کتاب روز جهانی معلولان: دوازدهم آذر – سوم دسامبر

روز جهانی معلولین
دوازدهم آذر/ سوم دسامبر

تهیه شده در دفتر فرهنگ معلولین

شناسنامه کتاب
عنوان: روز جهانی معلولین، دوازدهم آذر/ سوم دسامبر
تهیه‌کننده: قدرت الله عفتی
ناظر علمی: محمد نوری
امور فنی: حسن احمدی
تاریخ: فروردین ۱۳۹۱
ناشر: دفتر فرهنگ معلولین
ایران، قم، بلوار محمد امین، خیابان گلستان، کوچه۱۱، پلاک۴
تلفن: ۳۲۹۱۳۴۵۲-۰۲۵ فکس: ۳۲۹۱۳۵۵۲-۰۲۵
www.HandicapCenter.com
info@HandicapCenter.com
هرگونه برداشت و استفاده از کتاب، تنها با ذکر مأخذ و اجازه دفتر امکان پذیر است.

فهرست
مقدمه ۵
فصل نخست: ضرورت‌های جهانی ۷
ضرورت اعلام روز جهانی معلولین ۸
مسئولیت و بسیج جهانی ۱۱
روز جهانی معلولین ۱۲
کنوانسیون بین المللی ۱۴
بازتاب روز جهانی معلولین در ایران ۱۵
فصل دوم: اقتضائات و تأثیرات اجتماعی ۲۷
مشارکت در امور مدنی ۲۸
تعهد و تعاون همگانی ۲۸
خدمات الکترونیکی ۳۰
مناسب ‏سازی ۳۱
اصلاح وضعیت اجتماعی و فرهنگی ۳۴
اشتغال و شغل مناسب ۳۸
فصل سوم: آثار حقوقی ۴۳
زمینه‏سازی حقوق شهروندی معلولین ۴۴
حقوق شهروندی ۴۵
فصل چهارم: آسیب ‏شناسی ۴۷
آسیب ‏شناسی ۴۸
مشکلات اجتماعی و حقوقی ۴۸
آسیب‏ شناسی کودکان و زنان معلول ۵۱
مآخذ ۵۳

مقدمه
با اعلام روز جهانی معلولین توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۲م، بارقه امید تازه‌ای در روح و روان آحاد این جامعه دمیده شد. هدف از برگزاری این روز تعمیم شناخت جوامع و اقشار مردم از نیازها و فعالیت‌های معلولین و نیز آشنا شدن خود معلولین نسبت به حقوق مادی و معنوی خودشان و راه‌کار برای رفع موانع و آسیب‌ها است.
دفتر فرهنگ معلولین در راستای اهداف فوق در زمینه نظام حقوقی معلولین، ضعف‌ها و قوت‌های آنها و نیز راه‌کارها و چگونگی بهره‌برداری از روز جهانی معلولین، چند جلد کتاب در دست چاپ دارد. البته در ایران، غیر از ۱۲ آذر روز جهانی معلولین، سالروز تولد حضرت اباالفضل العباس(س) به عنوان روز جانباز اعلام شده است. نهادهای مرتبط و مسئول مثل بنیاد جانبازان و ایثارگران و سازمان بهزیستی اقدامات مطلوب و فعالیت‌های قابل ستایشی در این روزها داشته‌اند.
غیر از ۱۲ آذر به عنوان روز جهانی معلولین، هشتم مهرماه به عنوان روزجهانی ناشنوایان و ۲۳ مهر ماه روز جهانی نابینایان و نیز ۱۹۹۳ تا ۲۰۰۲ میلادی به عنوان دهه معلولین آسیا و اقیانوسیه اعلام شده است. امید است با تحلیل دستاوردهای این مناسبت‌ها، به ویژه در جهان اسلام و ایران، اولاً فرصت‌های مقتضی در این ایام و سنوات را به نفع معلولین دریابیم؛ دوم اینکه ضعف‌ها و قوت‌های اقدامات نهادهای بین‌المللی و ملی را بهتر بشناسیم.
از فرهیختگان تقاضامندیم عیوب و نقدهای این اثر را در اختیار دفتر فرهنگ معلولین قرار دهند. پیشاپیش از بذل توجه آنان متشکریم.
محمد نوری

فصل نخست: ضرورت‌های جهانی
علل و عوامل مختلف دست به دست هم داد و بزرگترین نهاد بین‌المللی را برای تصویب روز جهانی معلولین مجاب کرد. مهم این است که در اعلام روزی به عنوان روز جهانی معلولین، اجماع جهانی و اتفاق نظر بین نخبگان همه کشورها وجود داشت. زیرا از یک‌سو معلولین استعدادها و خلاقیت‌های قابل توجهی از خود بروز داده بودند و از سوی دیگر به مقام‌های عالی علمی دست یافته بودند و با زبان بی‌زبانی فریاد می‌زدند تفاوتی بین ما و انسان‌های سالم جسمی نیست؛ پس چرا تبعیض قائل می‌شوید؛ نکته دیگر مربوط به فضای ضد تبعیض، عدالت‌گرا و طرفدار حقوق بشر بود که در این دوره به اوج خود رسیده بود. مجموعه این علل و عوامل، سازمان ملل را وادار کرد تا روز جهانی معلولین را اعلام نماید.

ضرورت اعلام روز جهانی معلولین
درگیریها و کشمکش های ناشی از جنگ در نواحی گوناگون کره زمین؛ گرسنگی؛ امراض و بیماری های مختلف؛ مصائب و مشقات زندگی در کشورهای در حال توسعه؛ ترافیک و تصادفات حین انجام کار؛ آلودگی محیط زیست و عدم استفاده صحیح از دارو در کشورهای صنعتی همه روز باعث بروز معلولیت های جدید می‌شود. لذا می‌بایست پیش زمینه‏های اجتماعی موجود باشد تا معلولان را قادر سازد به واسطه فرصت های یکسان برای زندگی و فعالیت های خود در اجتماع مستقل از مؤسسات خیریه و نهادهایی از این دست به سر برند. بازپروری معلولان به منظور دستیابی به زندگی مستقل به نحوی که خود مسئول زندگی خویش بوده و به خودکفایی برسند و نیز بتوانند به جامعه بپیوندند از اصول شرافت و وقار انسانی محسوب می‌شود.
روز جهانی معلولین که از سوی سازمان ملل متحد به عنوان اقدامی مشترک از سوی سازمان ملل متحد اعلام شده است زمانی است برای برپایی جشن و ارج نهادن به تجارب و تواناییهای مردمی که با معلولیت های گوناگون دست و پنجه نرم می‌کنند.
این روز برای نخستین بار در سال ۱۹۹۲ میلادی به منظور گرامیداشت سالروز تصویب قانون برنامه جهانی در ارتباط با معلولین از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد اعلام گردید. هدف از این اقدام ارتقاء رشد اذهان عمومی درباره مسائل مربوط به معلولیت های مختلف؛ و افزایش آگاهی هایی بوده است که می بایست از مسأله پیوستن افراد معلول در تمامی جنبه‏های سیاسی؛ اجتماعی؛ اقتصادی و فرهنگی زندگی منتج شود. این وضع به همین منوال طی شد تا در سال ۱۹۹۹ شعاری با مضمون (امکان دسترسی برای همه در هزاره جدید) برگزیده شد و سرلوحه امور قرار گرفت. بیش از پانصد میلیون نفر به دلیل نقص در سیستم روحی و مغزی جسمی و حسی از معلولیت رنج می برند. اینان هر کجا که باشند و در هر نقطه ای از دنیا که به سر برند به دلیل موانع ظاهری و یا اجتماعی با محدودیت هایی در زندگی خود مواجه می شوند. در طی بیست سال اخیر کوشش های چشمگیری در شناساندن و معرفی اشخاص معلول به جامعه انسانی صورت پذیرفته است. یکی از مواردی که می توان از آن به عنوان نقطه عطفی در این زمینه نام برد اعلام سال ۱۹۸۱ میلادی به عنوان سال جهانی معلولین است که توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد صورت پذیرفت. در سال بعد (۱۹۸۱) فاصله سال‏های ۱۹۹۲ تا ۱۹۸۳ میلادی دهه جهانی معلولین نام گرفت تا کیفیت و شرکت فعالانه و همه جانبه افراد معلول را در زندگی اجتماعی و گسترش و پیشرفت آنها ارتقاء بخشد. قانون برنامه جهانی در ارتباط با معلولین که در سال ۱۹۸۲ توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید چارچوبی بین المللی را برای الحاق و انضمام مسائل مربوط به انواع معلولیت ها به یک برنامه‌ریزی ملی را فراهم می‌آورد. در سال ۱۹۹۳ قوانین استاندارد در زمینه برابر سازی مجال ها و فرصت های زندگی برای افرادی که با انواع معلولیت ها دست و پنجه نرم می‌کنند به قانون مذکور افزوده شد تا به منزله مکمل آن بوده و موجب قوام آن گردد. علیرغم آنکه این قوانین هیچگونه اجباری را برای دولت ها بوجود نمی‌آورند، تلویحاً به عنوان تعهدات اخلاقی و سیاسی تلقی می‌شوند که دولت ها می‌بایست در راه یکسان‌سازی فرصت های زندگی برای افراد معلول متقبل شوند. کوتاه سخن آنکه قوانین به اختصار بیان کننده اصول ویژه در مورد مسائلی چون مسئولیت پذیری، اقدام مقتضی و همکاری می‌باشند. مسأله یکسان‌سازی فرصت ها و مجال ها برای معلولین هر روز بیش از پیش توجه سازمان ملل متحد را به خود معطوف می‌نماید. یکی از مهمترین دغدغه ها در این میان به ویژه دسترسی به فناوری جدید، و نیز به محیط فیزیکی می‌باشد. مسأله (ain streaming) (‌موج اصلی)‌ نیز حائز اهمیت می‌باشد و عبارت است از: ‌گنجانیدن بعد معلولیت در ارائه رهنمودها و خط‌مشی‌هایی که گستره عظیمی از پیوستاری متشکل از ملاحظات اجتماعی و اقتصادی را در بر می‌گیرد.

مسئولیت و بسیج جهانی
پس از درخواست های مکرر سازمان ها و نهادهای معلولیتی و با تلاش های کشورهای مختلف، مجمع عمومی سازمان ملل متحد، سال ۱۹۸۱ میلادی را به عنوان سال جهانی معلولان اعلام کرد. این حادثه، در سال بعد فاصله سال‏های، ۱۹۸۳-۱۹۹۲ دهه جهانی معلولان نام گرفت تا کیفیت و شرکت فعالانه و همه جانبه افراد معلول را در زندگی اجتماعی گسترش ببخشید. قانون برنامه جهانی معلولان که در سال ۱۹۸۲ از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید. زمینه بین المللی برای حلّ مسائل معلولین، را فراهم آورد. در سال ۱۹۹۲ قوانین استاندارد در زمینۀ برابرسازی مجال ها و فرصت های زندگی برای معلولین به قانون مذکور افزوده شد. سوم دسامبر برای نخستین در سال ۱۹۹۲ به منظور گرامیداشت سالروز تصویب قانون برنامه جهانی معلولان از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد به عنوان روز جهانی معلولان اعلام شد.

روز جهانی معلولین
در سال ۱۹۹۲ میلادی، مجمع عمومی سازمان مل متحد براساس قطعنامه ۳/۴۷ روز سوم دسامبر را به عنوان روز جهانی معلولین به جهانیان معرفی کرد. هدف از برگزاری مراسم سالانه این روز در سراسر جهان، افزایش آگاهی و شناخت هرچه بیشتر و بهتر مسائل و حقوق افراد معلول و بسیج همگانی در سطح ملی و بین المللی برای حمایت عملی بیشتر از معلولین است. برگزاری مراسم روز جهانی معلولین در کشورها فرصتی است تا همۀ معلولین به مدد بهر مندی از خدمات آموزشی، پرورشی و توانبخشی بتوانند توانمندی های خود را در زمینه های مختلف بروز دهند، اصلاح و تعبیر نگرش آحاد جامعه و آگاهی یافتن از تلاش های ارزشمند و مؤثر و توسعه زمینه های مشارکت از جمله دستاوردهای مثبت این فعالیت می-باشد.
اعلام این روز از سوی سازمان ملل متحد برای جلب توجه دولت ها و جامعه جهانی و نیز اقشار و طبقات مختلف مردم در سراسر جهان به پدیده معلولیت و ابعاد مشکلات انسان های دارای معلولیت است.
بنا بر برخی آمارها، حدود ۱۲ درصد جمعیت ایران را معلولان تشکیل می دهند که از این میزان در حدود ۲ میلیون نفر دارای معلولیت شدید و ۶/۵ میلیون نفر معلول کم توان در ایران زندگی می کنند. آمارهای دیگر تا ۲۵ درصد جامعۀ ایران را معلول دانسته اند.
معلولین بزرگترین اقلیت جهان هستند. ۱۰ درصد جمعیت جهان با نوعی معلولیت زندگی می کنند که این رقم بنا به اعلام سازمان جهانی بهداشت، در حال افزایش است.
بنا بر آمار سازمان جهانی بهداشت هم اکنون بیش از ۶۰۰ میلیون نفر از ساکنان جهان به علل مختلف جسمی، روانی و اجتماعی دچار ناتوانی و معلولیت هستند. که ۸۰ درصد این افراد در کشورهای جهان سوم زندگی کرده و یک سوم آنان را کودکان تشکیل می دهند. آمارها نشان می دهد که از هر ۱۰ کودکی که در جهان متولد می شود، یکی معلول به دنیا می آید و یا بعد به دلیل یک اتفاق معلول می شود.
معلولیت بیش از آنکه جنبه پزشکی داشته باشد، پدیده ای است که جنبه اجتماعی دارد. بر اساس تخمین بانک جهانی، ۲۰ درصد فقیرترین افراد معلولیت دارند و خشونت ضد کودکان معلول بیشتر از دیگر کودکان است.
به گفته سازمان جهانی بهداشت معلولان در طول تاریخ همیشه با مشکلاتی مثل بی توجهی، ترس و تحقیر مواجه بودند. این در حالی است که آنان بزرگترین اقلیت دنیا را تشکیل می دهند.

کنوانسیون بین‌المللی
کنوانسیون بین المللی حقوق معلولان اولین کنوانسیون سازمان ملل در هزاره سوم است که پس از ۵ سال کارشناسی در ۱۰ فروردین ۱۳۹۰، در مجمع عمومی سازمان ملل در ۵۰ ماده و ۱۸ ماده الحاقی به تصویب رسید.
براساس این کنوانسیون کشورهای عضو، تضمین و تعهد می دهند که معلولان کشورشان از حقوقی همچون دسترسی به عدالت، رهایی از شکنجه یا رفتارهای بی-رحمانه، شرکت در اجتماع، سلامتی و توانمندسازی، آزادی انتخاب، استقبال فردی و برابر سازی فرصت ها برخوردار باشند.
کنوانسیون جهانی حقوق معلولان همچنین در بندهای دیگر خود تأکید می کند که دولت های عضو باید موانع زندگی عادی معلولان را شناسایی و حذف کنند، همچنین از کشورها خواسته شده است که حق استاندارد مناسب زندگی و حمایت اجتماعی شامل اسکان دولتی، تسهیلات خدمات عمومی و دسترسی به اطلاعات برای معلولان گسترش یابد.
کنوانسیون حقوق معلولان در میان ۸ کنوانسیونی که تاکنون سازمان ملل تصویب کرده است، ویژگی های استثنایی دارد که آن را متمایز می کند؛ اول اینکه خود معلولان به عنوان افراد درگیر کنوانسیون در تدوین آن نقش داشتند. دوم اینکه این کنوانسیون که اولین کنوانسیون هزاره سوم سازمان ملل است در روز اول با پیوستن ۱۳۲ کشور مواجه شد که در هیچ کدام از کنوانسیون های قبلی سابقه ندارد.
کشورهای زیادی در جهان و منطقه ما بویژه کشورهای عربی به کنوانسیون جهانی حقوق معلولان پیوسته اند و یک مورد جالب آن کشور جامائیکا در آمریکای جنوبی است که نه تنها در روز اول به کنوانسیون جهانی حقوق معلولان پیوست بلکه در همان روز نیز آن را در پارلمان خود به تصویب رساند و به این دلیل اولین کشور شد.
نام ایران، با وجود داشتن قانون جامع حمایت از حقوق معلولان، در جمع امضاء کنندگان این کنوانسیون خالی است. مناسب است مسئولان ایرانی تدبیری اندیشید و به این کنوانسیون بپیوندند.

بازتاب روز جهانی معلولین در ایران
در همین راستا سازمان آموزش و پرورش استثنایی طی دستورالعمل شماره ۱۰۰/۴۰۴۶/۹۷۰۰۱ مورخ ۲۶/۸/۸۲ از کلیه استان ها، درخواست کرد که برنامه-های خاصی را جهت بزرگداشت این روز، با هدف بالابردن سطح دانش و آگاهی عموم جامعه نسبت به توانمندی های کودکان و دانش آموزان استثنایی، اصلاح نگرش افراد جامعه نسبت به افراد معلول و جلب مشارکت مسؤولین و انجمن ها و سازمان ها برای فعالیت در این زمینه تدارک بینند.
اما از این فرصت بین المللی چه استفاده هایی شده است؟ و چه دستاوردهایی برای اصلاح وضعیت معلولین داشته است؟ برای یافتن پاسخ این پرسش ها، گزارش‏ های استان‏های ایران را در زمینۀ اقدامات فعالیت های نهادهای مرتبط با معلولین می آوریم.
استان آذربایجان شرقی
۱٫ برگزاری مسابقات فرهنگی، هنری، ورزشی برای دانش‏آموزان استثنایی در مراکز آموزشی و اهدای هدایا و جوایز به نفرات برتر و موفق
۲٫ تشکیل نمایشگاهی از آثار هنری و فعالیت های گروهی و توانمندی-های کودکان استثنایی در مراکز آموزش استثنایی
۳٫ هماهنگی با واحد توانبخشی و تربیت بدنی سازمان بهزیستی استان در برگزاری مسابقات هنری و ورزشی
۴٫ هماهنگی قبلی با صدا وسیما و انعکاس فعالیت ها، عملکردها و توانمندی های کودکان و دانش آموزان استثنایی از طریق این رسانه
استان زنجان
۱٫ دعوت از رئیس و اعضای شورای شهر، خیرین، مدیران، مشاوران، نیروهای توانبخشی وبهداشت، کارکنان استثنایی و همکاران موفق، در مراسم روز جهانی معلولین
۲٫ اهداء جوایز به همکاران برتر در حیطه توانبخشی، مشاوره و بهداشت
۳٫ هداء جوایز به دانش آموزان استثنایی موفق
۴٫ برگزاری نمایشگاه از فعالیت های هنری دانش آموزان و تولیدات مقاطع مهارت آموزی کلیه آموزشگاه های استثنایی
استان اصفهان
۱٫ برگزاری مسابقه ورزشی ویلچررانی، واکررانی بین دانش‏آموزان معلول جسمی‏ـ حرکتی در دو مقطع ابتدایی وراهنمایی
۲٫ برگزاری مسابقه خاطره‏نویسی و نقاشی در ارتباط با روز جهانی معلولین بین دانش آموزان استثنایی
۳٫ ایراد سخنرانی توسط مسوولین آموزشگاه های استثنایی برای مدعوین و دانش آموزان استثنایی به مناسبت روز جهانی معلولین
۴٫ اجرای فعالیت های فرهنگی و پرورشی متعدد مانند اجرای سرود، برپایی اردوهای تفریحی در سطح آموزشگاه های استثنایی استان
۵٫ برگزاری نمایشگاهی از توانمندی های دانش آموزان استثنایی ارگان-های مربوط
استان کهکیلویه و بویر احمد
۱٫ دعوت از مسئولین استان از جمله رییس سازمان آموزش و پرورش استان و مدیر کل بهزیستی
۲٫ قرائت دکلمه توسط دانش آموز نابینا
۳٫ اجرای سرود توسط دانش آموزان ناشنوای شهرستان یاسوج
۴٫ برگزاری نمایشگاه از وسایل آموزشی و کمک آموزشی دست‏ساز دانش آموزان
استان آذربایجان غربی
۱٫ خیرمقدم گویی به حضار در مراسم روز جهانی معلولین توسط دانش آموزان ناشنوا
۲٫ برگزاری اردوی یک روزه آموزشی و تفریحی برای دانش‏آموزان استثنایی
۳٫ اهداء جوایز به دانش آموزان شرکت کننده در مراسم گرامیداشت روز جهانی معلولین
استان سمنان
۱٫ برپایی نمایشگاهی آثار دانش آموزان استثنایی و معرفی توانمندی های آنها
۲٫ برگزاری مسابقه دو و میدانی بین دانش آموزان کلیه مراکز آموزشی استان
۳٫ برگزاری مسابقه نقاشی بین کلیه دانش آموزان و انتخاب نفرات برتر
۴٫ تهیه تراکت و پوستر و نصب آن در مکان های مختلف و ارسال به ادارات و ارگان های مربوط
۵٫ دعوت از ناشنوایان و نابینایان موفق که در مراکز دانشگاهی مشغول به تحصیل می باشند.
استان کرمانشاه
۱٫ برگزاری نمایشگاهی از توانمندی های دانش‏آموزان استثنایی در زمینه های نقاشی، گلدوزی، خیاطی، سفال، قالی‏بافی و تابلوهای معرق
۲٫ اختصاص یک غرفه از نمایشگاه فوق به دانش‏آموز هنرمند ناشنوای کرمانشاهی(سجاد فتاحی) که با کشیدن کاریکاتورهای زیبا، باعث انبساط خاطر و تحسین بازدیدکنندگان شد.
۳٫ اهداء جوایز به نفرات اول تا سوم در هر یک از گروه‏های کم توان ذهنی، نابینا و ناشنوا
استان مازندران
۱٫ برگزاری مسابقات ورزشی بین دانش آموزان استثنایی و عادی به صورت گسترده در رشته های مختلف
۲٫ تهیه بروشور به مناسبت روز جهانی معلولین
۳٫ نصب و پخش پوسترهای روز جهانی معلولین و ارسال آن به شهرستان ها، ادارات، نهادها و اماکن فرهنگی و هنری
۴٫ برگزاری نمایشگاه های صنایع دستی و هنری دانش آموزان استثنایی
۵٫ تهیه بروشور به مناسبت روز جهانی معلولین
۶٫ هماهنگی با صدا و سیمای مازندران در تهیه گزارش مستند از فعالیت های مراکز استثنایی و انجام مصاحبه تلویزیونی با دست اندرکاران آموزش و پرورش استنایی این استان.
استان فارس
۱٫ دعوت از دکتر قدمی رییس سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور. آقای ساعی‏منش معاونت امور فرهنگی و اجتماعی، جناب آقای شریف‏زاده مشاور سازمان، آقای آذری رییس سازمان آموزش و پرورش فارس و آقای موسوی مشاور وزیر در مراسم گرامیداشت روز جهانی معلولین
۲٫ سخنرانی آقای مساعی‏منش معاونت امور فرهنگی و اجتماعی و آقای دکتر مردانی عضوی هیأت علمی دانشگاه شیراز
۳٫ اجرای سرود و موسیقی توسط دانش آموزان نابینا و معلولین جسمی حرکتی
۴٫ سخنرانی دکتر قدمی رییس سازمان آموزش و پرورش استثنایی پیرامون توانمندی های دانش آموزان استثنایی و نمایشگاه عکس
استان ایلام
۱٫ دعوت از مسؤولین استان از جمله استاندار، نماینده ولی فقیه در استان، سازمان بهزیستی و معاونت فرهنگی و اجتماعی نیروی انتظامی در مراسم روز جهانی معلولین
۲٫ اجرای سرود و دکلمه توسط دانش آموزان استثنایی
۳٫ تقدیر از معلولین موفق استان
۴٫ برپایی نمایشگاهی از توانمندی های دانش آموزان استثنایی
۵٫ تهیه فیلم، عکس، پوستر و بروشور
استان گیلان
۱٫ اجرای سرود و نماهنگ توسط دانش آموزان ناشنوای مجتمع باغچه-بان دشت
۲٫ اجرای دکلمه توسط دانش آموز کم توان ذهنی علی لطفی از آموزشگاه خزائلی
۳٫ برگزاری نمایشگاهی از آثار و توانمندی های دانش‏آموزان استثنایی و معلمان مدارس استثنایی
۴٫ اهداء جوایز به کلیه معلولین مدارس استثنایی، معلولین برتر و منتخب مسابقات و برنامه های فرهنگی هنری
استان مرکزی
۱٫ گردهمایی در کانون فرهنگی، تربیتی امام علی(ع) شهر اراک با حضور جمعی از مسئولان شهرستان اراک، مدیران مناطق ۱و۲، اعضاء انجمن اولیا و مربیان و تعدادی از دانش آموزان مدارس استثنایی
۲٫ اجرای سرود و نمایش توسط دانش آموزان استثنایی در گردهمایی
۳٫ سخنرانی دکتر بختیاری فرماندار شهرستان اراک در گردهمایی
۴٫ تشویق و اهداء جوایز به دانش آموزان موفق
۵٫ برگزاری نمایشگاه از آثار و توانمندی های دانش آموزان استثنایی
استان کرمان
۱٫ برگزاری راهپیمایی دانش آموزان استثنایی در شهر کرمان و سایر شهرهای استان از جمله: سیرجان، رفسنجان، بم، زرند و کوهبنان
۲٫ قرائت مقاله توسط یکی از دانش آموزان نابینا پس از پایان راهپیمایی
۳٫ برگزاری روز جهانی معلولین در آموزشگاه استثنایی دخترانه «معرفت» شهرستان بم
استان خراسان
۱٫ تهیه و نمایش فیلم و ویدئو کلیپ در خصوص مسائل مختلف آموزشی و پرورشی و توان بخشی معلولان
۲٫ اهداء جوایز توسط مدیریت آموزش و پرورش استثنایی به دانش-آموزان نابینا و جسمی حرکتی که موفق به ورود به دانشگاه شدند
۳٫ برگزاری نمایشگاهی از آثار و هنرهای دستی و توانمندی‏های دانش-آموزان استثنایی
۴٫ برگزاری مراسم بزرگداشت روز جهانی معلولین در محل دانشکده علوم تریبتی و روان شناسی دانشگاه فردوسی در جمع دانشجویان این دانشکده و ارائه توانمندی های هنری و فرهنگی دانش آموزان استثنایی
۵٫ پخش برنامه های مذکور از شبکه استانی خراسان
استان قم
۱٫ برگزاری مسابقه دو همگانی بین دانش آموزان ناشنوا و کم‏توان ذهنی، این مسابقه تحت پوشش خبری صدا و سیمای قم قرار گرفت و عصر همان روز از اخبار استان پخش شد.
۲٫ برگزاری مسابقه علمی از نشریه تعلیم و تربیت استثنایی در بین ۵ نفر از آموزگاران و نیروهای توان بخشی مدارس که به سه نفر اول جوایزی اهداء شد.
۳٫ برگزاری نمایشگاهی از دستاوردهای دانش آموزان استثنایی
۴٫ اهداء جوایز به افراد پیشکسوت، معلمان نمونه و موفق، مربیان و سرپرستان تیم های ورزشی که در مسابقات ورزشی کشور به کسب مقام نائل آمدند.
استان گلستان
۱٫ دعوت از مسئولان و مدیران عالی رتبه استان، اعضای شورای شهر، جمعی از خیرین و خانواده ها و معلولان
۲٫ تواشیح توسط گروه نابینا
۳٫ اجرای نمایش توسط گروه کم توان ذهنی
۴٫ اجرای نماهنگ توسط گروه ناشنوا
۵٫ اجرای دکلمه توسط دانش آموزان چند معلولیتی
استان اردبیل
۱٫ نصب پلاکارد و پوستر و بروشور در ارتباط با روز جهانی معلولین در مکان های مناسب
۲٫ برگزاری مسابقه فرهنگی، ورزشی و مقاله‏نویسی بین دانش‏آموزان استثنایی و تقدیر از مقاله نمونه
۳٫ اجرای سرود بوی باران و نمایش توسط گروه دانش آموزان ناشنوا
۴٫ دعوت از مسؤولین شهر(آموزش و پرورش، بهزیستی) و سخنرانی پیرامون مناسبت مزبور
استان خوزستان
۱٫ اجرای سرود جمهوری اسلامی توسط دانش‏آموزان ناشنوای حاج جعفر ذوالفقاری
۲٫ اهدای سه عدد پلاک طلا از سوی مدیر آموزش و پرورش ناحیه ۲ اهواز به نفرات برتر استثنایی
۳٫ اجرای سرود توسط دانش آموزان روشندل مرکز شوریده شیرازی
۴٫ برگزاری مسابقات کتابخوانی در راستای ویژگی‏های دانش‏آموزان استثنایی بین همکاران مراکز
استان همدان
۱٫ برگزاری مراسم جنگ شادی و برنامه هایی از قبیل قرائت قرآن، سرود، نمایش فیلم، تئاتر و سخنرانی
۲٫ دعوت از معلولان موفق و همچنین خیرین استان و تقدیر و تشکر از این افراد
۳٫ برگزاری مسابقات ورزشی در مدارس از جمله دو و میدانی، فوتسال، ویلچررانی و …
۴٫ برگزاری مسابقه نقاشی، انشاء و مقاله نویسی با موضوع «من می توانم»
۵٫ تشکیل نمایشگاهی از توانمندی های دانش آموزان و ایراد سخنرانی
استان سیستان و بلوچستان
۱٫ اجرای برنامه های فرهنگی، هنری توسط همکاران و دانش‏آموزان در گروه های مختلف استثنایی با حضور مسئولین
۲٫ اجرای سرود توسط دانش آموزان کم توان ذهنی آموزشگاه‏های استثنایی کوثر، فروغ و هدف زاهدان
۳٫ اجرای پانتومیم توسط دانش آموزان ناشنوای آموزشگاه فجر زاهدان
۴٫ اجرای تئاتر توسط دانش آموزان نابینای شهر زاهدان
استان بوشهر
۱٫ هماهنگی با سازمان بهزیستی و شرکت دانش‏آموزان استثنایی متشکل از گروه های هنری مختلف از جمله گروه سرود، نمایش، دکلمه در مراسم اختتامیه روز جهانی معلولین در شهرستان بوشهر
۲٫ برگزاری نمایشگاهی از کارهای دستی دانش‏آموزان استثنایی در آموزشگاه کوشا این استان
۳٫ برگزاری مسابقات مختلف ورزشی و هنری در آموزشگاه ها
۴٫ انعکاس مناسب روز جهانی معلولین در فضای مدیریت و سازمان استان.

فصل دوم: اقتضائات و تأثیرات اجتماعی
حدود بیست سال قبل، وقتی سازمان ملل یک روز را به عنوان رور جهانی معلولین اعلام کرد، تصور نمی‏شد تا این حد پیامدهای فراوان اجتماعی داشته باشد. اما به برکت تلاش‏های معلولین و پشتیبانی مردم در کشورهای مختلف، تبدیل به جریان پرشور و نهضت مَواج اجتماعی گردید. جهانیان متوجه شدند اگر دیوارهای بلند تبعیض و بی‏عدالتی برداشته شود، معلولین به عناصر فعال جامعه تبدیل خواهند شد و بزرگترین مسئولیت‏ها را بر دوش می‏کشند.

مشارکت در امور مدنی
معلولان معمولاً از استعدادها و توانایی هایی خارق-العاده برخوردار می باشند. درست است در یک بعد جسمانی، ناقص اند ولی در ابعاد دیگر قوت هایی دارند که جبران کننده آن بعد است. اما متأسفانه بیشتر معلولان از حقوق مدنی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی بهره نمی برند و حقوق این افراد نادیده انگاشته شده است. احتمال بیکار بودن آنان بیشتر است و میزان مرگ و میر بالاتری در مقایسه با عموم مردم دارند. اما این حق طبیعی آنان است.
تا در سراسر جهان بتوانند در چرخه توسعه شرکت کنند و از آن بهره ببرند.

تعهد و تعاون همگانی
اگر چه فعالیت های فردی در زمینه بهبود شرایط زندگی جوانان معلول امری مهم به شمار می رود، اما در بیشتر کشورها مسئولیت نهایی ارتقای کیفیت زندگی معلولان به دولت ها واگذار شده است البته نه به آن معنا که نقش دیگر ارگان ها و سازمان های غیر دولتی کمرنگ شود.
در حقیقت دولت بسترهای مناسب برای مشارکت دیگر اقشار جامعه در راه کاهش مشکلات معلولان را ایجاد می‏کند. هر انسانی که در محدوده جغرافیایی یک شهر ساکن است شهروند نام دارد. اما این تعریف در عمل تفسیر دیگری می یابد. تفسیر به نفع اکثریت بدون دیدن اقلیت است. اگر در مسائل اجتماعی اختلاف فیزیکی شهروندان را به رسمیت بشناسیم، آن گاه شرایط را برای حضور یکایک افراد آماده می کنیم.
۱۲ آذر روز معلولان است اما صرف اعلام یک روز باری از دوش معلولان کشور بر نخواهد داشت.
می گویند سواره از پیاده خبر ندارد. هر کسی پایی برای رفتن دارد، به کسی که توانی برای ایستادن ندارد، نمی‏اندیشد. اما کافی است چند لحظه تصور کنیم.
یک حادثه کوچک مثل عبور از خیابان و تصادف ها یک موتورسوار یا اتومبیل بی احتیاط، و ضربه مغزی-شدن بر اثر اصابت سر به آسفالت خیابان، و آیا آلودگی محیط زیست و عدم استفاده صحیح از دارو و ده ها حادثه دیگر ناگهان فرد سالم و سرپا را به جرگه معلولین می برد، پس تا هنگامی که سالم هستیم حقوق معلولان را رعایت کنیم. تا آن از حاشیه نشینی زندگی به شهروندی واقعی سوق داده شوند و احترام و آبروی آنها پاس داشته شود.

خدمات الکترونیکی
عصر، عصر ارتباطات است و دنیا دنیای الکترونیک، بی‏دلیل نیست که شعار روز جهانی معلولان در سال ۲۰۰۶ «دسترسی معلولان به رسانه الکترونیک» است. این نام‏گذاری با تأکید بر لزوم قابلیت دسترسی معلولان به رسانه الکترونیک از تمام کشورهای عضو سازمان می‏خواهد از راه های گوناگون، امکان دستیابی به فناوری‏های ارتباطی و اطلاعات را برای معلولان همواره تسهیل کند.
این موضوع ایجاب می کند اقداماتی به منظور رفع موانع و سدهای موجود برای دسترسی معلولان به فناوری های الکترونیکی از جمله اینترنت انجام گیرد و دستیابی به فناوری های ارتباطی ارتباطات برای آنان تسهیل شود تا افراد معلول نیز در راستای بهره مندی از این فناوری ها توانایی هایی بالقوه خود را پرورش دهند و نقش خود را در توسعه جامعه ایفا کند. یکی از مصادیق استفاده از نظام الکترونیکی برای معلولان، کتابخانۀ دیجیتال و مجله های الکترونیکی است.

مناسب ‏سازی
البته حقوق شهروندی برای معلولین تنها در کمک هزینه نباید خلاصه شود. استفاده از تسهیلات شهری جزء حقوق شهروندی معلولین بشمار می آید، ولی استفاده از تسهیلات زمانی میسر است که شهر مناسب سازی شود. و مناسب سازی شهر جهت استفاده از اماکن شهری از دیگر کارهائی است که باید برای معلولین صورت بگیرد. متأسفانه اینکه در ایران برای حمایت از معلولان قانون ۱۶ ماده ای حمایت از معلولان مشتمل بر نکات راهگشای سودمندی است. طبق ماده۲ قانون جامع حمایت از معلولان کلیه وزارتخانه‏ها، سازمان‏ها، مؤسسات و شرکت های دولتی و نهادهای عمومی موظفند در طراحی، تولید و احداث ساختمان-ها، اماکن عمومی، معابر و وسایل خدماتی به نحوی عمل نمایند که امکان دسترسی و بهره مندی از آنها برای معلولان همچون افراد عادی فراهم گردد.
در تبصره یک این ماده نیز آمده وزارتخانه ها، سازمان ها، مؤسسات و شرکت های دولتی و نهادهای عمومی و انقلابی موظفند جهت دسترسی و بهره مندی معلولان، ساختمان ها و اماکن عمومی، ورزشی، تفریحی، معابر و وسایل خدماتی موجود را در چهارچوب بودجه های مصوب سالانه خود مناسب‏سازی نمایند.
در تبصره دوم این موضوع قید شده که شهرداری ها موظفند از صدور پروانه احداث و پایان کار برای آن تعداداز ساختمان ها و اماکن عمومی و معابری که استانداردهای تخصصی مربوط به معلولان را رعایت نکرده باشند خودداری نمایند.
نوشتن قانون مسئله ای است و اجرای و عملی سازی قانون مسئله دیگری است. ما می توانیم خوب بنویسیم و قشنگ حرف بزنیم ولی قشنگ حرف زدن دردی را دوا نمی کند. قوانین برای عملی شدن امکانات می-خواهند، تعهد انسانی می خواهند، و از همه بالاتر بودجه می خواهند.
طبق بررسی انجام شده در سال ۱۳۸۹ توسط سازمان بهزیستی کشور میزان دسترسی افراد دارای معلولیت در فضاها و مکان های عمومی در کل کشور به میزان ۲۷ درصد، در بخش های آموزشی۷ درصد و در محیط فیزیکی و مبلمان شهری ۶ درصد می باشد.
این سند نشان می دهد هموطنان معلول ما در ایران در منزل خود زندانی می باشند چون توان استفاده از امکانات شهری را به خاطر نبود تسهیلات شهری ندارند. اگر به افراد صاحب ویلچر، نابینایان وسالمندان را اضافه کنیم ملاحظه خواهیم کرد که درصد بالایی از جمعیت کشور به علت نامناسب و غیر استاندارد بودن اماکن عمومی و خصوصی قادر به استفاده کردن از تسهیلات و خدمات شهری و عمومی نیستند و از ابتدائی ترین حق و حقوق خود محروم می باشند که این محرومیت با مقوله مناسب سازی ارتباط مستقیم دارد.
مناسب‏سازی برای استفاده از فضاهای شهری مانند: نهادهای دولتی و غیر دولتی، پارک ها، رستوران ها، بانک ها، سینماها، کلوپ های ورزشی و تفریحی، خیابان ها، پیاده‏روها، اتوبوس‏ها، متروها، بیمارستان ها و حتی توالت ها را شامل می شود.
بخاطر داشته باشیم مناسب‏سازی تنها نباید شامل فضاهای شهری باشد بلکه فضای منازل هم باید با نیاز فرد معلول و سالمند تطابق داشته باشد. دولت موظف است با کمک هزینه ها و وام های ویژه خود به معلولین فضای مسکونی آنان را مناسب سازی کندتا آنان بتوانند از زندگی بهتری برخوردار باشند.
برای مناسب سازی از کجا باید شروع کرد؟ مناسب‏سازی شهری وظیفه دولت و مردم است. دولت باید حقوق مدار باشد و در این راستا وسائل اجرای قانون را به‏عهده بگیرد و بودجه لازم را برای اجرا به مسئولان شهری و آنان آن را در خدمت مردم قرار دهند و مردم هم باید از طریق ارگان های خود یاری رسان مسئولین امور شهری باشند و از مسئولین شهری بخواهند شهر را برای همۀ ساکنین اش مناسب سازی نماید. بخشی از ساکنین هر شهر یا روستائی معلولین و سالمندان می باشند.
باید در ذهن تمام افراد جامعه بخصوص دولتمردان و مسئولان امور کشوری و شهری و طراحان و مدیران شهری روشن شود که یک کشور دارای شهروندان متفاوتی است با نیازهای متفاوت، لذا شهر و امکانات شهری باید مناسب حال همه افراد جامعه ساخته شود که از آن جمله اند معلولان و سالمندان که اقلیت بزرگی را در هر جامعه تشکیل می دهند. بنابراین برنامه ریزان شهری باید طوری برنامه ریزی کنند که حقوق افراد کم-توان و توان جو ضایع نشود. پس روز جهانی معلولین بدون بیان حقوق آنان معنائی نخواهد داشت.

اصلاح وضعیت اجتماعی و فرهنگی
سازمان جهانی بهداشت، معلولان را بزرگترین اقلیت جهان و ۱۰ درصد جوامع می داند. بنا بر آمار سازمان جهانی بهداشت هم اکنون بیش از ۶۰۰ میلیون نفر از ساکنان کره زمین، به دلایل مختلف جسمی، روانی و اجتماعی، دچار ناتوانی و معلولیت هسند که ۸۰ درصد این افراد در کشورهای جهان سوم زندگی می کنند. لازم به ذکر است که یک سوم معلولان جهان را کودکان تشکیل می دهند. آمارها حاکی از آن است که از هر ۱۰ کودکی که در جهان متولد می شود، یکی معلول به دنیا می آید و یا بعد از تولد، به دلیل حوادث گوناگون، معلول می شود. زیرا بسیاری از معلولیت ها ناشی از سوء تغذیه، فقر، عدم مراقبت های بهداشتی- آموزشی و دیگر عواملی است که از پیامدهای توسعه نیافتگی جوامع است.
براساس آمار بانک جهانی، فقیرترین افراد جهان، معلول هستند. بررسی های انجام شده، نشان می دهد که مشکلات معلولان، بیش از آنکه جنبه پزشکی داشته باشد، جنبه اجتماعی و فرهنگی دارد. اکثر معلولان جهان با مشکلات فیزیکی، فرهنگی و اجتماعی بسیاری روبرو هستند. موانع اجتماعی، معلولان را از استفاده از تسهیلات شهری ورفاهی محروم می سازد. نگرش غیرکارشناسانه اجتماعی نیز معلولان را تا حد زیادی از زندگی عادی و روابط متعارف اجتماعی، دور می کند. البته به علت عدم تساوی در برخورداری زنان و مردان معلول از مراقبت های بهداشتی، آموزش های شغلی و سایر خدمات اجتماعی، پیامدهای معلولیت برای زنان به گونه ای شدیدتر بروز می کند. در هر حال، معلولان چه زن و چه مرد، به دلیل موانع ظاهری و یا اجتماعی با محدودیت هایی در زندگی مواجه می شوند که بدون حمایت دیگران، قادر به مقابله با آن نیستند.
طی دو دهه اخیر، کوشش های چشمگیری برای آشنایی جامعه جهانی با مشکلات افراد معلول به منظور کمک به آنها صورت پذیرفته است. یکی از مواردی که می توان از آن به عنوان نقطه عطف در این زمینه نام برد، اعلام سال ۱۹۸۱ میلادی به عنوان سال جهانی معلولین از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد بود. به دنبال آن، فاصله سال های ۱۹۸۳ تا ۱۹۹۲ میلادی، دهه جهانی معلولین نام گرفت تا نحوه شرکت فعالانه و همه جانبه افراد معلول را در زندگی اجتماعی ارتقاء بخشد. در ادامه، قانون برنامه جهانی در ارتباط با معلولین در سال ۱۹۸۲ توسط مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید. این قانون در واقع برای طرح مسائل مربوط به انواع معلولیت ها در یک برنامه‏ریزی ملی، چارچوب هایی را تعیین کرد. در سال ۱۹۹۳ قوانین استاندارد در زمینه برابر سازی فرصت-های زندگی برای افراد معلول، به قانون مذکور افزوده شد. در دسامبر ۲۰۰۶ کنوانسیون جامع حقوق معلولان در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید. کشورهای امضاء کننده کنوانسیون، متعهد می شوند که قوانینی را تصویب کنند و اقداماتی را در جهت حقوق معلولان انجام دهند. این کشورها موظف می شوند قوانین و سنت هایی را که شامل تبعیض علیه معلولان است کنار بگذارند.
هر سال با نزدیک شدن به روز جهانی معلولین، توجه ویژه ای به این قشر می شود و فرصتی فراهم می آید که مسائل و مشکلات آنها از زوایای مختلف، مورد بحث و بررسی قرار گیرد. شعار امسال روز جهانی معلولان، در راستای توسعه اهداف هزاره سوم، توانمند سازی افراد معلول جامعه است.
هر چند بسیاری از کشورها، قوانین جهانی در ارتباط با حقوق معلولان را پذیرفته اند، لیکن زمینه های عینی و روانی برای پذیرش معلولان در همه عرصه ها به ویژه در کشورهای جهان سوم فراهم نیست. در این کشورها، افراد معلول برای حضور در جامعه از امکانات اولیه برخوردار نیستند. با آنکه بعضی از آنها از توانمندی-های خاصی برخوردارند، در انزوا قرار دارند. با توجه به آنکه امروزه مشکل معلولیت تنها به فرد معلول مربوط نیست و به طور کلی، مشکل جامعه محسوب می شود، باید شرایطی فراهم کرد تا همه افراد معلول در جامعه، حق شهروندی داشته باشند و از فرصت های برابر برخوردار شوند. ضروری است ضمن برخورد احترام آمیز با معلولان، به آنان فرصت داده شود تا استعدادهای خلاق هنری و فکری خود را شکوفا سازند و آن را برای غنی‏سازی جامعه به کار گیرند. دستیابی به توسعه مورد نظر در هزاره جدید، نیاز به مشارکت معلولین و استفاده از پتانسیل و کارآیی آنان، دارد. ایجاد شرایط مناسب و رعایت حقوق معلولان، تنها گوشه ای از ادای دین جامعه به این افراد به عنوان شهروندان جامعه دارد.

اشتغال و شغل مناسب
موضوع مهارت های شغلی و اشتغال معلولان از جمله دغدغه هایی است که باید همواره در میان مسؤولان نهادهای مختلف هر جامعه ای وجود داشته باشد، چرا که معمولاً در سطح جامعه نگاهی ترحم آمیز نسبت به این افراد وجود دارد. باورهای قالبی نسبت به معلولان می گوید که آنها نمی توانند کار کنند، به کمک هایی خیریه نیاز دارند و موجودات کمتری هستند که باید از وسایل مخصوص بهره مند شوند. از دیدگاه حقوق انسانی، معلولان مانند سایر افراد جامعه حق برخورداری از امکانات و تسهیلات جامعه و مشارکت کامل در آن را به عنوان شهروند دارند. از دیدگاه اقتصادی نیز شواهد نشان می دهد که هزینه آموزش و توان بخشی حرفه ای معلولان در مقایسه با هزینه‏های هنگفتی که صرف حمایت و نگهداری آنان برای تمام عمر می شود، بسیار اندک است.
این افراد نیز مانند سایر افراد امیال و نیازهایی مانند کسب مهارت های لازم برای محیط کار، ورود به دنیای کار و تبدیل شدن به عضو مشارکت کننده در جامعه را دارند و باید به آنها فرصت برابر داده شود تا بتوانند استعداد شغلی خود را در بالاترین حد ممکن شکوفا سازند. برای بسیاری از مردم، اشتغال به معنی هویت-یابی اجتماعی، خودکفایی اقتصادی و ایجاد شبکهارتباط بین فردی است که برای معلولان علاوه بر موارد فوق، یک عامل حیاتی نیز به حساب می آید که با استقلال و تلفیق اجتماعی آنان به طور کامل ارتباط دارد.
بخش عمده ای از معلولان در سراسر دنیا یا بیکار هستند یا با دستمزدهای کمتری کار می کنند. میزان بیکاری آنها از گروه های دیگر بسیار بالاتر است و این وضعیت باعث شده تا آنها از نظر رفاهی، تأمینی، مراقبت های بهداشتی و درمانی در وضعیت مناسبی نباشند. گرچه در سال های اخیر پیشرفت های قابل ملاحظه ای در سیستم های ارائه خدمات مناسب به معلولان ایجاد شده است ولی با این حال، تعداد زیادی از آنها همچنان زندگی خود را در بیکاری و فقر سپری می کنند.
اکنون زمان آن رسیده که جامعه بشری گام های مؤثرتری در حمایت از معلولان بردارد. مسئولان هر جامعه ای باید به عقب برگشته و برنامه های مربوط به دهه معلولان را دوباره بازبینی نمایند. به دولت ها توصیه می شود که موقعیت معلولان را در کشورهای خود مورد بررسی دقیق قرار داده و به صورت فعال به تعقیب سیاست های متوقی وضع شده در مورد حقوق انان که برخی از آنها در زیر آمده است، بیش از گذشته توجه نمایند:
– تدوین و اجرای سیاست ها و برنامه های ملّی جهت ترویج مشارکت معلولان در توسعه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی؛
– تأمین کمک های مالی، با همکاری سازمان های بین‏المللی و غیردولتی برای تقویت و افزایش خدمات حمایتی برای معلولان و خانواده هایشان؛
– تلاش برای ترویج نگرش های مثبت نسبت به کودکان و بزرگسالان معلول؛
– مناسب‏سازی فضاهای فیزیکی، افزایش امکانات فرهنگی و ورزشی برای معلولان؛
– ایجاد تدابیر لازم به منظور ترویج و اشاعه دستیابی آسان معلولان به ساختمان ها، تسهیلات همگانی، حمل ونقل و سیستم های ارتباطی؛
– ایجاد شرایط لازم جهت مشارکت معلولان در تصمیم‏ گیری های مربوطه به ایشان؛
– ارایه مؤثر و کافی خدمات آموزشی، توان بخشی، بهداشتی و درمانی برای معلولان؛
– توجه ویژه به اشتغال معلولان و انجام تمهیدات لازم جهت دستیابی آسان به ایشان به مشاغل مورد نظر و تضمین درآمد معقول؛
– همکاری با سازمان های غیردولتی و انجمن های معلولان؛
– ایجاد تمهیدات لازم برای برقراری ارتباط بین افراد معلول با معلولان کشورهای دیگر جهت تقویت و افزایش ظرفیت‏های خودیاری آنها؛
در خاتمه انتظار می رود که برگزاری مراسم روز جهانی معلولان فرصتی فراهم آورد تا نگرش جامعه نسبت به افراد دارای ناتوانی تغییر کرده و تلاش همگانی برای حذف موانع موجود بر سر راه مشارکت کامل آنان در تمام جنبه‏های زندگی فراهم شود.

فصل سوم: آثار حقوقی
اصلی‏ترین معضل و مانع برای معلولین عدم توجه به حقوق مادی و معنوی آنها است. اغلب نظام‏های حقوقی حتی در کشورهای اسلامی نسبت به معلولین تبعیض‏آمیز و در بسیاری از موارد ساکت است. فقیهان حقوق معلولین در اموری مانند ارث، ازدواج و اشتغال را مطابق شرایط و اقتضائات دوره جدید بررسی و استنباط نکرده‏اند و نهادهای قانون‏گذار مانند مجالس شورا اغلب از وظایف خود غفلت کرده‏اند.
روز جهانی معلولین، پیامش در عرصه حقوق اینست که ضعف‏ها و کمبودهای قوانین را درباره معلولین تکمیل کنید؛ تبعیض‏های حقوقی را مردود بشمارید و راه را برای تکامل و فعالیت آنان هموار نمایید.

زمینه ‏سازی حقوق شهروندی معلولین
سوم دسامبر برابر ۱۲ آذر روز جهانی معلولین است. از سال ۱۹۹۲ هر سال در چنین روزی مجلات ـ نشریات و رادیو و تلویزیون های مختلف جهان دربارۀ معلولین حرف می زنند. و بالاخره یک روز در سال مردم جهان معلولین را عزیز و روزشان را گرامی می-دارند.
هدف از اعلام روز جهانی معلولین ارتقاء رشد اذهان عمومی دربارۀ مسائل مربوط به معلولیت های مختلف؛ و افزایش آگاهی هایی بوده است که می بایست از مسئله پیوستن افراد معلول در تمامی جنبه های سیاسی؛ اجتماعی؛ اقتصادی و فرهنگی زندگی منتج شود. خلاصه این که حقوق معلولین در سرتاسر جهان رعایت و محترم شمرده شود.
البته گرامیداشت این روز بدون گفتگو دربارۀ حقوق معلولین اثر چندانی ندارد. سازمان ملل متحد در طی سالیان متمادی، قوانین چشمگیری در زمینۀ حقوق معلولین به تصویب رسانده است که کنوانسیون حقوق معلولین، آخرین و مؤثرترین آنها است.
این کنوانسیون در واقع به نوعی تکرار قوانین قبلی در این زمینه است ولی دارای تفاوت قابل توجهی در مقایسه با سایر پیمان نامه های سازمان ملل است و این تفاوت، لازم الاجرا بودن آن برای دولت ها است. جمهوری اسلامی ایران قانونی به نام «قانون جامع حمایت از حقوق معلولان» در سال ۱۳۸۳ در مجلس شورای اسلامی تصویب شد. اما هنوز وضعیت فرهنگی و اجتماعی معلولین از نظر حقوق شهروندی به مرحلۀ مطلوب نرسیده است.

حقوق شهروندی
انسان از بدو تولد دارای حقوقی طبیعی است که این حقوق جزء حقوق انسانی او محسوب می شوند. این حقوق نه دادنی هستند و نه گرفتنی بلکه ذاتی انسانند. این حقوق وقتی غصب شدنی هستند که دارنده حقوق با نفی حقوق خود از آنان چشم پوشی نماید.
هر شخص در هر کشوری که زندگی می کند به عنوان عضو و شهروند آن کشور دارای حقوق شهروندی می باشد. معلولین به عنوان بخشی از شهروندان هر کشوری باید از حقوق شهروندی خود برخوردار باشند تا هم مستقلانه تصمیم بگیرند و هم مستقلانه زندگی کنند. معلولان در هر کجا که باشند به دلیل موانع ظاهری و اجتماعی با محدودیت هائی در زندگی مواجه می شوند. از آنجائیکه زندگی برای افراد معلول و خانواده هایشان شاهد نیست در بسیاری از کشورها، دولت کمک هزینه هایی را در اختیار معلولان می گذارند تا لااقل قدری کیفیت زندگی آنان بالا برود. این کممک هزینه ها باعث می شود تا هم معلولین دارای استقلال باشند و هم در جامعه آنان بخاطر کاستی‏های خود احساس وابستگی و سربار بودن نکنند.

فصل چهارم: آسیب ‏شناسی
روز جهانی معلولین، هر سال معضلات و آسیب‏ها را بررسی و تحلیل می‏کند. آسیب‏های جامعه معلولین که ماهیت حقوقی، فرهنگی، هنری و … دارد در این روز افشا می‏شود و در معرض دید همگان قرار می‏گیرد. از اینرو این روز اهمیت فراوان در پیشبرد اهداف معلولین دارد.

آسیب ‏شناسی
براساس آمار سازمان جهانی بهداشت در حال حاضر بیش از ۶۰۰ میلیون فرد معلول (تقریباً ۱۰ درصد جمعیت جهان) در نتیجه نارسایی های ذهنی، جسمی یا حسی در جهان وجود ندارد که حدود ۸۰ درصد آنان در کشورهای در حال توسعه زندگی می کنند.
این درحالی است که به دلیل فقر فرهنگی، سوء تغذیه، عدم رعایت مسائل بهداشتی، بیماری، مخاطرات زیست محیطی، بلایای طبیعی، سوانح، جنگ و بسیاری دلایل دیگر برآورد می شود که تا سال ۲۰۵۰ بر تعداد افرادی که به معلولیت های شدید دچار هستند به شدت افزوده شود. (پیش بینی می شود که در کشورهای بورکینافاسو، نیجریه، سومالی و فلسطین نرخ رشد معلولیت ۴۰۰ درصد افزایش یابد.)

مشکلات اجتماعی و حقوقی
صرف نظر از اینکه این افراد در کدام قسمت از جهان به‏سر می برند، زندگی آنان به سبب موانع فیزیکی یا اجتماعی غالباً محدود و متأسفانه شرایط زندگی تعداد زیادی از آنها به ویژه در مناطق روستایی بسیار ناامیدکننده است که می بایستی هر چه زودتر بهبود یابد. در این راستا، اعلام سال ۱۹۸۱ به عنوان سال جهانی معلولان از طرف سازمان ملل نقطه عطفی به حساب می آید.
به دنبال این اقدام انسان دوستانه و اعلام دهۀ جهانی معلولان(۱۹۸۳-۱۹۹۲) توسط آن سازمان، مساوات و مشارکت کامل معلولان در زندگی اجتماعی همانند شاخص های پیشگیری و توان بخشی به طور نسبی افزایش یافت.
از طرف دیگر، اعلام برنامه فعالیت جهانی مربوط به معلولان از طرف مجمع عمومی سازمان ملل (۱۹۸۲) باعث شد تا کشورهای عضو توجه به مسائل و امور معلولان را در برنامه های ملی خود بگنجانند.
برای تکمیل این برنامه جهانی، قوانین استاندارد یکسان سازی فرصت ها برای افراد دچار ناتوانی در سال ۱۹۹۳ وضع شد. هر چند وضع قوانین مذکور اجباری را برای حکومت ها به دنبال نمی آورد ولی حاکی از تعهدات اخلاقی و سیاسی آنان له یکسان-سازی فرصت ها برای افراد باتوان و افراد بدون ناتوانی است.
در این رابطه، یکی از مهمترین موضوع ها، امکان دستیابی به فناوری های جدید به ویژه فناوری اطلاعات و نیز دستیابی به محیط فیزیکی مناسب است که ایده و تفکر بسیار مهم جای دهی کودکان و دانش آموزان دارای ناتوانی در مدارس عادی را تا حدودی عملی ساخت.
با گذشت بیش از ۱۳ سال هنوز بسیاری از مسائل معلولان حل نشده است. در بسیاری از جوامع حقوق این افراد نادیده گرفته می شود و آنها را از جامعه کنار می‏گذارند و این در حالی است که در این کشورها قوانین و مقررات خاصی برای حمایت از معلولان نیز وجود دارد. به نظر می رسد عامل اصای نادیده گرفتن حقوق معلولان در جوامع مختلف، نگرش منفی افراد آن جامعه نسبت به معلول و معلولیت باشد.
امروزه بیش از هر زمان دیگر، معلولیت و ناتوانی به عنوان یک مسأله اجتماعی و نه پزشکی مورد بحث قرار می گیرد.
سازمان جهانی معلولان، ناتوانی را به عنوان تعامل بین محیط، موانع نگرشی بر سر راه معلولان و افراد دارای ناتوانی می داند. بنابراین دلایل ناتوانی بیش از هر زمان دیگری پیچیده و بغرنج گشته به طوری که تنها می توان آن را در داخل فرهنگ ها و جوامع شناخت.

آسیب‏شناسی کودکان و زنان معلول
علی رغم تلاش های بسیاری که سازمان های بین المللی مانند، برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP)، اتحادیه‏ اروپا، بهداشت جهانی (WHO) و سازمان آموزشی، فرهنگی و علمی سازمان ملل متحد (یونسکو) برای پیشگیری از معلولیت و تضمین بهره-مندی افراد دارای معلولیت از فرصت های برابر در جوامع و مدارس کشورهای خود در دو دهه اخیر به عمل آورده اند ولی هیچ شخصی نمی تواند ادعا کند که اهداف اعلامیه جهانی حقوق بشر به خوبی تحقق یافته است.
براساس بررسی های به عمل آمده هر سال در جهان ۲۰ میلیون زن به دلیل عوارض ناشی از بارداری دچار ناتوانی می شوند که با رعایت مراقبت های صحیح دوران بارداری می توان از آن جلوگیری کرد. زنان معلول ۲ الی ۳ برابر بیشتر از همتایان غیرمعلول خود مورد اذیت و آزار جنسی قرار می گیرند که متأسفانه این موضوع به دلیل غلط مقامات صلاحیت‏دار از مسائل جنسی این افراد، نادیده گرفته می‏شود. بعلاوه، معلولان به‏ویژه زنان معلول امکان دسترسی به اطلاعات و خدمات بهداشتی را ندارند و بسیاری از زنان معلول سالخورده در تنهایی زندگی می کنند و نمی توانند از منازل خود خارج شوند. این عده حتی نمی توانند در منازل خود به طرز مناسبی رفت و آمد نمایند.
مطالعات به عمل آمده توسط سازمان یونسکو در مورد کودکان معلول نیز نشان می دهد که در جوامع در حال توسعه بیش از ۹۰ درصد کودکان معلول به مدرسه نمی‏روند و اکثر آنان از طبقات پایین و فقیر جامعه هستند.
ضمناً معلولیت بر اشتغال، بهره مندی از زندگی خانوادگی و مشارکت مساوی آنها در جامعه اثر منفی می‏گذارد. با توجه به اینکه هدف غایی آموزش برای همه، تنها در صورتی تحقق می یابد که به جای جداکردن کودکان دارای ناتوانی، آنها را در کنار کودکان عادی آموزش دهیم و با عنایت به برآورد بانک جهانی مبنی بر اینکه ۱۰تا۲۰ درصد جمعیت هر کشور حداقل یک ناتوانی دارد این سؤال پیش می آید که آیا با نادیده گرفتن و حذف بخشی از افراد جامعه خواهیم توانست به اهداف طلایی توسعه سازمان ملل در بهبود وضعیت زندگی افراد دارای ناتوانی دست یابیم؟.

مآخذ
آملی، احمد، «توانبخشی مبتنی بر جامعه چرا و چگونه؟»، نشریه همشهری، ۱۲ آذر ۱۳۷۷٫
استاد، محمد حسن، «۱۲ آذر روز جهانی معلولین»، پایگاه اینترنتی دکتر محمد کمالی، ۱۳۸۶٫
اسلامبولچی مقدم، علی، «م، مثل معلول، مثل…، به مناسبت بزرگداشت روز جهانی معلولان(۱۲ آذر)»، مجله تعلیم و تربیت استثنایی، شماره ۴۸، ۴۹، ص ۲-۵٫
افضلی، مریم، «۱۲ آذر روز جهانی معلولین گرامی باد»، مجله تعلیم و تربیت استثنایی، شماره ۳۷، دی ۱۳۸۳٫
افضلی، مریم، «گزارش روز جهانی معلولین»، مجله تعلیم و تربیت استثنایی، شماره ۲۶و۲۷، بهمن و اسفند ۱۳۸۲، ص۵۵-۵۶٫
انصاری دزفولی، فرید، «روز جهانی معلولین برای حقوق معلولین»، نشریه توانا، ۱۳ آذر ۱۳۸۹٫
انصاری، الناز، «روح معلول خود را ندا دهیم»، نشریه اعتماد، ۱۹ آذر ۱۳۸۵٫
«با شعار، شغل مناسب برای معلولین»، پایگاه اطلاع رسانی ایرنا، ۱۱ آذر ۱۳۸۶٫
جلالوند، امین، «حقوق طبیعی، محدودیت های غیرطبیعی»، هفته نامه مثلث، شماره ۱۰۲٫
حسینی، نگین، «باور در دل کویر»، دو هفته‏نامه موفقیت، شماره ۱۷۸٫
خادمی، فرهاد(مصاحبه‏کننده)، «اگر مطالبات این اقلیت غیر نژادی در نظر گرفته نشود…!»، نشریه رسالت، ۱۲ آذر ۱۳۸۰٫
خالدی، حمیدرضا(مصاحبه‏کننده)، «قوانین مربوط به معلولان هیچ‏گونه ضمانت اجرایی ندارد»، نشریه اعتماد، ۱۹ آذر ۱۳۸۵٫
دشت بانی، محمد، «بخاطر توسعه معلولین را دریابیم»، نشریه آفتاب یزد، ۱۳ آذر ۱۳۷۹٫
«روز جهانی معلولین»، خبرگزاری ایرنا، آذرماه ۱۳۸۷٫
سام گیس، بنفشه، «ضمانت اجرایی قانون جامع حمایت از حقوق معلولان به صفر نزدیک می شود»، نشریه شرق، ۱۲ آذر ۱۳۸۳٫
سرو دلیر، محمدرضا، «نگاهی به وضعیت معلولان و اجرای طرح جدید توانبخشی مبتنی بر جامعه»، نشریه کیهان، ۲۹و۳۰ فروردین ۱۳۷۷٫
شجاعی باغینی، دلارام، «به مناسبت سوم دسامبر روز جهانی معلولین»، روزنامه جام جم، آذرماه ۱۳۸۶٫
شهنی، مینا، «ساختارها، معلولان را گوشه گیرکرده است»، نشریه شرق، ۱۲ آذر ۱۳۸۳٫
صاحبی، فهیمه، «… و نبض بودن جاری است»، نشریه همشهری، ۳۱ مهر ۱۳۷۸٫
طلوعی، علاء، «۱۲ آذر روز جهانی معلولین گرامی باد»، مجله چشم انداز ایران، دی و بهمن ۱۳۸۲٫
عطارزاده، مقداد، «معلولین چشم به راه نگاهی فراگیر!» ماهنامه درد، شماره ۹٫
فروغی پور، پیمان، «معلولان در فراموشخانه اجتماع»، نشریه اطلاعات، ۱۵ شهریور، ۱۳۷۹٫
قرائتی، محسن، «درسهایی از قرآن: گرامی داشت روز جهانی معلولین»، پایگاه اینترنتی مؤسسه ترویج فرهنگ قرآنی، ۱۳۸۳٫
قرائتی، محسن، «درسهایی از قرآن: مشکلات معلولان و افراد استثنایی»، پایگاه اینترنتی مؤسسه ترویج فرهنگ قرآنی، ۴ اسفند ۱۳۹۰٫
قشقایی، معصومه، «در توانیاب چه گذشت؟»، مجله چشم انداز ایران، دی و بهمن ۱۳۸۲٫
قنبری، آرزو، «بزرگترین بزرگداشت انسانها رعایت حقوق آنهاست»، روزنامه سرمایه.
کباری، راضیه، «با عینک ناتوانی نگاه نکنیم»، نشریه همشهری، ۲۰ آذر ۱۳۸۰٫
«گرامیداشت روز جهانی معلولین در استانها»، نشریه تعلیم و تربیت استثنایی، شماره ۶۲ و ۶۳، بهمن و اسفند ۱۳۸۵٫
«گزارش برگزاری مراسم روز جهانی معلولین»، نشریه تعلیم و تربیت استثنایی، شماره ۶۲ و ۶۳، بهمن و اسفند ۱۳۸۵٫
محمدی، فاطمه، «روز جهانی معلولان»، گلبرگ، شماره ۵۷، آذر ۱۳۸۳٫
مهدوی، بیتا، «به مناسبت روز جهانی معلولان» روزنامه قدس، ۱۲ آذر ۱۳۸۴٫
میرغلامی، محمدرضا، «به بهانه دوازدهم آذر، روز جهانی معلولین؛ کار و معلولیت»، مجله بهداشت روان و جامعه، شماره ۲۳، آذر ۱۳۸۶، ص۳٫

دانلود فایل PDF کتاب
مراکز و کتابخانه های ویژه معلولین، همچنین افراد دارای معلولیت جهت دریافت رایگان نسخه کاغذی و چاپی یا نسخه صوتی و گویا آن می توانند با دفتر فرهنگ معلولین مکاتبه نمایند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *