک را به گوش‌دادن‌ عـلاقمند‌ کـنید.چیزی آسان مانند کشف صدا یا نامیدن واژه‌ای.
۲)فعالیت اصلی را‌ که‌ در آن چیز تازه یا دشواری‌ را امتحان می‌کنید ارائه‌ نمایید‌.دل را به دریا بزنید‌ و کودک‌ را برای انجام تمرین‌های شنوایی که مـمکن اسـت برایش ناآشنا باشد به چالش‌ بکشید‌.برای مثال،به یادآوردن سه‌ دستور‌ کلامی‌ مرتبط،گفتن متضاد‌ واژه‌ها‌ یا پاسخ به پرسش‌های‌ درکی‌ پس از داستانگویی.
۳)با فعالیت پایانی کوتاهی نتیجه‌گیری کـنید.بـرای ۲lکـمک به اعتماد‌ به‌ نفس کـودک در تـوانایی‌های گـوش دادن‌،تکلیف‌ شنیداری پیشتر‌ تمرین‌ شده‌ای‌ را ارائه نمایید.برای‌ مثال،بگویید«مهرداد،ممکنه کتاب را برداری»یا،«نیلوفر،در را باز کن».
به یاد‌ داشـته‌ بـاشید،هـمیشه تلاش کنید هر جلسه‌ی‌ تربیت‌شنوایی‌ را‌ با‌ تمرینی‌ کـه کـودک می‌تواند‌ موفق‌ شود به پایان برسانید.این هدف نگرش مثبت به گوش دادن را حفظ خواهد کرد.از‌ فعالیت‌هایی‌ که‌ پیشتر امـتحان کـرده‌اید و آنـهایی که هر کودکی‌ دوست‌ دارد‌ انجام‌ دهد‌،استفاده‌ کنید.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *