فعالیتهای شهرداری تبریز در گسترش مناسب سازی شهری

فعالیت‌های شهرداری تبریز در جهت گسترش مناسب‌سازی شهری

ضمن تشکر از جامعه معلولین تبریز و جناب آقای اکبرزاده رئیس هیئت مدیره و نماینده تشکل‌های دارای معلولیت استان آذربایجان شرقی و مدیر جامعه معلولین تبریز؛ اعلام می‌دارد، مجموعه اسناد مرتبط با تلاش‌های مناسب سازی که در آن استان در جریان است، جالب توجه و گویای دامنه وسیع اقدامات شهرداری استان و نهادهای معلولیتی است. از اینکه این اسناد را برای مجله توان‌نامه و دفتر فرهنگ معلولین ارسال داشته تشکر فراوان داریم.
بدیهی است كه تلاش‌های دستگاه‌ها و مراکز، ضروری است ولی اطلاع‌رسانی درباره آن هم ضروری است تا مردم در جریان فعالیت‌ها قرار گرفته و در شرایط مقتضی مساعدت مادی و معنوی نمایند.
اما اسناد واصل شده عبارت‌اند از سه برگ گزارش درباره طرح‌ها و اقدامات انجام یافته که آقای اکبرزاده مشاور شهرداری در مناسب سازی و امور معلولین خطاب به آقای دکتر صادق نجفی شهردار محترم استان ارسال نموده و نسخه‌ای از آن را برای مجله و دفتر ارسال فرموده است.
نکات مهم و حائز اهمیتی در این گزارش آمده است که به برخی از آنها اشاره می‌شود:
۱- آقای اکبرزاده در مسافرتی به قم، با آقای معصومی معاون شهردار استان قم تبادل اطلاعات داشته‌اند و تجربیات دو استان در زمینه مناسب‌سازی و امور معلولیتی را منتقل می‌نمایند.
۲- در این گزارش آمده که طبق آخرین آ‌مار سازمان بهداشت جهانی (WHO) و اعلام آقای بان کی مون دبیر کل سازمان ملل متحد، حدود یک میلیارد نفر از جمعیت جامعه جهانی را معلولین تشکیل می‌دهند كه جمعیت بسیار عظیمی است و متأسفانه هشتاد درصد آنها در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌‌کنند! پراکندگی این جمعیت بر حَسَب نوع معلولیت اینگونه است:
جسمی- حرکتی ۳۹%
ذهنی ۲۰%
شنوایی ۱۶%
چند معلولیتی ۱۲%
بینایی ۸%
روانی ۵%
۳- یکی از اقدامات ضروری که در زندگی و سرنوشت معلولین مؤثر است، مناسب سازی محیط زندگی و محیط شهری است. پس از واگذاری مناسب سازی به شهرداری‌ها، در شهرداری استان «کمیته راهبردی و مناسب سازی محیط شهری» و نیز کمیته‌ای به نام «کمیته بهسازی و مناسب سازی» در معاونت فنی و عمرانی شهرداری‌ راه‌اندازی شده است. مجموعه فعالیت‌های شهرداری با همکاری دیگر مسئولین استانی و شهرداری و نهادهای مردمی به اندازه‌ای است که تبریز جزء شهرهای رده اول در مسئله مناسب سازی شده است.
۴- نامه‌ها و درخواست‌ها از نهادهایی مثل سازمان تأمین اجتماعی استان آذربایجان شرقی برای اجرای مناسب سازی هم به عنوان نمونه جزء این مجموعه است.
۵- جزوه‌ای با عنوان «ضوابط و استانداردهای مناسب سازی» در بهار ۱۳۹۳ در تیراژه انبوه و وسیع منتشر شده و یک نسخه از آن را دریافت نمودیم. متن این جزوه را عیناً منعکس می‌کنیم تا در اطلاع‌رسانی در حد وسع خود، ‌به شهرداری محترم تبریز کمک کرده باشیم.
مجدداً از اینکه ما را در جریان وضعیت معلولین آن استان گذاشته‌اند، بسیار سپاسگزاریم. از جناب آقای اکبرزاده که خدمات بی‌ شائبه ایشان مشهور است، از آقای صادق نجفی شهردار محترم تبریز و همه کسانی که خالصانه برای جامعه و فرهنگ معلولین خدمت می‌کنند، حقیقتاً باید قدردانی كرد.
دفتر فرهنگ معلولین و مجله توان‌نامه دارای خط‌مشی اطلاع‌رسانی و فرهنگ سازی ویژه معلولین در جهان اسلام می‌باشد. فعلاً‌ یک شماره مجله به مناسب سازی اختصاص یافته و قرار است یک شماره دیگر را به مناسب سازی در استان‌ها اختصاص دهیم. نیز مشغول تألیف دائرةالمعارف مناسب سازی هستیم. اگر آن مقامات ارجمند ما را یاری دهند و اطلاعات استان را به موقع ارسال فرمایند، بسیار سپاسگزار خواهیم شد.
ما اقدام نیک و ستودنی شهرداری تبریز در انتشار یک جزوه جیبی و کم حجم ولی پر محتوا را گرامی داشته و اینك متن آن به مدیران شهری در سراسر ایران و نیز پژوهشگران و نهادهای معلولیتی تقدیم می‌داریم:
مقدمه
شهرداری تبریز طی سالیان اخیر اقدامات قابل توجهی جهت مناسب سازی انجام داده است. از جمله این اقدامات تشکیل کمیته راهبردی و مناسب سازی محیط شهری برای معلولین با دبیر خانگی معاونت شهرسازی و معماری و عضویت معاونین شهردار و سازمانها و ارگانهای مربوط از جمله سازمان بهزیستی و نمایندگان تشکلهای معلولین استان می‌باشد. کمیته مذکور توانسته اقدامات شایان توجهی در حوزه‌های سیاست‌گذاری نظارت و اجرای برنامه مناسب سازی به مرحله اجرا در آورد. اصلاح محیط و تدارک وسایل حمل و نقل را به نحوی که افراد دارای معلولیت قادر باشند آزادانه و بدون خطر در محیط پیرامون خود حرکت کنند، مناسب سازی گویند. نوشتار حاضر سعی در آگاهی رسانی به مسئولین و دست اندرکاران امر به ویژه طراحان و مجریان دارد به امید آنكه بتواند تا اندازه‌ای خلأ موجود را پر کند.
بازشوها (در و پنجره)
– حداقل عرض مفید هر لنگه در، برای عبور صندلی چرخدار ۸۲ سانتیمتر باشد.
– در مورد درهایی که به خارج باز می‌شوند تأمین دید کافی الزامی است.
– حداکثر ارتفاع دید از کف تمام شده ۱۰۰ سانتیمتر باشد.
– در صورت استفاده از درهای چرخان، گردشی، کشویی، پیش بینی یک در معمولی به عرض مفید حداقل ۸۰ سانتیمتر در جوار آنها برای استفاده افراد دارای معلولیت الزامی است.
– دستگیره درها باید از نوع اهرمی بوده و فاصله داخلی بین آنها و سطح در ۵/۳ تا ۷ سانتیمتر باشد. دستگیره‌های گرد توصیه نمی‌شود.
– حداقل فاصله بین دو در متوالی چنانچه هر دو در به یک جهت باز شوند ۲۰۰ سانتیمتر، چنانچه هر دو به سمت خارج باز شوند ۱۲۰ سانتیمتر و چنانچه هر دو به داخل باز شوند ۲۸۰ سانتیمتر باشد.
– درها باید حتی المقدور بدون آستانه باشند. در صورت اجبار حداکثر ارتفاع آستانه ۲ سانتیمتر باشد.
– به منظور تسهیل در حرکت، پیش‌بینی ۱۵۰ سانتیمتر سطح هموار در هر سوی در و ۳۰ سانتیمتر در طرفین آن الزامی است.
– ارتفاع دستگیره از کف حداکثر ۱۲۰ سانتیمتر باشد.
– کلیه درها و پنجره‌هایی که تا کف دارای شیشه هستند در مقابل ضربه صندلی چرخدار محافظ و از شیشه مقاوم ساخته شوند.
ورودی‌‌ها
– ورودی اصلی باید برای استفاده افراد دارای معلولیت نیز در نظر گرفته شود و به سواره‌رو یا پارکینگ ساختمان دسترسی مناسب داشته باشد.
– ورودی ساختمان حتی الامکان همسطح پیاده‌رو باشد.
– پیاده‌روی منتهی به ورودی افراد دارای معلولیت باید با علایم حسی مشخص شود.
– وجود سایه بان به عرض حداقل ۱۴۰ سانتیمتر بر روی فضای جلوی ورودی الزامی بوده که حداقل عمق این فضا بایستی ۱۴۰ سانتیمتر باشد.
– حداقل عرض بازشوها در ورودی ساختمان ۱۶۰ سانتیمتر باشد.
راهروها
– حداقل عرض راهرو ۱۴۰ سانتیمتر باشد.
– کف راهروها باید غیر لغزنده باشد و از نصب کفپوشهای با پرز بلند نیز خودداری شود.
– در صورت وجود اختلاف سطح در کف راهرو باید ارتباط با سطح شیبدار به صورت مناسبی تأمین گردد.
سطوح شیبدار
– حداقل عرض سطح شیبدار ۱۲۰ سانتیمتر باشد.
– برای سطوح شیبدار تا ۳ متر طول، حداکثر شیب ۸ درصد با عرض ۱۲۰ سانتیمتر باشد.
– در سطوح شیبدار بیش از ۳ متر طول (تا حد مجاز ۹ متر) در ازای هر متر افزایش طول ۵ سانتیمتر به عرض مفید آن اضافه و ۵ درصد از شیب آن کاسته شود.
– پیش بینی یک پاگرد به عمق حداقل ۱۲۰ سانتیمتر و در هر ۹ متر طول الزامی است. در سطوح شیبدار دو جهته عرض پاگرد برابر عرض سطح شیبدار خواهد بود.
– کف سطح شیبدار باید غیر لغزنده باشد.
– سطوح شیبدار و ورودی ساختمان باید مسقف باشد.
– ارتفاع میله دستگرد از کف سطح شیبدار برای شخص نشسته ۷۵ سانتیمتر، برای شخص ایستاده ۸۵ سانتیمتر و برای کودکان ۶۰ سانتیمتر باشد.
– حداکثر قطر میله دستگرد ۴ سانتیمتر و حداقل فاصله بین آن و دیوار ۴ سانتیمتر باشد.
راه پله‌ها
– وجود علایم حسی در کف، قبل از ورود به قفسه پله برای هشدار به نابینایان الزامی است.
– عرض کف پله ۳۰ سانتیمتر و حداکثر ارتفاع آن ۱۷ سانتیمتر باشد.
– حداقل عرض پله ۱۲۰ سانتیمتر باشد.
– نصب میله دستگرد در طرفین پله الزامی است.
– ارتفاع دستگرد از کف پله برای کودکان ۶۰ سانتیمتر و برای بزرگسالان ۸۵ سانتیمتر باشد.
– لبه پله کاملاً غیر لغزنده بوده و به وسیله اختلاف رنگ قابل تشخیص باشد.
– پیش آمدگی کف پله از قسمت پاخور نباید بیش از ۳ سانتیمتر باشد.
– نصب هر گونه لبه پله غیر مسطح و گرد کردن لبه پله ممنوع است.
– در کناره‌های عرضی پله، تعبیه لبه مخصوص برای جلوگیری از لغزش عصا الزامی است.
– حداکثر مقدار پله بین دو پاگرد باید ۱۲ پله باشد.
– حداقل عمق پاگرد پله ۱۲۰ سانتیمتر و در پله‌های دو جهته هم عرض پله باشد.
فضاهای بهداشتی
– در قسمت‌هایی از ساختمان‌های عمومی که افراد دارای معلولیت تردد می‌نمایند تعبیه سرویس بهداشتی مخصوص آنان الزامی است.
– حداقل اندازه سرویس بهداشتی ۱۷۰×۱۵۰ سانتیمتر مربع باشد و قابلیت گردش صندلی چرخدار در این فضا الزامی است.
– حداکثر ارتفاع آویز حوله و جای صابون از کف ۸۰ سانتیمتر و ارتفاع لبه پایینی آینه دستشویی معلولان از کف حداکثر ۹۰ سانتیمتر باشد.
– درِ سرویس بهداشتی باید به بیرون باز شود تا گشودن آن در مواقع ضروری از بیرون امکان پذیر باشد و حداقل عرض مفید درِ سرویس بهداشتی ۸۰ سانتیمتر باشد.
– باید در سرویس‌های بهداشتی علاوه بر کاسه توالت ایرانی، کاسه توالت فرنگی هم نصب شود.
– ارتفاع مناسب دستشویی از کف مناسب سازی شده برای معلولان ۷۵ تا ۸۰ سانتیمتر باشد.
ساختمانهای عمومی
– کلیه اماکن، فضاهای شهری و قسمتهایی از ساختمانهای عمومی که برای استفاده افراد دارای معلولیت طراحی و تجهیز گردیده‌اند باید به وسیله علامت ویژه افراد دارای معلولیت مشخص گردند.
استفاده از علایم بصری علاوه بر علایم صوتی برای هشدار به افراد سالمند که محدودیتهای شنوایی و یا ضعف بینایی دارند در کلیه ساختمانهای عمومی الزامی است.
– حداکثر ارتفاع لبه بالایی دستگاه تلفن نصب شده بر روی دیوار، صندوق پست و مانند آنها، از کف ۱۲۰ سانتیمتر باید باشد.
– تمامی کلیدها و کنترل‌ها مانند دکمه‌های آسانسور، زنگ‌ها، تلفن‌ها، چراغ‌ها و … بایستی در ارتفاعی بین ۹۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر از کف و فاصله حداقل ۴۰ سانتیمتر از گوشه اتاق‌ها و فضاها قرار گیرند.
– ساختمانهایی که بخشهایی از آن مورد استفاده عمومی قرار می‌گیرد، باید برای افراد دارای معلولیت نیز قابل استفاده باشند شامل:
دانشگاهها و مراکز فرهنگی- بیمارستانها و درمانگاهها- مسجد و مصلی- آسایشگاهها- مراکز ورزشی- راه‌آهن، فرودگاه، ترمینال و مترو- بخش اورژانس کلیه فضاهای درمانی- مراکز خدماتی اداری مانند بانک و مؤسسات مالی، پست و تلگراف و تلفن- مؤسسات دولتی
– در سایر ساختمانهای عمومی رعایت موارد زیر الزامی است:
در مراکز آموزشی غیر دانشگاهی باید طبقه همکف یا ده درصد سطح زیر بنا، برای افراد دارای معلولیت مناسب باشد.
کلیه هتلها تا ظرفیت ۲۵ اتاق باید یک اتاق قابل دسترسی و استفاده با سرویسهای بهداشتی مناسب برای افراد دارای معلولیت داشته باشد. در ازای هر ۲۵ اتاق اضافه پیش بینی یک اتاق مناسب دیگر برای افراد دارای معلولیت ضروریست. این اتاقها باید به طور یکنواخت در بین اتاقهای معمولی هتل توزیع گردند.
کلیه مسافرخانه‌ها و مهانسراها تا ظرفیت ۳۰ تخت باید یک تخت و یک سرویس بهداشتی مناسب برای استفاده افراد دارای معلولیت داشته باشند. در ازای هر ۳۰ تخت دیگر با سرویس بهداشتی مناسب برای افراد دارای معلولیت اضافه شود.
کلیه پروانه‌های ساختمانی تجاری و همچنین کلیه واحدهای بیش از ۱۰۰ متر مربع باید برای کم توانان جسمی- حرکتی قابل دسترسی و استفاده باشد.
آسانسور
– در ساختمانهای عمومی که برای دسترسی به طبقات از آسانسور استفاده می‌شود وجود حداقل یک آسانسور قابل استفاده، برای افراد دارای معلولیت روی صندلی چرخدار الزامی است.
– حداقل فضای انتظار در جلوی آسانسور در هر طبقه ۱۵۰×۱۵۰ سانتیمتر مربع باشد.
– در داخل اتاقک آسانسور، نصب میله دستگرد به فاصله ۸۵ سانتیمتر از کف برای حفظ تعادل باید در نظر گرفته شود.
– آسانسور بایستی نزدیک به در ورودی اصلی ساختمان قرار گرفته و در هر یک از طبقات بدون بالا و پایین رفتن از پله قابل دسترسی باشد.
– آسانسور قابل استفاده برای افراد دارای معلولیت باید مشخصات زیر را داشته باشد:‌ حداقل فضای انتظار جلوی آسانسور در هر طبقه ۱۵۰×۱۵۰ سانتیمتر- عرض مفید در ۸۰ سانتیمتر- مجهز به دو در کشویی با چشم الکترونیکی- ابعاد مفید اتاقک آسانسور ۱۱۰×۱۴۰ سانتیمتر- نصب دستگیره‌های کمکی در دیواره‌های آسانسور در ارتفاع ۸۵ سانتیمتر از کف اتاقک الزامی است- در محلهای پر تردد افراد دارای معلولیت ارتفاع دکمه‌های کنترل کننده آسانسور حداکثر ۱۳۰ سانتیمتر، حداقل برجستگی آن ۵/۱ سانتیمتر و حداقل قطر آن ۲ سانتیمتر و نیز برای استفاده نابینایان قابل تشخیص باشد- لازم است توقف آسانسور با صوت مشخص شود.
– رعایت ضوابط و دستورالعمل اجرایی استاندارد ملی مقررات ایمنی ساختمان و مبحث مربوط به آسانسور در مقررات ملی ساختمان و موارد اعلامی از طرف سازمان آتش نشانی و خدمات ایمنی الزامی بوده و صدور پایان کار از طرف شهرداری منوط به تأمین و اجرای موارد قانونی فوق الذکر می‌باشد.
مجتمع‌های مسکونی
کلیه مجتمع‌های با بیش از ۱۰۰۰ متر مربع سطح و بیش از ۱۰ واحد مسکونی باید دارای ارتباطهای عمودی و افقی و فضاهای عمومی قابل استفاده برای کم توانان جسمی- حرکتی باشند.
منابع و مآخذ:
ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای معلولین جسمی و حرکتی، مصوبه مورخ ۶/۱۰/۷۸ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران؛ مجلد ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهر تبریز، ۱۳۹۱؛ ضوابط طراحی معماری ساختمان‌های مناسب سالمندان، نشریه شماره ض- ۵۰۸، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، چاپ اول ۱۳۸۷؛ قانون جامع حمایت از حقوق معلولان مصوب مورخ ۱۶/۲/۱۳۸۳ مجلس شورای اسلامی.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *