کتاب حلیه یا زیبا نگاشته، شفاء خواهی از زیورهای مخطوط نبوی

حلیه یا زیبا نگاشته
شفاءخواهی از زیورهای مخطوط نبوی

تهیه شده در دفتر فرهنگ معلولین

رسول اکرم(ص):
استشفوا بالحلیه
با زیور مخطوط نبوی، مطالبه سلامت نمایید
***
سال ها معلولین و بیمارها حلیه ها را به صورت
حرز برای شفا و سلامتی استفاده می کرده اند.

شناسنامه
گردآوری اطلاعات: اباذر نصر اصفهانی
ویرایش: محمد نوری
امور فنی: علی نوری
تاریخ: آبان ماه ۱۳۹۰
ناشر: دفتر فرهنگ معلولین
ایران، قم، بلوار محمد امین، خیابان گلستان، کوچه۱۱، پلاک۴
تلفن: ۳۲۹۱۳۴۵۲-۰۲۵ فکس: ۳۲۹۱۳۵۵۲-۰۲۵
www.HandicapCenter.com
info@HandicapCenter.com
هرگونه برداشت و استفاده از کتاب، تنها با ذکر مأخذ و اجازه دفتر امکان پذیر است.

فهرست
پیشگفتار ۴
حِلیه نویسی ۹
حلیه تصاویر کلامی از پیامبر اسلام(ص) ۱۷
مسابقه جهانی حلیه نویسی ۳۷
ضمیمه: نمونه ها ۴۵

پیشگفتار
حلیه در لغت به معنی زیور و زینت و در اصطلاح در علوم مختلف، معانی و کاربردهای گوناگون دارد. در علم طب و داروسازی، حلیه نوعی گیاه بوده که در مصارف دارویی و پزشکی استفاده می شده است و حدیث نبوی استشفوا بالحلیه را مصرف این گیاه و شفا یافتن تفسیر می کرده اند. اما در علم حدیث، به احادیث توصیف گر رسول اکرم(ص) که درباره سیرت یا صورت پیامبر خاتم محمد بن عبدالله(ص) بوده، گفته می شود. اما در هنر از سده ۱۱و۱۲ق در عثمانی (ترکیه کنونی) شکل کشیدن با خطاطی از احادیث فوق را آغاز کردند. با خطاطی جملات احادیث مدح پیامبر(ص)، گل و بوته یا دیگر تصاویر می کشیدند. یک مدل از این اشکال، هرچند ابتدا هر نوع جمله ای را با خطاطی، تبدیل به اشکال می کردند. ولی به تدریج محدود و منحصر شد به احادیث مدح رسول اکرم(ص). یعنی با این احادیث و خطاطی آنها، شکل ترسیم می کردند. جوهر و خمیر مایه مصور و تصاویر، احادیث نعتی و مدحی درباره حضرت بود. به ویژه جملاتی که از حضرت علی(ع) در وصف حضرت محمد(ص) در نهج-البلاغه یا جاهای دیگر آمده، خمیر مایه تصاویر می شد. اینگونه اشکال حلیه یا زیور و زینت نامیده می‌شود. زیرا اینها آنچنان زیبا است که برای تزیین خانه، مدرسه و مغازه استفاده می شده است.
خمیر مایه این شکل ها، حدیث درباره حضرت رسول(ص)، خطاطی زیبا و طرح اسلیمی و معنی دار است. با این سه عنصر، شکل ها و تصویرهای بسیار زیبا و جذاب ترسیم و عرضه کردهاند.
به تدریج حلیه (خط نقاشی) یا (زیبا نگاشته) توسعه یافت و به شکل یک هنر مطرح شد. شاید در ایران اسدالله و مرغ حق در مقابل حلیه عثمانی باب شده باشد. در اسدالله و مرغ حق، احادیث درباره حضرت امیر(ع) به شکل شیر شجاع یا مرغ سخن گو کشیده می شوند و هنرمندان شیعه ایرانی در رقابت با هنر سنی عثمانی، این اشکال را با استفاده احادیث نعتی و مدحی درباره حضرت ابداع کردند.
این دفتر درصدد برآمد تا انواع حلیه ها را با کمک خود معلولان توسعه دهد. زیرا در حدیث نبوی امر به مطالبه شفا با حلیه شده و مقدمه شفای با حلیه، ترسیم خود حلیه است.
از اینرو برای آموزش معلولین، این دفتر اقدام به گردآوری حلیه‌ها، اسدالله و مرغ حق کرده است. این مجموعه اختصاص به حلیه ها دارد. برای توضیح بیشتر و آشنایی هنرجویان معلول، مقاله ای از دانشنامه جهان اسلام و از کتاب هنر قلم آورده ایم. نیز گزارشی از همایش حلیه در جهان اسلام در ادامه می آید.
یکی از فعالیت های این دفتر مهارت افزایی است. تلاش هست در عرصه هنرهای دینی و آثار اسلیمی، آموزش هایی متناسب حال معلولین داشته باشیم و آنان را ارتقاء دهیم؛ تا هم خدمتی به فرهنگ ملی ـ اسلامی داشته باشند و هم درآمدزایی و اشتغال.
فلسفه و حکمت روی آوردن به حلیه، یک حدیث از رسول اکرم(ص) است که فرمود: «استشفوا بالحلیه»؛ یعنی با استفاده از حلیه برای مریض و معلول شفا و سلامت بخواهید. بر اساس همین حدیث، حلیه ها را در جاهای مختلف نصب می-کردند، تا برای آنان برکت، سعادت، سلامت، رفاه و آسایش بیاورد. زیرا ریشه اصلی همه خوبی ها و خوشی ها را سلامت جسمی و روحی انسان می دانستند و سلامت و شفاء، همه محاسن را به دنبال خود می آورد.
دفتر فرهنگ معلولین درصدد است با کمک خود معلولین این سنت را احیا کرده و مجدداً حلیه را ترویج کند، تا بلکه از این طریق سلامت و سعادت این قشر و دیگر آحاد جامعه تأمین گردد.
در پایان این مجموعه لوح فشرده ای شامل تصاویر حلیه ها با توضیحات می آید، به دلیل کمبود فضا همه حلیه ها را نمی‌توانستیم در این مجموعه چاپ کنیم. برخی حلیه ها دارای نام خلفای راشدین است. این نوع حلیه ها نه برای ترویج آنان بلکه برای نشان دادن ماهیت حلیه عثمانی آمده است.
این مجموعه به کوشش اباذر نصر اصفهانی فراهم آمده است. از پژوهشگران خواهشمندیم راهنما باشند و با نقدهای خود بر کمال این مجموعه بیفزایند.
محمد نوری

حِلیه نویسی
حجت فخری
حِلیه‌نویسى، نوعى قطعه‌نویسى مذهّب عمدتاً مشتمل بر وصف شمایل پیامبر و گاه امامان. واژه حِلیه یا حُلیه از ریشه ح ل ى و به معنى زیور و زینت است. ابن‌منظور، ماده اصلی آن را حلى می داند. حلیه در اصطلاح به معناى وصف شمایل پیامبر و گاه خلفا و ائمه نیز به کار مى‌رود. حلیه‌نویسى در بین عثمانیان رواج داشته است. هنرمندان ایرانى چندان تحت‌تأثیر این سنّت در فرهنگ عثمانى نبودند و نمونه‌هاى اندکى از حلیه پدید آورده‌اند.
در حلیه‌نویسى خطاطان عثمانى محبت خود را به پیامبر اسلام ابراز مى‌کردند. آنان براساس حدیث «استشفوا بالحلیه» ، تحریر حلیه شریف پیامبر را مبارک مى‌دانستند و نیز اعتقاد داشتند هرجا حلیه پیامبر یا حلیه شریف، حلیه نبى، حلیه سعادت باشد، نه فقط آنجا را از گزند آفاتى چون زلزله و آتش‌سوزى و قحطى حفظ مى‌کند، بلکه موجب آرامش و رفاه و برکت ساکنان آنجا خواهد شد. حتى بر این باور بوده‌اند که حلیه در روز رستاخیز شفیع افراد خواهد شد. به سبب حرام بودن شمایل‌نگارى در اسلام، نوشته مشتمل بر وصف پیامبر به خط خوش، جاى تصویر را گرفت. با نصب حلیه بر تخته و بعدها مقوا، دیوار اماکن مقدس، محل کسب و کار و خانه‌ها را مزیّن مى‌کردند. خوشنویسان، حلیه پیامبر را بر اساس روایتى از حضرت على(ع) [در وصف پیامبر] مى‌نوشتند.
حافظ عثمان (درگذشت ۱۱۱۰) را مبدع حلیه نویسى دانسته‌اند. او در واقع، خوشنویسى را به سیره‌نویسى پیوند داد. وى بیش از چهارصد حلیه نوشته که بسیارى از آنها موجود است. ظاهراً حافظ عثمان در ابتدا حلیه‌ها را فقط به خط نسخ و در اندازه‌اى مى‌نوشت که بتوان در جیب گذاشت. نخستین نمونه حلیه به ابعاد ۱۴×۲۲ سانتیمتر در چهار ستون در سطور افقى به خط نسخ با ترجمه ترکى به همان خط اما بسیار نازک‌تر نوشته شده است، به گونه‌اى که ترجمه ترکى هر عبارت در سطر مورب با اصل افقى آن به ‌شکل مثلث مى‌آمد. پس از آن، حافظ عثمان متن عربى روایتى از حضرت على علیه‌السلام را درباره ویژگیهاى جسمانى پیامبر کتابت کرد.
او حلیه‌هایش را در کیفى از گردن مى‌آویخت و هنگامى که در اثناى ذکر به حال وجد مى‌رسید، نوشته‌ها از گردنش مى‌افتاد و علاقه‌مندان آنها را برمى‌داشتند. گفته شده که نوشتن حلیه و طرح آن را پیامبر در عالم معنا به او امر کرده است.
قسمتهاى مختلف حلیه معمولاً عبارت‌اند از: ۱) تاج یا سرلوح، که ترکها آن را «باش مقام» مى‌نامند. در این قسمت بسمله یا استعاذه و بسمله، گاهى نیز آیه مربوط به بسمله (نمل: ۳۰) به خط ثلث نوشته مى‌شود. ۲) شمسه، که بیشترین بخش متن اصلى حلیه را تشکیل مى‌دهد و به خط ثلث نوشته مى‌شود. این قسمت اغلب به شکل دایره است، اما نمونه‌هاى بیضى و مربع‌ شکل آن نیز موجود است. ۳) هلال. در حلیه‌هایى که قسمت شمسه آنها دایره‌اى شکل است، اغلب هلال باریک و زراندودى در قسمت پایین دایره طراحى مى‌شود که دو سر آن به طرف بالا کشیده شده است که آن را تشبیه پیامبر به خورشید و ماه دانسته‌اند. ۴)گوشه‌ها. در چهار گوشه قسمت شمسه چهار قسمت دایره‌اى یا بیضى یا دندان موشى طراحى شده است که در آنها نام چهار خلیفه اول نوشته مى‌شود. در مواردى نیز چهار نام رسول‌اللّه، یعنى احمد و محمود و حامد و حمید، یا نام «عَشَره مبشَّره» (ده صحابى که بهشت بدانان وعده داده شده است) و ده معجزه پیامبر نوشته مى‌شود. ۵) آیه کریمه. در این قسمت در زیر شمسه، آیه‌اى مربوط به پیامبر (معمولا آیه ۱۰۷ سوره انبیا و گاه آیه ۴ سوره قلم یا آیات ۲۸ـ۲۹ سوره فتح) یا کلمه توحید نوشته مى‌شود. ۶) کتیبه زیرین. این قسمت مربوط به ادامه متن حلیه، دعا و امضاى خطاط و تاریخ حلیه است. اگر تمام متن حلیه در شمسه بگنجد این قسمت حذف مى‌شود. ۷) در دو طرف کتیبه زیرین دو کتیبه مستطیلى پر تزیین وجود دارد. این دو قسمت یا بدون نوشته است، یا نام حسنین علیهماالسلام در آنها نوشته مى‌شود.
حلیه‌نویسى بعدها بسته به قابلیت هاى هنرمندان تغییراتى یافت. با افزایش تولید کاغذ در ابعاد بزرگ، حلیه‌ها نیز در ابعاد بزرگ‌تر نوشته شد و به جاى چوب، که بید آن را مى‌خورد، روى مقوا چسبانده شد و بدین سبب آسیب کمترى دید. حلیه‌نویسى در ابعاد بزرگ را قاضى عسکر مصطفى عزّت افندى (متوفى ۱۲۹۳) آغاز کرد و بدین‌سان، خط ثلث ـ محقق و نسخ نیز در حلیه‌ها صورت جلى یافت. حسن رضاافندى در قسمت زیر کتیبه حلیه‌هایش با خط ثلث حدیث معروف «لولاک لولاک لماخلقت الافلاک» را افزود و طول حلیه را تا بیش از دو متر افزایش داد. همچنین محمد فهمى‌افندى، در ابعاد بزرگ، در کنار استفاده از خط ثلث در قسمت شمسه، از خط غبار نیز استفاده کرد و با آن طرحهاى گل و گیاه کشید. در حلیه‌ها گاه جملات ترکى و فارسى نیز به متن عربى افزوده مى‌شد. متون حلیه براى تذهیب‌کاران نیز صحنه نمایش هنرشان بود. نگارگران نیز گاه نگاره‌هاى مکه و مدینه را در آنها رسم مى‌کردند.
حلیه‌نویسى مناسبتى با اجازه نامه‌ها نیز داشت، چنان‌که خطاط با نوشتن حلیه از استادش اجازه‌نامه دریافت مى‌کرد. چنان‌که سلطان محمد دوم عثمانى با نوشتن حلیه‌اى زیبا اجازه خود را از محمد وصفى دریافت کرد و عارف افندى فِلِبه‌اى، کامل آق‌دیک و رفاعى عزیزافندى نیز هر یک با نوشتن حلیه‌اى در خط ثلث ـ نسخ اجازه‌نامه گرفتند.
الواح حلیه پس از قرن سیزدهم/ نوزدهم با طرحهاى غربى تزیین شدند، اما از ۱۳۱۹ش/۱۹۴۰ به بعد دوباره همان شیوه تزیین سنّتى معمول شد. حلیه‌ها جز به صورت الواح براى آویختن، بر روى سنگهاى گران‌بها و نیمه گران‌بها نظیر کوارتز زرد نیز نوشته مى‌شد که براى دفع شر بود و کاربردى طلسم‌گونه داشت. نمونه‌هاى زیادى از حلیه‌ها در موزه‌هاى مختلف، به‌ویژه موزه توپقاپى‌سراى، موزه آثار ترکى و اسلامى و موزه هنر خطاطى اداره اوقاف استانبول، نیز در بعضى کتابخانه‌ها، مانند کتابخانه‌هاى سلیمانیه و دانشگاه استانبول و در مساجد جامع و محلى و برخى مجموعه‌هاى شخصى موجود است.
مآخذ
اوقطاى آصلان‌آبا، فنون الترک و عمائرهم، ترجمه احمد محمد عیسى، استانبول ۱۴۰۷ق/۱۹۸۸م؛ ابن‌منظور، لسان العرب؛ ژاک داماز، هنر خطاطى در ترکیه از قرن دوازدهم، ترجمه صادقى‌وند و بهروز گلپایگانى، تهران [۱۳۶۰ش]؛ آنه‌مارى شیمل، خوشنویسى و فرهنگ اسلامى، ترجمه اسداللّه آزاد، مشهد ۱۳۶۸ش؛ سلیمان سعدالدین مستقیم‌زاده، تحفه خطاطین، استانبول ۱۹۲۸؛ هنر قلم: تحول و تنوع در خوش‌نویسى اسلامى، گردآورى ناصر خلیلى و نبیل ف.صفوت، سرویراستار انگلیسى: جولیان رابى، مترجم فارسى: پیام بهتاش، تهران: نشر کارنگ، ۱۳۷۹ش؛

Abdulaziz Bey, Osmanli adet, merasim ve tabirleri (Adat ve merasim-i kadime, tabirat ve muamelat-i kavmiye-i Osmaniye), ed. Kazim Arisan and Duygu Arisan Gunay, Istanbul 2002; Murat Belge, Osmanli’da kurumlar ve kultur, Istanbul 2005; Abdurrahman Guzel, Dini- tasavvufi Turk edebiyat, Ankara 2004; Huseyin Vassaf Osmanzade, Sefine-i evliya, ed. Mehmet Akkus and Ali Yilmaz, Istanbul 2006; Hasan Ozonder, Ansiklopedik hat, tezhip sanatlari deyim ve terimleri sozlugu, Konya 2003; Mehmet Zeki Pakalin, Osmanli tarih deyimleri ve terimleri sozlugu, Istanbul 1971-1972; Muhittin Serin, Hat sanati ve meshur hattatlar, Istanbul 2003; TDVIA, s.vv. “Hilye” (by Mustafa Uzun), “ibid. Hat” (by M. Ugur Derman); Mahmud Bedreddin Yazir, Medeniyet aleminde yazi ve Islam medeniyetinde kalem guzeli, ed. Ugur Derman, Ankara 1972-1974.

ملاحظات
نویسنده چندجا گویا خطاهایی دارد. ۱٫ مدخل به صورت حلیه نویسی ثبت شده در حالی که جوهره حلیه، ترسیم اَشکال با استفاده از جملات و کلمات نگارش یافته با خط زیبا است. ۲٫ در شناسه، حلیه را نوعی قطعه نویسی و مذهب دانسته است. در حالی که مرقع یا قطعه نویسی با حلیه دو رشته هنری کاملاً مجزا می‌باشند. ۳٫ به شمایل نگاری حضرت محمد اشاره کرده ولی نگفته ریشه حلیه ها، شمایل نگاری و توصیف های حضرت علی(ع) از حضرت محمد(ص) بوده است. ۴٫ در سطر سوم و چهارم می نویسد: هنرمندان ایرانی در مقابل عثمانی ها، انواع دیگری از حلیه را ابتکار کردند؛ ولی نگفته ایرانیان غیر از انواع حلیه، هنرهای دیگری مثل مرغ حق و اسدالله و طاووس را ابتکار کردند. (دفتر فرهنگ معلولین)

حلیه تصاویر کلامی از پیامبر اسلام
واژه ی «حلیه» به جملاتی اطلاق می شود که در توصیف پیامبر اسلام، حضرت محمد(ص) گفته شده باشد. جملاتی که ویژگی‌های ظاهری، منش و سلوک پیامبر را تصویر کند. درباره حضرت این کلمه گاه برای نشان دادن همین جملات و نوشته های توصیفی درباره حضرت است. اما گاه به هنر و سبک خوشنویسی این گونه متون است.
بسیاری از این شروح کهن که در بیش تر «حلیه»ها بازنویسی شده برگرفته از «حلیه»ای منسوب به حضرت علی بن ابیطالب (شهادت سال ۴۱ق)، داماد و پسر عم پیامبر(ص) است. عباراتی مؤثر، پر احساس و پر معنی، از زبان کسی که فدایی و دوست پیامبر(ص) و اولین مؤمن به اسلام بود. یکی از مهمترین منابع این متن، روایات متعددی است از زندگی پیامبر(ص) به قلم الغدید ابن موسی متوفی به سال ۵۴۴ق، که در کتاب الشفاء بتعریف المصطفی جمع شده است. در گنجینه خلیلی نسخه ی بسیار معتبری از شفاء از سده ی ۱۰ وجود دارد، که متعلق به سلیمان کبیر (حدود ۹۷۴-۹۲۶ق) بوده است.
این متن شامل ۴ فصل و هر فصل خود به دو بخش کوچک تر تقسیم شده است. این اثر به زندگی و دوران حیات پیامبر اسلام(ص) پرداخته است. صرف نظر از گفته های علی بن ابیطالب(ع) در این زمینه، اطلاعاتی که توسط الغدید بن موسی نقل شده مؤثق تر و معتبرتر از دیگر آثار است. نوشته او بر اساس گفته های اهل بیت پیامبر(ص)، دوستان و صحابه ی ایشان، از جمله عایشه، انس بن مالک و ابوهُریره تهیه شده است.
طبیعتاً از دوران زندگی حضرت محمد(ص) هیچ گونه ضبط تصویری وجود ندارد، اما توصیف پیامبر از زبان علی(ع)، که اصیل ترین و معتبرترین نمونه در نوع خویش است، تصویر کلامی منحصر به فرد و بسیار رسایی از پیامبر ارائه می دهد. در دوران جاهلیت و در آغاز ظهور اسلام، فرهنگ جامعه از نوع کلامی بود. مردم بنا به موقعیتی که داشتند، افکار و آراء خود را خواه با بیانی ساده و عامی، خواه در قالبی شاعرانه و همراه با آرایه های ادبی، بیان می کردند. زبان آنان از دامنه ی واژگان بسیار گسترده ای برخوردار بود و چنان وسعت بی حد و حصری داشت، که در شرح و وصف، ظریف ترین تفاوت ها ثبت می شد. به همین دلیل، با آنکه «حلیه» در زبان و ادبیات کهن عرب کاربرد داشته، ولی به طرزی شگرف و رسا ویژگی های معنایی ویژه روزگار علی(ع) را نشان می دهد. «حلیه»ی حضرت علی(ع)، نمونه اساسی و بنیانی اکثر حلیه هایی است که تاکنون دیده شده و در برگیرنده ی ۲۷ جمله ی کوتاه است:
۱٫ هنگامی که علی(ع)، پیامبر(ص) را وصف کرد. ۲٫ فرمود: او نه زیاد بلند قامت. ۳٫ و نه بیش از حد کوتاه بود. ۴٫ میانه قامت بود. ۵٫ گیسوان اش کوتاه نبود و زیاد جعد نداشت. ۶٫ زیاد صاف و بلند هم نبود. ۷٫ [گیسوان-اش] مواج و فرو ریخته بود. ۸٫ لاغر اندام نبود. ۹٫ ماهیچه های سفتی داشت. ۱۰٫ صورت اش گرد بود. ۱۱٫ پوستی مهتابی داشت. ۱۲٫ چشمانی سیاه و درشت داشت. ۱۳٫ با مژگانی پرپشت و بلند. ۱۴٫ استخوان هایش درشت و قوی بود و شانه هایی پهن داشت. ۱۵٫ موهایی نازک در زیر سینه و بالای شکم داشت. ۱۶٫ دست ها و پاهایش بزرگ و چاق بود. ۱۷٫ هنگام راه رفتن به سمت جلو خم می شد، چنان که گویی در حال افتادن است. ۱۸٫ اگر می خواست برای دیدن چیزی روی برگرداند، با تمام بدن بر می گشت. ۱۹٫ در میان شانه هایش مُهر نبوت داشت، او خاتم النبیین بود. ۲۰٫ قلب سخاوتمندی داشت. ۲۰٫ با آهنگی صادقانه و قابل اعتماد سخن می گفت. ۲۲٫ طبیعت و خلق و خویی بسیار متین و آرام داشت. ۲۳٫ از شریف ترین قبایل بود. ۲۴٫ هر که او را برای نخستین بار می دید، مبهوت می‌شد. ۲۵٫ هر که با او معاشر بود، دوستش می داشت. ۲۶٫ هر که می-خواست وصفش کند می گفت: تاکنون کسی را مثل او ندیده ام. ۲۷٫ صلوات و سلام خدا بر او، خداندان و اصحابش باد.
القلقشندی در اثر جاودانه ی خود، صبح الاعشی متعلق به قرن ۹ق، در کنار بیانات حضرت علی(ع) از شرح های دیگر نیز استفاده کرده و در مورد واژگان به کار رفته، توضیحات ارزشمندی را ارائه می دهد. به عنوان مثال برای وصف پیامبر(ص) در متن علی(ع) از واژه ی «مُشَرَّب» استفاده شده است. القلقشندی داستان دمّام را نقل می کند: هنگامی که به جمعی از مردم وارد شد، از ایشان پرسید: کدام شما پسر عبدالمطلب است؟ آنان گفتند: آنجاست، امقر، او که در آن سو تکیه داده است. القلقشندی توضیح می-دهد که واژه ی امقر از ریشه ی مُقرَه به معنای درخشان بوده و کلمه ی مشرب مترادف امقر است. وی همچنین می گوید اصطلاح رَبعَه، که در «حلیه»ی علی(ع) به کار رفته و در وصف قامت پیغمبر گفته شده، در میان اعراب آن روزگار به قامت معتدل اطلاق می شد.
موضوع اینگونه متن ها، تنها بیان ویژگی ها و زندگی پیامبر اسلام نبود. اینچنین عباراتی، در مورد صحابه و اولاد [معصوم] حضرت محمد(ص) و پیامبران عهد عتیق (تورات) نیز به کار می رفت. در سده های ۱۲ق و ۱۳ق، نوع متفاوتی از «حلیه» در ایران رایج بود، که طبیعتاً با ترجمه ی فارسی ارائه می شد.
این توصیفات سعی در ارائه ی تصویری شایسته از خصوصیات ظاهری، شخصیت، اندیشه و هستی شناسی پیامبر دارد. با عباراتی عاری از لحن جدلی و سلطه جویانه.
«حلیه» با زبان تصویری ساده و رسای خود، تأثیری را که یکی از نافذترین شخصیت های جهان بر اولین پیروان خود گذارده، منعکس می-کند. بخش های توصیفی، تصویری را ارائه می دهد که دقیق و روشن، منطبق بر شخصیت اصیل پیامبر و پذیرای تفسیرهای متعدد است. در مجموعه ی خلیلی، کتاب دستنوشته ای از سده ی ۱۲ و متعلق به عثمانی-حلیه ای منسوب به عایشه [اُم المؤمنین] وجود دارد. پیغمبر در مورد این اثر فرموده اند: هر که «حلیه» مرا ببیند، مثل آن است که مرا از نزدیک دیده باشد. نیازی نیست بپرسیم که آیا این جمله دقیقاً همانی است که پیامبر بیان کرده اند، یا نه. مهم این است که «حلیه»ی یاد شده به سبک متون مذهبی نوشته شده و توصیفات مندرج در آن برای فهم ما ملموس‌تر است. این شرح فقط به خصوصیات ظاهری پیامبر نپرداخته، بلکه تصویری واقع گرایانه از ایشان ارائه می دهد.
برای مسلمانان «حلیه» یادآور آن ارتباط مشترک دینی، تاریخی و فرهنگی است، که بسته به علاقه ی افراد با شعور و هیجان متفاوتی بروز می کند. مسلماً این پیوندها با آن چه که در ذهن و تصور و فهم ناقص غربی ها از پیامبر اسلام وجود دارد. از بنیان متفاوت است. خوشنویسی «حلیه» نه ارائه یک تصویر، بل تصویری از سرچشمه باور است. این تصویر بی گمان چنان نیست که در اندام یک نقاشی ظاهر می شود. بل چنان است که به سمبلی از یک سرسپردگی و ایمان می نگرید. مثل فکری که بی تنظیم قبلی در یک مکالمه ی روزمره به کلام بدل می شود، بازتاب حلیه بر خرد بیننده چنان است که حس زیباشناختی، ایمان و باور را پیش از اندیشه درباره مطلب آن بر می انگیزد. این تصاویر چنان جامه ای برازنده بر قامت ادراکات فردی متناسب می نماید. و این سرانجام آن مفهومی است که از طریق دیدار «حلیه» به خواننده منتقل می شود.
هرچند «حلیه» متنی عرفانی است، اما به تفسیر عارفانه نیاز ندارد. اگر از سر دقت به آن بنگریم، زبانش همچون پلی در مرز زبان و بصیرت و نه تصویری زاییده ی تصور فردی است. یک مسلمان با دیدار حلیه، چنان است که به منظری آرام بخش، سخی و سرشار از خوشنویسی و آشنایی می نگرد.
آغازگر حلیه در عثمانی: نگارش حلیه به شکل سنتی، اول بار توسط خوشنویس عثمانی، حافظ عثمان (۱۱۰۹-۱۰۳۴ق) انجام شد. متن قاعده مندی که او ارائه داد، آغازگر فصل جدیدی در سیر تکاملی حلیه شد، آنچنان که گویی خوشنویسی جایگزین قالب های ادبی پیچیده ی سیره نویسی شده و از آن نیز درگذشته است. حلیه ی حافظ عثمان به سرعت مورد توجه همگان قرار گرفت. ساختار هنرمندانه ای در آن هرگز در میان خوشنویسان امپراطوری عثمانی و آثار مشابه پیشین، رقیبی جدی نداشت. در بخش مرکزی اثر، نقش هلال قرار گرفته است. در نسخه های قدیمی، متن حلیه همیشه در داخل هلال نگاشته می شد. بعدها، بخشی از آن را در کتیبه ای بر زیر هلال می نوشتند. هلال خود در میان مربع بزرگ-تری قرار می گرفت. در چهار زاویه این مربع، اسامی خلفای راشدین نوشته می شد. گاه در این چهارگوشه، اسامی و القاب پیامبر(ص) با دیگر اسامی مقدس را می نگاشتند. این نام ها در داخل طرح دندان موشی یا دایره قرار می گرفت.
در بخش بالایی اثر که ترکان آن را (باش مقام) می نامند، معمولاً عبارت «بسم الله» به خط ثلث یا محقق نوشته می شد. عبارت «بسم الله» همیشه با اولین قسمت از آیه ی ۳۰ سوره نمل همراه بود. «انّه من سلیمان و انّه بسم الله الرحمن الرحیم». متن حلیه، که در زیر هلال قرار می گرفت. با آیه ی دیگری از قرآن مجید آغاز می شد. در این بخش تقریباً همیشه از آیه ۱۰۷ سوره انبیاء استفاده می شد: «و ما ارسلناک الا رحمه للعالمین»، همچنین گاه از آیه ۴ سوره القلم: «و اِنّک لَعَلی خلق عظیم». اگر «حلیه» به دو بخش تقسیم می شد، بخش دوم باز هم پس از آیه ای از قرآن مجید قرار می گرفت. گاه متن با نوزدهمین جمله «حلیه» به پایان می رسید: «و او، آخرین پیامبران بود» (و هو خاتم النبیّین) و پس از این، رقم کاتب خوشنویس قرار می گرفت.
قطعه سازی: با مطالعه دقیق نمونه ها معلوم می شود که هر یک از بخش-های متن بر قطعه کاغذی جدا، نگاشته شده است. این قطعه‌ها، بخش مرکزی و بخش های الحاقی، پیش از تذهیب و تزیین، بر صفحه ای نصب می شد. ظاهراً این روش در تهیه و اجرای حلیه‌ها متداول بوده، خوشنویسان برای آنکه یک اشتباه موضعی، کل اثر را تباه نکند، چنین شیوه ای را به کار می بستند.
تذهیب: اگر قرار بود اثر تذهیب شود، این عمل در همه بخش ها انجام می گرفت، وگرنه، هیچ قسمتی تذهیب نمی شد. اصولاً تذهیب اینگونه آثار نقش ترنج یا گل های کوچک بود که قسمت های مختلف متن را از یکدیگر جدا می کرد. معمولاً متن، داخل دندان موشی و بر زمینه تزیین شده قرار می گرفت. بیش‌ترین تذهیب در فضای مربع مرکزی که دربرگیرنده هلال بود و در دو کتیبه مستطیل شکل که بر دو طرف کتیبه زیرین قرار داشت، انجام می شد. در بیشتر نمونه ها تذهیب ها و به ویژه تذهیب هلال میانی در نهایت استادی انجام شده است. از آنجا که در «حلیه»های ایرانی عبارات توصیفی با ترجمه فارسی همراه بود، این قالب گاه الهام بخش و دستمایه آثار دیگری در ایران قرار گرفته است. حلیه های ایرانی فاقد آن تأثیر بصری است که در نمونه های کلاسیک عثمانی می‌بینیم. آنها بیشتر به فهرست شبیه اند تا به تصویر هندسی. افزون بر آن، متن توصیفات در حلیه های ایرانی متفاوت است. گاه حلیه چنان پوشیده از تذهیب و آرایه های فراوان و ریزنقش است که خواندن متن دشوار می‌شود. در برخی از حلیه های ایرانی، تمثال خیالی داماد پیامبر، حضرت علی(ع) به چشم می خورد. از اینرو، این آثار به سنت بصری متفاوتی تعلق دارد. سنتی که در آن نقاشی های نمادین نقش مهمی را در فرهنگ عامه ایفا می کند.
بسیاری از حلیه های کاغذی را قاب کرده و بر دیوار مسجد، مدرسه و یا خانه می آویختند. گاه این حلیه های کاغذین را، بر صفحه چوبین شکیلی می چسباندند. در این صورت بدون نیاز به قاب و شیشه، می توانستند آن را بر دیوار بیاویزند.
انواع دیگر: اما حلیه ها به اشکال دیگر نیز تهیه می شد. آنها را گاه بر روی طلسم ها نقر می کردند. که به زیبایی بر نوعی سنگ کوارتز اجرا شده است. گاه حلیه بر صفحه ای از یک کتابچه دستنویس چرمی به صورت برجسته نگاشته می شد. در برخی نمونه ها دیده شده که خصوصیات ظاهری پیامبر به وسیله تصویر نشان داده شده است. در مجموعه خلیلی نمونه ای وجود دارد که بخشی از این کتاب دستنویس بوده و شکل ظاهری خاتم یا مهر نبوت را که پیامبر در بین شانه های خود داشته اند، نشان می دهد. توصیفی که در این حلیه آمده، برگرفته از کتاب «کتابّ الحلیه الشریفه» اثر مورخ و سیاح، شهاب الدین احمد بن محمد بن علی بن عربشاه الدمشقی (وفات ۸۵۴ق) است. در اینجا، مؤلف مهر مذکور را با استناد به قول علی(ع) شرح می دهد: «برآمدگی کوچک و قرمز رنگ بر شانه چپ پیامبر». در این علامت، عبارت «محمد رسول الله» را که با خطوطی شبیه به موهای سیاه نقش بسته، می توان تشخیص داد. در نمونه ای از مجموعه خلیلی و متعلق به قرن ۱۳، صاحب اثر در این راستا، فراتر نیز رفته است. در این اثر، مخلفات النبویه یعنی آثار و یادگارهایی از پیامبر را می توان دید. در کنار «حلیه»، شمشیر، تسبیح و پرچم پیامبر در میان دیگر لوازم شخصی ایشان تصویر شده است.
انگیزه خلق چنین آثاری از رهگذر تصاویری حاصل شد، که در آثاری مشابه، همچون «دلایل الخیرات» اثر محمد بن سلیمان الجذولی (وفات ۸۶۹ق) وجود داشت. این اثر به تکیه بر منابع موثق، اطلاعات بیشتری را از زندگی رسول اکرم(ص) ارائه کرده است. به نظر می رسد الجذولی، که اصلاً اهل شمال افریقا بود، قصد داشته است تا در اثرش تصاویری را از مکان های مقدس به نمایش بگذارد، چنانچه در برخی از قدیمی ترین نسخه های شناخته شده، تصاویری از این دست به چشم می خورد. در برخی نمونه ها، تصاویر دیگری، مثل نعلین پیامبر، نیز دیده می‌شود. احتمالاً تحت تأثیر این نسخه ها از دلایل الخیرات بود که شیوه مذکور در کتب ادعیه متعلق به قرن ۱۲ امپراطوری عثمانی متداول شد. در این کتب تصاویر و شماهای نمادینی را از مکان ها و اشیاء مربوط به پیامبر(ص) ترسیم می کردند. جالب‌ترین نمونه از این دست، دعایی است به تاریخ ۲۶ محرم ۱۱۶۷ق، که به قلم خوشنویس مشهور، اسماعیل یساری زاده نسخه برداری شده است.
این کتاب نه تنها در برگیرنده توصیفاتی از پیامبر و صحابه ایشان، که حاوی نقش ها و تصویرهایی نیز هست. دو تصویر خوشنویسی شده قرار دارد که اسماء و صفات خداوند متعال را نشان می دهد و بیانگر اهمیت این نام ها در نزد مؤمنان و عارفان است. همچنین درباره خواص این اسامی در حفاظت مؤمنین از انواع بلیّات، توضیحات مشروحی دیده می شود. نام-های لت b6 در آسان ساختن انواع مشکلات مؤثر است و آنها که در لت b7 قرار گرفته، آدمی را در برابر طاعون و انواع آفات حفظ می کند. اسماء الحسنی و القاب رسول اکرم(ص) قرار دارد.
گاه حلیه هایی به روایت عایشه و حضرت فاطمه(س) در یک جدول و همراه با ترجمه ترکی آن آمده است. حلیه ای کوتاه و بدون ذکر مآخذ وجود دارد. نیز وصف های بدون نامی نوشته شده که بر گرداگردش اسامی اصحاب پیامبر(ص) را می توان دید. برخی حلیه ها دربرگیرنده جملاتی بر اساس متن حضرت علی(ع) است. حلیه های دیگری به چشم می خورد که با حلیه امام حسین(ع) پایان می گیرد. در متن، نقشی از مهر نبوت و شرحی از آن نیز دیده می شود، به همراه توصیه ای از عایشه که گفته است:
«هر کسی که مهر النبوه را با خود به همراه داشته باشد، از انواع بلاها در امان خواهد بود».
در کتاب های دیگری از همین مجموعه، همچون دست نویس وقفی ۱۵۸Mss، تصاویری از جای پای پیامبر، اثر دست و شمشیر ایشان، و سدره المنتهی (درختی در طبقه هفتم بهشت) دیده می‌شود.
در آغاز قرن ۱۳ق، حلیه ساده حافظ عثمان موجب پیدایش نمونه های مصور اینگونه آثار شد. حلیه ها که در آغاز محدود به متن های خوشنویسی شده بود، به شماهای ساده و حتی نقاشی‌های پیچیده آراسته شد. حلیه های نوشته شده بر پایه گفتار علی(ع)، که اساس و بن مایه این قالب شمرده می شود، از کامل‌ترین و رساترین نمونه ها است.
تأثیر از اروپا: در ادامه قرن ۱۳ق، جهان ذهنی نوینی سربرآورد. دنیای اسلام بیش تر و بیش تر جذب اروپا شد. این نزدیکی، تأثیرات متقابلی را در حوزه فرهنگ پدید آورد که در جوامع سنتی شرق نزدیک به شکلی نهفته رواج یافت. این تأثیرات را در حلیه‌ای که تصویری از علی(ع) را پشت به چشم اندازی نشان می‌دهد، به وضوح می توان دید. این اثر با روش اروپایی یعنی با رعایت سایه روشن، صلابت، فرم و ژرف نمایی با حفظ اصول ریاضی ترسیم شده است؛ که نشان از برتری مداوم و اجتناب ناپذیر نو بر کهنه دارد. در زیر این نقاشی، تصاویر کلامی پیامبر(ص) به عنوان تجسمی جاودان از والاترین مخلوق خداوند قرار گرفته است.
نمونه هایی از حلیه های عثمانی
برای آشنایی با مدل و سبک حلیه ها نمونه هایی از هر گروه را می آوریم؛ همراه با توضیحات.

نمونه ۱و۲: این دو پشت و روی یک حلیه است. از این نظر حلیه است که وصف رسول اکرم(ص) می باشد و به شکل بیضی خطاطی شده است. اما این حلیه از نوع طلسم است، یعنی به عنوان طلسم از آن استفاده می-کرده اند:
جنس آن از سنگ قدیمی کوارتز زرد رنگ است و متعلق به سده ۱۲ یا ۱۳ق است. یک روی آن جملات عربی هست که ترجمه فارسی آنها چنین اند:
پیامبر خدا سیمایی مهتاب گون داشت. چشمانی سیاه داشت، درشت و درخشان با مژگانی بلند. ابروان کمانی و زیبا داشت. بینی اش خمیده بود. دندان هایش فاصله دار (اجوف) بود. امواجی از او ساطع می شد. صورتش چاق بود. پیشانی پهنی داشت، سینه ای ستبر داشت. خوش اندام بود، قامتی میانه داشت.
طرف دیگر آن به شکل بیضی در وسط و سه بیضی در اطراف و در وسط خطوط آیاتی از قرآن کریم درج شده است.

نمونه۳و۴: این حلیه به شکل کتاب مدور و دارای ۴ برگ مدور است که با لولا باز و بسته می شود. جنس آن از چرم و کاغذ می‌باشد.
بر روی اولین صفحه آیه ۲۵۵ از سوره بقره نقش بسته است. همراه با تذهیب و گل و بوته در ادامه آیه ۶۴ از سوره یوسف در پشت همین ورق، تصویری از مسجد پیامبر(ص) یا مسجد قبا در مدینه است. این تصویر همراه با نخل، منبر، محراب، جبرئیل و دروازه‌های الرحمه والسلام و مقام-های مقدس است.
روی ورق دوم، تصویر حرم الشریف مکه و در بالای آن اسامی اصحاب کهف و در پشت آن نام رسول اکرم(ص) و القاب آن حضرت آمده است. ورق دیگر با سوره حمد آغاز شده، همراه با تزئینات از گل و در طرف دیگر آن سوره انبیاء آیه ۱۰۷، سوره قلم، آیات ۵۱و۵۲ و احزاب آیه ۵۶٫ در پشت آن وصف رسول اکرم(ص) آمده است.

نمونه ۵: «حلیه» در قالب مُهر نبوت، عثمانی، قرن ۱۲ق.
۹/۵×۷/۹ سانتیمتر (درون خط حاشیه)، خط ثلث و غبار با مرکب سیاه بر کاغذ ترمه نازک زرد رنگ، آهار مهر شده، ۳/۹×۲/۱۴ سانتیمتر، تزیین با شاخ گل پر نقش و نگار، همراه با نوار پهن طلایی و خطوط طلایی و سیاه.
این لتِ جدا شده، احتمالاً روزگاری متعلق به کتاب دستنویسی بوده، نوشته روی صفحه (عطف سمت چپ) از اصول حلیه سنتی پیروی کرده است. تصویری که در این صفحه نمایش داده شده، مهر نبوت است که میان دو کتف پیامبر(ص) نمایان بود. در بالای صفحه عبارت: شکل مهر نبوه محمد مصطفی به خط ثلث نوشته شده است. در زیر واژه مصطفی، عبارت تصلیه دیده می شود. در بخش میانی اثر، داخل دو کتیبه جناغی شکل (M) متن کامل حلیه بر اساس گفته های علی(ع) به خط غبار نوشته شده است. بین این دو کتیبه، بیضی صورتی رنگی با حاشیه طلایی دیده می‌شود که نمایانگر شکل مهر است. درون بیضی عبارت «محمد رسول الله» نوشته شده در چهار گوشه همین بخش، نام خلفای راشدین در دوایر کوچکی نقش بسته است. در زیر این قسمت کتیبه ای قرار دارد که جملاتی در آن نوشته شده:
«چنین است که علامه ابن عربشاه در کتاب پر برکت خود حلیه الشریفه با این گفته خلاصه می کند کلام را: و میان شانه هایش نشان نبوت است که خالی است سرخ رنگ و نزدیک به شانه چپ قرار گرفته، اطراف آن سایه تیره ای است، بر آن با موهای کرک مانندی نوشته شده: محمد رسول الله».
اثر به طرز زیبایی با نقش شکوفه بر زمینه آبی نقطه دار تزیین شده است. در دو طرف کتیبه بالای نقش درختچه و شکوفه ترسیم شده، همین طرح شکوفه، در تزئین کتیبه حاوی عنوان نیز به کار رفته است.
علت آوردن این حلیه به رغم منقوش بودن به نام خلفای راشدین اینست که تفاوت حلیه های عثمانی با حلیه های ایرانی مشخص گردد.
نمونه های فراوانی هست ولی به دلیل حفظ کیفیت روی لوح فشرده پیوست آمده است.

مسابقه جهانی حلیه نویسی
حاکمیت ترکیه در سال های اخیر تلاش می کند تا سنت ها و آداب و رسوم ترک زبانان و فرهنگ ترکیه را احیاء کند. از اینرو حلیه نگاری به عنوان یک سنت عثمانی مجدداً مورد توجه قرار گرفت. اینان برای بسط و گسترش «حلیه» اقدامات متعدد در سالهای اخیر داشته اند. چندین پایان-نامه در مراکز دولتی کار شد. چند پژوهش و مقالات و کتب متنوع عرضه شده است. یکی از ابتکارات دولت ترکیه برگزاری مسابقه جهانی در زمینه حلیه نویسی در سال ۲۰۱۱م بود. البته این مسابقه را یک NGO به نام Istanbul Antik Sanat مدیریت کرد. این مؤسسه در زمینه هنرهای قدیمی فعال است. در هر کشور، برگزاری مسابقه به یک NGO سپرده شد. در ایران نگارخانه امروز متکفل برگزاری مسابقه بین هنرمندان ایرانی شد. این مسابقه در رشته های خطوط ثلث، محقق، ریحانی، دیوانی، کوفی و نسخ و دوم در رشته نستعلیق، کتابت و شکسته برگزار شد.
متون قابل استفاده در حاشیه عبارت بود از: خوشنویسی متن حلیه روایت شده از حضرت علی(ع)، آیات و احادیث مربوط به حضرت محمد(ص)؛ سوره و آیات قرآنی؛ اسماء الحسنی، اسماء نبوی، اشعار درباره حضرت رسول اکرم(ص).
آخرین مهلت برای ارسال آثار تا ۳۱/۳/۲۰۱۱م بود. نتایج مسابقه در ۳۱/۵/۲۰۱۱ از طریق سایت گالری امروز اعلام شد و جوایز در زمان تعیین شده بعدی اعطا شد.
هیئت داوران در ایران چهار تن از استادان معروف به نام های غلامحسین امیرخانی، علی شیرازی، علی توی و داوود بکتاش بودند.

نتیجه مسابقه برای هنرمندان ایرانی
خوشنویسان ایرانی در جشنواره بین‌المللی حلیه ترکیه حائز رتبه‌های اول شدند و چهار هنرمند ایرانی جوایز جشنواره بین‌المللی خوشنویسی حلیه ترکیه را کسب کردند.
در جشنواره بین‌المللی خوشنویسی حلیه ترکیه که اواخر تیرماه برگزار و نتایج آن طی هفته جاری اعلام شد، جایزه ۲۰ هزار دلاری نفر اول به محمود رهبران، جایزه ۱۳ هزار دلاری نفر دوم به حبیب رمضان‌پور، جایزه ۱۰ هزار دلاری نفر سوم به حمید جعفری و جایزه ۸۰۰۰ دلاری نفر چهارم به پیمان سادات نژاد اختصاص یافت.
در همین راستا، مدیرکل مرکز هنرهای تجسمی در پیامی موفقیت هنرمندان خوشنویس کشورمان را در جشنواره بین‌المللی حلیه ترکیه تبریک گفت. محمود شالویی در این پیام آورده است: «هنرمندان خوشنویس کشور در جشنواره بین‌المللی حلیه ترکیه خوش درخشیدند و رتبه‌های برتر را کسب کردند که این موفقیت و افتخار حکایت از جایگاه والای هنر خوشنویسی در ایران اسلامی و برتری آن در منطقه دارد».
در پیام مدیرکل هنرهای تجسمی آمده است: «هنر اصیل خوشنویسی سابقه و پیشینه درخشان و پرباری در ایران اسلامی دارد و موفقیت امروز هنرمندان در عرصه بین‌المللی بیانگر آن است که آثار خوشنویسی هنرمندان ما هنچنان شاخص، ارزشمند و برتر است».
شالویی در خاتمه آورده است: «جریان هنر خوشنویسی فعال و پویاست و آموزش این هنر در سراسر کشور و برگزاری رویدادهای مهم و فراگیری مانند دوسالانه بین‌المللی خوشنویسی به تقویت جریان پویای این هنر کمک می‌کند. موفقیت هنرمندان خوشنویسی کشورمان که رتبه‌های برتر را به دست آوردند را به این هنرمندان عزیز و به خصوص محمود رهبران که جایزه نخست جشنواره را به خود اختصاص داد و سایر برگزیدگان و همچنین جامعه هنری کشور تبریک می‌گویم و موفقیت و افتخارات بیش از پیش را برای آنان از درگاه خداوند متعال ‌آرزو می‌کنم».
نقد و انتقاد
برخی در ایران از بعضی از ابعاد این مسابقه ایراد گرفته بودند. البته اینان به جای توجه به اهمیت شرکت ایرانیان فقط به پاره ای از نکات مانند انتقاد از نوشتن کلیشه ی رضی الله عنه به جای علیه السلام در جلوی نام حضرت علی(ع) پرداخته اند، در حالی که باید متوجه بود که حلیه اصالت و ریشه-ای سنی دارد و متعلق به عثمانی ها است.
مجید جدیدی: «پس از اینکه بروشور مسابقه حلیه نویسی را مشاهده و تورق کردم در حدیثی که از حضرت امیر(ع) نقل شده بود لقب رضی الله عنه به سیاق اهل سنت در ادامه اسم مبارک حضرت علی(ع) آمده بود. و جالب اینکه برگزار کنندگان این برنامه با بی دقتی اجازه توزیع آن را در جامعه شیعی داده اند. در ملکی که خوشنویسان آن رقم و امضاء خود را با مدد از حضرتش متبرک میکرده اند. برای اجرای یک حرکت فرهنگی هنری آن هم منتسب به پیامبر خاتم(ص) صرف دقت بیشتری انتظار میرود.
حلیه نویسی از قالب های مرسوم بین خطاطان ترک تبار وسلف بوده وبه اعتبار عرض ارادت به ساحت منور حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه وآله وسلم به قالبی ماندگار و اصیل مبدل شده است.
عزیزان میدانند که این قالب عرصه خوبی برای عیارسنجی خطاطان و هنرمندان بوده و اغلب اجازات اساتید در ترکیه و بعضی کشورهای اسلامی دیگر در این قالب به شاگردان خود اعطاء شده است.
به بهانه برگزاری مسابقه حلیه نویسی که از سوی پشتیبان و حامی ترکیه ای در ایران قرار برگزاری دارد چند سطری از باب محبت به محضر عزیزان وهنرمندان محترم عرض می شود.
هنرمندان شیعه همیشه به عنوان میراث داران فرهنگ غنی و پر اعتبار اهلبیت علیهم السلام در کنار علما و بزرگان مکتب قرار داشته و دیده ایم که تاریخ در مودت و ارادت ایرانیان به این شجره طیبه، به جوانمردی و بصیرتشان شهادت داده است.
زمانی که می بینیم که امام صادق(ع) میفرمایند: کونوا لنا زینا … که در هر کار و در هر راه زینت و باعث افتخار ما بوده نه اینکه با اعمال خود باعث کوچک نمودن ما باشید. باید خویش را در محضر خدای تعالی و حضرات ائمه معصومین و رسول گرامی خدا دانسته و به این امر باور قلبی داشته باشیم، که حضرت حجت علیه السلام بر اعمال پیروانش ناظر و مشرف است.
پس حالت مراقبه و محاسبه برای شیعه ای که خود را در محضر میداند امری ضروری است تا از ابتلا و گرفتاری در معاصی مصون باشد.
و در حدیثی دیگر است که معصوم می فرماید: نحن باب حطه و هو باب السلام، من دخله نجا ومن تخلف عنه هلک.
حال این فرصت پیش آمده فراروی هنرمندان محترم نیز عرصه مغتنمی برای تجلی مودت و آستان بوسی این ذوات مقدس محسوب، و با علم به اینکه آثار به کشوری دیگر منتقل خواهد شد، با بصیرت به ترویج فرهنگ غنی و پر اعتبار اهلبیت علیهم السلام بپردازیم.
عزیزان! باید خود را به دقت و ظرافت در انتخاب متن که نمایانگر محبت و اعتقاد راسخ به مکتب اهلبیت علیهم السلام است زینت دهیم و بدانیم که اگر فردی به داوری اثر ما خواهد پرداخت در مرتبه ای اعلی و والی تر حضرت صاحب الامر(عج) نظارت داشته و آثار خویش را تحت توجه و اشراف حضرتش تولید نمائیم.»

گزارش جامع این مسابقه و عکس های متنوع از حلیه ها در لوح فشرده پیوست آمده است.

دانلود فایل PDF کتاب
مراکز و کتابخانه های ویژه معلولین، همچنین افراد دارای معلولیت جهت دریافت رایگان نسخه کاغذی و چاپی یا نسخه صوتی و گویا آن می توانند با دفتر فرهنگ معلولین مکاتبه نمایند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *