معرفی مأخذشناسی های خط بریل

معرفی مأخذشناسی‌های خط بریل

اباذر معتمدی
پیش از این دو بار اطلاعات کتب بریل جمع‌آوری و بر اساس ضوابط کتابشناسی در قالب دو کتاب منتشر شده است. مشخصات این دو مأخذشناسی به شرح زیر است:
– شیرین تعاونی (خالقی) با همکاری مهوش بهنام و ایراندخت عزیزی کتابی با عنوان کتابشناسی منابع گویا و بریل را تدوین کرده‎اند و با مشخصات زیر منتشر شده است:
کتابشناسی منابع گویا و بریل ایران (۱۳۷۳ـ۱۳۷۹)، تهران، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۱، ۳۱۰ص.
در گذشته و تا چند دهه قبل کتاب یا مکتوب و نوشته روی کاغذ، پوست یا… و یا حفظ شده در حافظه آدمی بود و برای کسانی مثل نابینایان که از خواندن عاجز بودند؛ یا در نبود امکانات نگارشی این کتب تدوین و عرضه نمی‎شد. اما در دهه‎های اخیر سه نوع کتاب دیگر اختراع و عرضه شده است: کتاب الکترونیکی (E Book)، کتاب بریل (Touch Book) و کتاب گویا (Audio Book). اما کتاب الکترونیکی از نظر مکتوب بودن و اینکه باید با چشم خوانده شود تفاوتی با کتب سنتی ندارد، تنها تفاوت کتب الکترونیکی با کتب سنتی در جای درج کلمات است. در گذشته روی کاغذ و امثال آن نوشته می‎شد ولی الآن در فایل کامپیوتری نوشته می‎شود و باید روی ص مانیتور خوانده شود. اما کتاب بریل، با کتاب سنتی از نظر محل درج کلمات مشابه‎اند و هر دو روی کاغذ می‎آیند ولی بریل با حس لامسه و سرانگشت خوانده می‎شود ولی در روش سنتی با حس بینایی مطالعه اجرا می‌شود. کتاب گویا هم روی کاست یا CD یا DVD یا دیگر حافظه‎های الکترونیکی درج می‎شود و با استفاده از حس شنوایی دریافت می‎شود.
تولید کتب گویا و کتب بریل در چند دهه اخیر رو به افزایش بوده است و غیر از نابینایان اقشار غیر معلول هم در فرصت‎هایی که چشم آنان مشغول است می‎توانند از طریق گوش به مطالعه بپردازند. مثلاً به هنگام رانندگی می‎توان مطالب کتاب را با گوش دادن دریافت کرد. از اینرو از پنج حس اصلی، با استفاده از سه حس می‎توان به مطالعه پرداخت. فقط هنوز از حس بویایی و چشایی استفاده نمی‎شود. اما این فهرست، کتاب‎های بریل و گویا که در سالهای ۱۳۷۳ تا ۱۳۷۹ در ایران عرضه شده، به روش کتابشناسی معرفی شده است.
– اثر دیگر او؛ فهرستگان کتابهای بریل است که کتابشناسی کتب بریل در ایران تا سال ۱۳۷۵ می‌باشد.
شیرین تعاونی (خالقی) با همکاری ایراندخت عزیزی، کتابهای بریل را در ایران شناسایی و مشخصات کتاب‌شناختی آنها را ثبت نموده و این مأخذشناسی را آماده و منتشر کرده است:
فهرستگان کتابهای بریل ایران، تهران، کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۷، ۲۶۹ ص.
این فهرست شامل آثاری است که به شیوه بریل تدوین شد و نابینایان با لمس صفحات به مطالعه آن می‎پردازند. قلمرو زمانی آن از ابتدای تولید کتب بریل تا پایان سال ۱۳۷۵ است. آثار به ترتیب الفبایی عنوان کتب تنظیم شده است. اطلاعات کتاب‎شناختی هر اثر در دو بخش فراهم آمده است:
نخست اطلاعات ظاهری چاپ بینایی مثل محل چاپ، ناشر و تاریخ نشر ثبت شده؛ آنگاه اطلاعات چاپ بریل (نابینایی) مثل تعداد صفحات، ناشر و تعداد جلد چاپ شده است.
هر کتاب یا نشریه نخست باید به صورت بینایی آماده چاپ شود، سپس فایل‎های آن کتاب به دستگاه بریل داده می‎شود؛ سپس متن مکتوب آن به روش برجسته‎سازی و بریل، چاپ می‎شود.
کتابشناسی منابع گویا و بریل اطلاعات فهرستگان را تکمیل کرد و در سال ۱۳۷۹ منتشر شد.
مآخذ
فهرستگان کتابهای بریل ایران، ۱۳۷۷ ؛ کتابشناسی منابع گویا و بریل ایران، ۱۳۸۱.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *