مأخذشناسی ابوالعلاء معری، دانشمند نابینا

به کوشش: اباذر نصر اصفهانی

ابوالعلای معرّی (۳۶۳-۴۴۹ق) از دانشمندان بزرگ نابینا در سده ۴و۵ قمری است که به رغم نابینایی شهرت جهانی کسب کرده است. وی با سخت‏کوشی و استفاده از فرصت‏ها توانست در ادبیات عرب، قرآن کریم و اخلاق و عرفان به مدارج بالایی برسد.
از ابوالعلاء معری کتاب های زیادی به یادگار مانده است که بعضی از آن ها چاپ شده و بعضی به چاپ نرسیده و در پی جنگ های صلیبی و سقوط معرة النعمان از میان رفته است.
ابوالعلاء آثار بسیار زیادی دارد که گاهی تعداد آن را بالغ بر صد عنوان تخمین می زنند، این آثار که در موضوعات گوناگون گردآمده، عموماً همراه با التزام صنایع ادبی، مراعات ترتیب الفبایی و نوعی تقید در نگارش است.
در بسیاری از کتب وی به شیوه ای غریب و از زبان پدیده ها و موجودات مختلف چون سور قرآن، ملائک و گاهی حیوانات مختلف به نقد و بررسی مسائل گوناگون پرداخته شده است.

الف: آثار ابوالعلاء

آمرزش، ابوالعلاء معری‌، تهذیب‌ و ترجمه‌ عبدالمحمد آیتی‌، تهران، اشرفی، ۱۳۴۷، ۱۳۰ص.
ابوالعلاء معری‬‬ (به همراه گزیده‌ای از متون)‬، یوحنا قمیر، ‏‫ترجمه حکیمی‌تهرانی، ‏‫با مقدمه و ویرایش سیدعباس ذهبی، تهران، ‏‫بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه‬، ‏‫۱۳۹۱، ۱۶۸ص.
اشارات ابو‌العلاء‌ معری، به انتخاب شکیبا ماهیار، تهران، الهام، ۱۳۹۰، ۹۸ص.
اشعار ابوالعلا معری، ترجمه منظوم و منثور امیرچناری، تهران، زوار، ۱۳۸۵، ۲۷۲ص.
حدیقة الحیوان فی لزومیات ابی العلاء المعری، الیاس سعدغالی، بی جا، بی نا، ۲۹۲ص.
دیوان‌ ابن‌ ابی‌ حصینیة …، سمعه‌ و شرحه‌ ابوالعلاء المعری، حققه‌ محمد اسعد طلس‌، بیروت، درا صارد، ۱۹۹۹م، ۲ جلد.
دیوان ابوالعلاء المعری، بیروت، المرکز الثقافی اللبنانی‏‫، بی جا، ۲ جلد.
دیوان سقط الزند ابوالعلا المعری، شرح و تعلیق یحیی شامی، بیروت، دارالفكر العربی، ۲۰۰۴م، ۲۵۶ص.
رسائل ابی العلا المعری، بغداد، مدرسه اكسفورد، بی نا، ۱۵۲ص.
رسائل ابی‌العلاء‌المعری مع شرحها، احمد بن عبدالله ابوالعلاء المعری، بیروت، عالم‌الکتب‏‫، ۱۴۰۴ق، ۳۶ص.
رساله الغفران‌، ابوالعلاء معری‌؛ ترجمه‌ حیدر شجاعی‌، تهران، فردوس، ۱۳۷۹، ۱۴۷ص.
رساله الغفران، ابوالعلاءالمعری؛ شرح و ایجاز کامل کیلانی، قاهره، مطبعه المعارف و مکتبتها بمصر‏‫، بی جا، بی نا.
رساله‌ الملائکته‌، املاء ابی‌ العلاء احمد بن‌ عبدالله ‌بن‌ سلیمان‌ التنوخی‌ المعری‌؛ عنی‌ بتحقیقه‌ و شرحه‌ و ضبطه‌ و معارضته‌ محمد سلیم‌ الجندی‌، بی¬ جا، بی¬نا، ۳۰۰ص.
السفر الثانی‌، شروح‌ سقط الزند، آثار ابی‌العلاء المعری‌، قاهره، بی‏نا.
سقط الزند، ابوالعلاء المعری‌، شرحه‌ احمد شمس‌الدین‌، بیروت، بی‏نا، ۴۲۴ص.
شرح‌ التنیر علی‌ سقط الزند، لابی‌ العلاء المعری، شارح‌ ابن‌ طاهر النحوی، بیروت،
شرح فارسی دیوان ابوالعلا معری (سقط الزند)، محمود ابراهیمی، سنندج، دانشگاه كردستان، ۱۳۸۱، ۵۳۹ص.
شرح لزوم مالایلزم لابی العلاء المعری احمدبن عبدالله بن سلیمان التنوخی، طه حسین، قاهره، ابراهیم الابیاری، بی تا، ۱۹۵ص.
شروح‌ سقط الزند، لابی‌ زکریا یحیی‌بن‌ علی‌ التبریزی‌، ابی‌محمد عبدالله ‌بن‌ محمد البطلیوسی‌، ابی‌الفضل‌ قاسم ‌بن‌ حسین‌ الخوارزمی‌، القاهره‌، الدار القومیه‌ للطباعیه‌ و النشر‏‫، ۱۹۴۵م‬‏‫.
ضرام السقط في شرح سقط الزند(شرح ديوان ابوالعلاء المعري)، ملامحمد خراساني، تبریز، دارالطباعة دارالسلطنه تبريز، ۱۲۷۶ق.
الغفران‌، لابی‌ العلاء معری‌، تحقیق‌ و درس‌، تالیف‌ بنت‌الشاطی‌، مصر، بی نا، ۳۵۱ص.
لزوم‌ مالایلزم‌: اللزومیات، ابوالعلاء المعری‌، بیروت، دار صادر، ۲ جلد.
اللزومیات‌ او لزوم‌ مالایلزم‌، الشاعر ابی‌ العلاء المعری‌؛ وقف‌ علی‌ طبعه‌ و علق‌ علبه‌ شرق‌ یوضح‌ مبهمه‌ و یعرب‌ معجمه‌ عزیز افندی‌ زند، مصر: مطلبعه‌ المحروسه‌، ۱۸۹۱م.
اللزومیات‌، لابی‌ العلاء المعری‌، حققه‌ و اشرف‌ علی‌ طباعته‌ جماعته‌ من‌ الاخصائیین‌، بیروت، ۲ جلد.
مختارات من ابی العلاء المعری، بیروت، مكتبة صادر، بی نا، ۹۶ص.
منظومه‌ ابوالعلای‌ معری‌، اثر آوتیک‌ ایساهاکیان، ترجمه‌ آلک‌ خاچادوریال‌، بی جا، بی نا، ۴۴ص.
المهرجان ‌الالفی لابی العلاء المعری یشتمل علی وصف المهرجان الذی اقامه…، ابوالعلاء المعری، بیروت، دار صادر، ‏‫‏‏۱۴۱۴ق، ۳۹۷ص.
نثر ابی‌العلاء المعری دراسه فنیه، صلاح رزق، قاهره، درا غریب، ۱۴۲۷ق، ۲۸۵ص.
نظرات جدیده فی غفران ابی العلاء، عمرموسی‌ باشا، دمشق، طلاس، ۱۹۸۹م، ۳۱۲ص.
النظریة الخلیفة عند ابی‌ العلاء المعری‌ بین‌ الفلسفة والدین‌، سنا خضر، اسکندریه، دارالوفاء لدنیا، ۱۹۹۹م، ۴۰۶ص.

ب: درباره ابوالعلاء معَرّی

ب-۱: کتابها
آثار ابی العلاء المعری، السفر الاول تعریف القدماء بابی العلاء، طه حسین، تحقیق مصطفی السقا و محمود عبدالرحیم، قاهره، الدار القومیه للطباعه و النشر، ۱۳۸۴ق، ۶۹۵ص.
آراء ابي العلاء المعري، معروف بن عبدالغنى رصافی، بغداد، مطبعة المعارف، ۱۹۵۵م.
الآراء الفلسفیه عند ابی العلاء المعری و عمرالخیام، تغرید زعیمیان، قاهره،الدار الثقافیه للنشر، ۲۰۰۳م، ۲۹۵ص.
اباطیل‌ و اسمار، محمودمحمد شاکر، قاهره، مطبعه‌المدنی‏‫، بی تا، ۲ جلد در یک مجلد.
ابو العلاء المعری … ناقدا، ولید محمود خالص، عراق، وزاره الثقافه و الاعلام، دارالرشید، ۱۹۸۲م، ۳۳۷ص.
ابوالعلاء المعری الشاعر الحكیم، عمر فروخ، بیروت، دارالشروق الجدید، ۱۹۶۰م، ۱۷۶ص.
ابوالعلاء المعری او متاهات القول، عبدالفتاح كیلیطو، دار توبقال، الدار البیضاء، ۲۰۰۰م، ۸۶ص.
ابوالعلاء المعری حیاته شعره، سمیر الصارم، دمشق، درا کرم، بی نا، ۱۲۷ص.
ابوالعلاء المعری دراسه و مختارات، عبداللطیف شراره، لبنان، شركت العالمیه الكتاب، ۱۹۹۰م، ۲۸۸ص.
ابوالعلاء المعرّی الزاهد المفتری علیه، عبدالمجید دیاب، قاهره، الهیئة المصریه العامة للکتاب، ۱۹۸۶م، ۱۸۰ص.
ابوالعلاء المعری زوبعه الدهور، مارون عبود، تصحیح عبدالهادی هاشم، بیروت، دارمامون عبود، ۱۹۷۰م، ۱۹۹ص.
ابوالعلاء المعری‌ مبصر بین‌ عمیان‌، خلیل‌ شرف‌ الدین، بیروت، درا مکتبة هلال، ۱۹۹۵م، ۲۰۷ص.
ابوالعلاء المعری: دراسه فی معتقداته الدینیه، نرجس توحیدی‏فر، بیروت، دار صادر، ۲۰۱۱م، ۱۵۹ص.
ابوالعلاء المعری‌: رهین‌ الحسین، اعداد جعفر فریبانی‌، بیروت، دارالکتب‌ العلمیه‌، ۱۴۱۱ق، ۱۲۸ص.
ابوالعلاء المعری، احمد تیمور باشا، قاهره، لجنة التالیف و الترجمة و النشر، ۱۹۴۰م، ۱۴۰ص.
ابوالعلاء المعرى، اعداد محمد حسني مصطفي، مراجعه احمد عبدالله فرهود، حلب، دارالقلم العربى، ۱۴۱۹ق، ۱۹ص.
ابوالعلاء المعری، رضاءالدین فخرالدین، اورنبورغ، كریموف مسینوف، ۱۹۰۸م، ۷۲ص.
ابوالعلاء المعری، صالح بن محمد اشتر، بیروت، دارالشرق العربی، بی¬نا، ۱۳۵ص.
ابوالعلاء المعری، عائشه عبدالرحمن بنت الشاطی، قاهره، مكتبه مصر بالفجاله، بی تا، ۲۵۳ص.
ابوالعلاء المعری، ملامح حیاته و ادبه، محمد طاهر الحمصی، دمشق، دار ابن کثیر، ۱۹۹۲م، ۲۱۱ص.
ابوالعلاء المعری، یوحنا قمیر، بیروت، دارالمشرق، ۱۹۸۶م، ۹۵ص.
ابوالعلاء معری در بوته نقد ادب تطبیقی، نویسنده و مترجم نرجس توحیدی‌فر، تهران، امید؛ شفیعی، ۱۳۹۱، ۲۵۶ص.
ابوالعلاء معری، محمود فضیلت، تهران، زوار، ۱۳۹۰، ۲۱۴ص.
ابوالعلاء و لزومیاته: بحث مفصل فی سیرة ابی العلاء المعری، كمال الیازجی، بیروت، دارالجیل، ۱۴۰۸ق، ۶۶۲ص.
اثر كف البصر علی الصوره عند ابی العلا المعری، رسمیه موسی السقطی، باشراف شهیر القماوی، بغداد، وزاره التربیه، مطبعه اسعد، ۱۹۶۸م، ۳۶۸ص.
از سمرقند تا حلب: نگاهی گذرا بر اندیشه و احوال رودکی و ابوالعلا معری دو شاعر نابینای قرن چهارم هجری، غلام‌رضا خوش‌اقبال، شیراز، نشر نگره، ۱۳۹۱، ۱۴۸ص.
الاعمی‌ الذی‌ ابصر بعقله‌: قراءه‌ فی‌ «لزومیات» المعری‌، الطاهر الهمامی‌، تونس، الطاهر الهمامی‌، ۱۹۹۲م، ۶۸ص.
الانصاف و التحری، فی دفع الظلم و التجری عن ابی العلاء المعری، تالیف كمال الدین ابی حفص عمر بن ابی جراده عبدالعزیز المعروف بابن العدیم الحلی؛ دراسه و تحقیق عبدالعزیز حرفوش، بی جا، دار الجولان، ۲۰۰۷م، ۱۸۴ص.
اوج التحری عن حیثیه ابی العلاء المعری، یوسف البدیعی، دمشق، مطبعه الترقی، ۱۹۴۴م، ۱۷۶ص.
بانت‌ سعاد از کعب‌بن‌زهیر ابی‌سلمی‌ به‌انضمام‌ قصایدی‌ چند از ابوالعلاء معری‌ و متنبی‌ با شرح‌ لغات‌ و مفردات‌ و ترکیب‌ و ترجمه‌ ابیات، مترجم‌ محسن‌ راثی‌، تهران، آوام، ۱۳۸۴، ۱۴۴ص.
البناء اللفظی فی لزومیات المعری، مصطفی سعدنی، اسکندریه، منشاة المعارف، ۱۹۸۵م، ۲۸۴ص.
البنیه‌ القصصیه‌ فی‌ رساله‌ الصاهل‌ و الشاحج‌: لابی‌ العلاء المعری‌، بشیر الوسلاتی‌، دارالاتحاف‌ للنشر، ۱۴۰۹ق، ۱۵۶ص.
بین ابی العلاء المعری و داعی الدعاة الفاطمی: خمس رسائل مفیده، قاهره، مطبعة السلفیة، ۱۳۴۹ق، ۴۰ص.
التبری‌ من‌ معرة المعری‌ و تحفة الظرفاآ باسماء الخلفاء، تالیف‌ الحافظ جلال‌الدین‌ السیوطی‌؛ تحقیق‌ محمود محمد محمود، حسن‌ نصا، بیروت، دارالجیل، ۱۹۸۹م، ۱۳۴ص.
التفسیر الاجتماعی للشعر عند ابی العلاء المعری، عبدالكریم محمد حسین، دمشق، اتحاد الكتاب العرب، ۲۰۰۸م، ۲۲۹ص.
الجامع فی اخبار ابی العلاء المعری و آثاره، محمدسلیم الجندی؛ علق علیه و اشرف علی طبعه عبدالهادی هاشم، دمشق، مطبوعات المجمع العلمی العربی بدمشق، ۱۳۸۲ق، ۳ جلد.
حکیم‌ المعره‌: احمدبن‌ عبدالله‌ بن‌ سلیمان‌ المعری‌، عمر فروخ‌، بیروت، دار لبنان، ۱۹۸۶م، ۲۱۹ص.
خداوند خرد گزیدۀ دیوان لزوم مالایلزم/ ابوالعلاء معری؛ تحقیق، پژوهش و ترجمه علی گنجیان خناری، محمدحسن حسن‌زاده‌ نیری، تهران، علم و دانش، ۱۳۸۹، ۲۰۱ص.
در زندان ابوالعلاء، طه حسین، ترجمه حسین خدیو جم، تهران، کتابفروشی زوار، ۲۸۸ص.
درعیات شاعر اللیل ابی العلاء المعری: دراسه دلالیه، شلوای عمار، اربد، عالم الكتب الحدیث ، ۲۰۱۰م، ۶۸۲ص.
دفاع عن ابی العلاء المعری: أابو العلاء مومن مسلم، عبد المعین الملوحی، بیروت، دار الکنوز الادبیة،۱۹۹۴م، ۱۷۵ص.
رحلة الی‌ الدار الاخرة مع‌ المعری‌ و دانتی‌، عبدالقادر محمود، قاهره‌، مرکز الکتاب‌ للنشر ، ۱۹۹۷م، ۱۳۵ص.
رسالة الغفران‌ و کتب‌ اخری‌: الکومیه‌ یاالالهیة، رحلة الحجیم‌ … جمهوریة الافلاطون، حلمی‌ مراد، قاهره، مکتبة مصر، دارمصر للطباعة، ۱۹۹۱م، ۱۵۸ص.
الزمان فی الفکر‌الاسلامی (ابن سینا- الرازی الطبیب-المعری)، ابراهیم العاتی، بیروت، دار المنتخب العربی‏‫، ۱۴۱۳ق‬‏‫، ۳۰۳ص.
عالم المعری فی الغفران او رساله الغفران باسلوب عصری، للفنان محمود ابوالمجد، قاهره، الهیئه المصریه العامه للكتاب، ۲۰۰۸م
العروض و القوافی عند ابی العلاء المعری، محمد عبدالمجید الطویل، قاهره، دار غریب، ۲۰۰۵م، ۲۰۶ص.
عقاید فلسفی ابوالعلا فیلسوف معره درباره سیاست، توده مردم …، عمر فروخ، ترجمه حسین خدیو‌جم، تهران، امیرکبیر ،کتابهای جیبی‏‫‏‏، ۱۳۴۲، ۴۲۵ص؛ تهران، مروارید، ۱۳۴۲.
عقاید فلسفی ابوالعلا فیلسوف معره، عمر فروخ، [ترجمه] حسین خدیوجم، تهران، کتابهای جیبی.فرانکلین، ۱۳۴۸، ۳۵۰ص.
الفكر و الفن فی شعر ابی العلاء المعری: رویه نقدیه مصریه للتراث، صالح حسن الیظی، قاهره، درالمعارف، ۱۹۸۱م، ۵۰۰ص.
كشاف مصادر دراسة ابی العلاء المعری، مصطفی صالح، دمشق، مطبعه العلم، ۱۹۷۸م، ۳۵۸ص.
گفت‌ و شنود فلسفی‌ در زندان‌ ابوالعلا معری‌، طه‌ حسین، ترجمه حسین‌ خدیوجم، تهران، زوار، ۱۳۴۴، ۲۸۸ص.
اللزومیات لشاعر الفلاسفه و فیلسوف الشعراء ابی العلاء المعری، بیروت، دارالكتب العلمیه، ۱۴۲۲ق
لغة الشعر عند المعري دراسه لغویه فنیه فی سقط الزند، زهیر غازی زاهد، بیروت، عالم الکتب ؛ مکتبه النهضه العربیه، ۱۴۰۷ق، ۹۶ص.
لغه ابی العلاء المعری فی رساله الغفران، فاطمه الجامعی الحبابی، قاهره، دراالمعارف، ۱۹۸۸م، ۵۱۹ص.
المتغیرالادبی فی شروح سقط الزند لابی العلاء المعری، هشام القلفاط، اربد، عالم الكتب الحدیث، ۱۴۳۰ق، ۴۶۴ص.
المتنبی و ابوالعلاء المعری: رؤیة الابداع الانبی، صالح حسن الیظی، اسکندریه، دارالمعرفة الجامعیه، ۱۹۹۰م، ۲۴۲ص.
مصادر ثقافه ابی العلاء المعری، علی كنجیان خناری، قاهره، دار الثقافیه للنشر، ۲۰۰۱م .، ۲۶۳ص.
مع ابی‌العلاء فی رحلة حیاته، عائشه عبدالرحمن، بیروت، دارالکتاب‌العربی‏‫، ۱۴۱۸ق‮‬، ۳۱۹ص.
المعري ذلك المجهول، عبدالله علايلى، بیروت، منشورات الاديب، ۱۹۴۴م، ۱۴۲ص.
مقارنه‌ آراء عمرخیام‌ و ابی‌ العلاء المعری، تغرید زعیمیان‌، تهران‌، سازمان‌ انتشارات‌ جهاد دانشگاهی‌ ، ۱۳۸۵، ۱۱۸ص.
المکان‌ فی‌ رساله‌ الغفران‌ «اشکاله‌ و وظائفه»، عبدالوهاب‌ زغدان‌، تقدیم‌ محمد الخبو، تونس، دراصامد، ۱۹۹۵م، ۱۲۸ص.
نثر ابی العلاء المعری: دراسه فنیه، صلاح رزق، قاهره، دار غریب، ۲۰۰۶م، ۲۸۵ص.
النص و تفاعل المتلقی فی الخطاب الادبی عند المعری دراسه، حمید سمیر، دمشق، اتحاد الكتاب العربی، ۲۰۰۵ م، ۱۸۹ص.
النظریه الخلقیه عند ابی العلاء المعری بین الفلسفه و الدین، سناء خضر، اسکندریه، دارالوفاء لدینا، ۲۰۰۴م، ۴۰۶ص.
النقد الاجتماعي في آثار ابي العلاء المعرى، يسري سلامه، قاهره، دار المعارف بمصر، ۱۹۷۱م
نقد الشعر فی آثار ابی العلاء المعری، نادیا علی الدولة، دمشق، مكتبه ابی العلاء، ۱۹۹۸م، ۴۲۵ص.

ب-۲: مقالات
ب-۲-۱: مقالات فارسی
«آلفرد دو وینیی شاعری متفکر که چون خیام و ابوالعلاء معری، خالق راهم به محاکمه می‏خواند»، ضیاءالدین دهشیری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ش ۹۳-۹۴، بهار و تابستان ۱۳۵۵، ص ۱۷۷-۱۸۸.
«آن تیره چشم شاعر روشن بین»، علیرضا ذکاوتی قراگوزلو، نکته چینی‏های از ادب عربی: ۳۵ مقاله کوتاه و بلند، تهران، طرح نو، ۱۳۸۳.
«آن مرد با چشمانی از آتش/ زندگی و فلسفه ابوالعلای معری»، احمد شهدادی، ضمیمه خردنامه همشهری، ش۳، مهر ۱۳۸۲، ص ۱۱-۱۳.
«آیا ابوالعلاء معری ملحد بوده است؟»، علیرضا ذکاوتی قراگوزلو، شعر، ش۲۰، تابستان ۱۳۷۵، ص ۱۸-۲۱؛ نکته چینی‏های از ادب عربی: ۳۵ مقاله کوتاه و بلند، تهران، طرح نو، ۱۳۸۳.
«آیا خیام و ابوالعلای معری زندیق بوده‏اند؟»، جعفر آقایانی چاوشی، فرهنگ، ش ۵۳-۵۴، بهار ۱۳۸۴، ص ۴۱-۷۳.
«ابوالعلاء معری گردباد روزگار»، امیر هوشنگ دانایی، کیهان فرهنگی، ش ۲۰۴، مهر ۱۳۸۲، ص ۴۸-۵۰.
«ابوالعلاء معری»، مع خراسانی، ارمغان، ش ۱۰۵-۱۰۶، مرداد و شهریور ۱۳۰۸، ص ۳۶۳-۳۶۹.
«ابوالعلاء معری»، ناصر خسرو، ارمغان، دوره ۲۳، ش ۶-۷، شهریور و مهر ۱۳۲۷، ص ۳۱۱-۳۱۲.
«ابوالعلاي معري اسير سه زندان»، مهسا فاضلي، سپيده آفرين، ش، زمستان ۱۳۹۰ ، ص ۱۳.
«ابوالعلای معری و عمر خیام»، سید حسین خدیو جم و عمر فروخ، یغما، ش ۱۸۰، تیر ۱۳۴۲، ص ۱۷۳-۱۷۷.
«از عقل ناصرخسرو تا عقل ابوالعلاء پژوهشي تطبيقي در حوزه موضوعات و مضامين»، سیدمهدی مسبوق و هادی نظری، ادبيات تطبيقي (ادب و زبان نشريه دانشكده ادبيات و علوم انساني كرمان)، ش ۶، تابستان ۱۳۹۱، ص ۲۰۹-۲۳۹.
«بدبيني فلسفي در انديشه ابوالعلا معري و آرتور شوپنهاور»، علی گنجیان خناری، مطالعات ادبيات تطبيقي (ادبيات تطبيقي)، ش ۱۳، بهار ۱۳۸۹، ص ۱۳۷-۱۵۷.
«بررسی آرا و اندیشه های خیام و ابوالعلا معری»، امیر مقدم متقی، نامه پارسی، ش ۳۷، تابستان ۱۳۸۴، ص ۵-۲۶.
«بررسی آراء و اندیشه¬های شاعر عرب ابوالعلاء معری»، علیرضا ذکاوتی قراگوزلو، کتاب ماه ادبیات، ش ۱۴۱، تیر ۱۳۸۸، ص ۱۸-۲۰.
«بررسی تطبیقی افکار و عقاید ابوالعلاء و خیام»، لیلا امینی لاری و فضل الله میرقادری، بوستان ادب، ش۱، بهار ۱۳۸۸، ص ۱۵-۳۴.
«بررسی تطبیقی سیمای دنیا در شعر ناصرخسرو و ابوالعلا»، سید فضل الله میرقادری و منصوره غلامی، ادبیات تطبیقی(دانشگاه شهید باهنر کرمان)، ش ۱، پاییز ۱۳۸۸، ص ۲۰۷-۲۳۶.
«بررسی تطبیقی مفهوم مرگ در اندیشه ابوالعلاء معری و عمر خیام نیشابوری»، سید حسین سیدی و فرامرز آدینه کلات، ادبیات تطبیقی(دانشگاه شهید باهنرکرمان)، ش ۲، بهار ۱۳۸۹، ص ۱۱۷-۱۳۸.
«پیام‏آور عقل و آزادگی: ابوالعلا معری»، طه حسن، ترجمه عبدالحسن فرزاد، نگین، ش۱۶۹، مرداد ۱۳۵۶، ص ۳۴-۳۷.
«پیش درآمدی بر شناخت سبک ادبی ابوالعلاء المعری حکیم و شاعر قرن چهارم هجری»، جواد دامادی و صادق آئینه وند، مدرس علوم انسانی، ش۹، زمستان ۱۳۷۷، ص ۴۳-۶۰.
«تشاؤم در شعر ابوالعلای معری»، محمود خورسندی و رسول دهقان ضاد شهرضا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، ش۱۸۱، بهار ۱۳۸۶، ص ۹۹-۱۱۸.
«جبر و اختيار در جهان بيني حافظ و معري»، محمد خاقانی و داوود نجاتی، پژوهش‏هاي ادب عرفاني (گوهر گويا)، ش ۱۴، تابستان ۱۳۸۹، ص ۱-۲۱.
«جبر و اختیار در لزومیات ابوالعلاء معری»، سید مهدی مسبوق و حدیثه فرزبود، پژوهش‌های اعتقادی کلامی، ش۲، تابستان ۱۳۹۰، ص ۱۵۳-۱۷۲.
«جشن هزار ساله تولد ابوالعلاء معری»، یادگار، ش ۳، آبان ۱۳۲۳، ص ۱-۱۲.
«خوش بيني يا بدبيني در آثار عمرالخيام و ابوالعلا المعري»، انسیه خزعلی، مجله علوم انساني، ش۱۳، بهار ۱۳۸۵، ص ۳۱-۴۷.
«خیام و ابوالعلاء»، مصاحبه شونده: عبدالحسن فرزاد، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، ش۳۱، ارديبهشت ، ص ۴-۷.
«خیام و ابوالعلای معری»، خطیبی نوری، مهر، ش ۴۵، بهمن ۱۳۱۵، ص ۹۱۳-۹۲۰؛ ش ۴۶، اسفند ۱۳۱۵، ص ۱۰۲۱-۱۰۲۸؛ ش ۴۷، فروردین ۱۳۱۶، ص ۱۱۲۹-۱۱۳۸.
«داستان ابوالعلاء معری، فریدون مشیری»، بخارا، ش۳، آذر ۱۳۷۷، ص ۱۷۷-۱۷۹.
«دو عصیانگر عالم سوز: خیام و ابوالعلا»، قسمت سوم، عبدالحسن فرزاد، نگین، ش ۱۷۲، آبان ۱۳۵۸، ص ۱۹؛ ش ۱۷۳، آذر ۱۳۵۸، ص ۳۴-۳۶.
«زندگی و فلسفه ابوالعلاء معری»، عبدالرضا شهاب، کیهان فرهنگی، ش ۶۶، شهریور ۱۳۶۸، ص ۸-۱۱.
«سفر روحانی سنایی و ابوالعلاء»، مهدی سلمانی، پژوهشنامه زبان و ادبیات فارسی، ش۴، زمستان ۱۳۸۸، ص ۶۹-۸۶.
«عقاید فلسفی ابوالعلاء»، عمر فروخ، نگین، ش ۵۸، اسفند ۱۳۴۸، ص ۸۰-۸۱.
«معري شاعر است يا فيلسوف؟»، طه حسین، پژوهشنامه فرهنگ و ادب، ش ۵، پاييز و زمستان ۱۳۸۶، ص ۲۶۹-۲۸۱.
«المعري يبصر»، انیس المقدسی، المورد الصافی، ش۱۰، ۱۹۲۱م.
«مقایسه‌ای بین ابوالعلاء معری و خیام»، محمد فاضلی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، ش۵۲، زمستان ۱۳۵۶، ص ۷۷۸-۸۰۰.
«ملاحظاتی در باب زندگی و آثار ابوالعلاء»، عباس اقبال، ترجمه جمشید مظاهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی (دانشگاه اصفهان)، دوره اول، ش ۱۳-۱۴، سال ۱۳۵۵، ص ۱۷۰-۱۸۰.
«منظومه ابوالعلای معری»، آوتیک ایساهاکیان، ترجمه هراند قوکاسیان، ارمغان، دوره ۳۵، ش ۵-۶، مرداد و شهریور ۱۳۴۵، ص ۲۴۲-۲۴۷؛ ش ۷، مهر ۱۳۴۵، ص ۳۱۹-۳۲۳؛ ش ۸، آبان ۱۳۴۵، ص ۳۵۹-۳۶۲؛ ش ۹، آذر ۱۳۴۵، ص ۴۰۹-۴۱۲.
«نابينايي در معره، شوريدگاني در ايران (بررسي زندگي، شعر، آرا و عقايد ابوالعلا معري و مقايسه او با خيام و صادق هدايت)»، حمیدرضا اردستانی رستمی، مطالعات ادبيات تطبيقي (ادبيات تطبيقي)، ش۱۲، زمستان ۱۳۸۸، ص ۱۱-۳۲.
«نقد و بررسی اندیشه¬ها و تعابیر مشترک در آثار ابوالعلاء معری و سعدی»، عبدالمیر چناری، شناخت، ش ۵۷، بهار ۱۳۸۷، ص ۴۷-۶۹.
«ویژگی‏های نگرش خیامی، باریکردی به شعر خیام و ابوالعلا»، سید مهدی زرقانی، نامه فرهنگستان، ش ۳۹، پاییز ۱۳۸۷، ص ۷-۲۴.
«ویژگی‏های نگرش خیامی، بارویکردی به شعر خیام و ابوالعلا»، نامه فرهنگستان، ش ۳۹، پاییز ۱۳۸۷، ص ۷-۲۴.
«یادی از ابوالعلاء معرّی»، محمد فاضلی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، ش۳۳، بهار ۱۳۵۲، ص ۹۴-۱۳۹.

ب-۲-۲: مقالات عربی
«آدم و لغته فی نظر کل من أبی العلاء و دانتی»، الیاس سعد غالی، المشرق، العدد ۷و۸ و ۹و۱۰، السنة الرابعة و الستون، تموز و آب و أیلول و تشرین الأول ۱۹۷۰م، ص ۴۶۵-۴۷۸.
«الاباحیة و أبوالعلاء (فی نظر الدکتور طه حسین)»، محمود باشو، العرفان، المجلد الثانی عشر، الجزء ۳ ،جمادی الأولی ۱۳۴۵ق، ص ۲۷۷-۲۸۵.
«إبتسامات و غزلیات من أدب أبی العلاء المعری»، محمد یوسف حسن، مجمع اللغة العربیة (مصر)، الجزء ۷۰ ، ذوالقعدة ۱۴۱۲ق، ص ۱۸۹-۲۰۴.
«إبن الشبل البغدادی و أبو العلاء المعری»، أحمد أمین، الثقافة، ش ۱۷۵، ربیع الثانی ۱۳۶۱ق، ص ۸-۱۱.
«أبو العلاء المعری (نظرة فی تاریخ صومه و نباتیته)»، الیاس سعد غالی، المعرفة، العدد ۲۰۹، تموز ۱۹۷۹م، ص ۹۸-۱۰۹.
«أبو العلاء المعری: المراة فی اللزومیات»، ناجیة مرانی، المورد، ش ۱۸، تابستان ۱۳۵۵، ص ۳۶-۴۲.
«أبو العلاء والصور الشعریة»، کامل السید شاهین، الازهر، السنة السادسة و الثلاثون، الجزء ۷، رمضان ۱۳۸۴ق، ص ۸۲۰.
«أبوالعلاء السیاسی»، عبدالحمید العبادی، الهلال، الجزء ۹، السنة السادسة و الأربعون، ۳ جمادی الأولی ۱۳۵۷،ص ۱۰۴۱-۱۰۴۶.
«أبوالعلاء اللغوی»، محمد توفیق رفعت باشا، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۵۱-۸۵۵.
«أبوالعلاء المعری (تألیف الدکتورة بنت الشاطئ)»، أحمد الجندی، المجمع اللغة العربیة بدمشق، المجلد الثالث و الأربعون، الجزء ۲، محرم ۱۳۸۸، ص ۴۵۲.
«أبوالعلاء المعری (نظرة فی تاریخ صومه و نباتیته)»، الیاس سعد غالی، المعرفة، ش ۲۰۹، تموز ۱۹۷۹م، ص ۹۸-۱۰۹.
«أبوالعلاء المعری أعجوبة القرون الوسطی ۳۶۳ – ۴۴۹ق – ۹۷۳ – ۱۰۵۷م»، إحسان الملائکة، الذخائر، ش۱۰، ربیع ۱۴۲۲ق، ص ۳-۲۰.
«أبوالعلاء المعری التفاؤل و الأثریة عند الشیخ»، الرسالة، العدد ۶۰۸، ۱۳ ربیع الأول ۱۳۶۴ ص ۱۹۰-۱۹۳؛ العدد ۶۰۹، ۲۰ ربیع الأول ۱۳۶۴، ص ۲۱۵-۲۱۸.
«أبوالعلاء المعری الشاعر الفیلسوف ولد سنة ۳۶۳ و توفی سنة ۴۴۹ق»، الهلال، السنة الخامسة عشرة، الجزء ۴ ، ۱۶ ذی القعدة ۱۳۲۴ ، ص ۱۹۵-۲۱۶.
«أبوالعلاء المعری بمناسبة عیده الألفی»، أحمد حسن الزیات، الرسالة، ش ۵۶۰، ربیع الآخر ۱۳۶۳ق، ص ۲۶۱-۲۶۲.
«أبوالعلاء المعری بین البصریین والکوفیین»، محمد عبدالمجید الطویل، کلیة دارالعلوم (جامعة القاهرة)، العدد ۱۵، ۱۹۹۲م، ص ۹۹-۱۲۶.
«أبوالعلاء المعری سطور من تاریخ حیاته»، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۴۶-۸۴۷.
«أبوالعلاء المعری شاعر الفلاسفة و فیلسوف الشعراء»، عیسی اسکندر المعلوف، المقتبس، المجلد ۵، الجزء ۶ ، ص ۳۵۳-۳۷۱.
«أبوالعلاء المعری فی «سقط الزند» و «اللزومیات»»، حسن الکرمی، اللغة العربیة الأردنی، المجلد الأول، العدد ۲۱ و ۲۲، شعبان ۱۴۰۳، ص ۱۶۷-۱۷۰.
«أبوالعلاء المعری فی المیزان»، عبدالکریم دهینة، منبر الاسلام، العدد ۵، السنة الثلاثة و الأربعون، جمادی الأولی ۱۴۰۵ق، ص ۸۲-۸۴.
«أبوالعلاء المعری فی مواجهة الإتهام بالإلحاد و الزندقة»، عبدالکریم الخطیب، الوعی الاسلامی، العدد ۱۷۲، ربیع الثانی ۱۳۹۹ق، ص ۴۷-۵۳؛ العدد ۱۷۳، جمادی الأولی ۱۳۹۹ق، ص ۸۳-۸۹.
«أبوالعلاء المعری ما له و ما علیه (حواریة)»، حامد حسن، المعرفة، العدد ۳۴۷ ، أغسطس ۱۹۹۲ ، ص ۱۰۹-۱۴۲.
«أبوالعلاء المعری معلما»، عبدالفتاح محمد علی محمد، التراث العربی، ش ۹۹-۱۰۰، رمضان ۱۴۲۶ق، ص ۱۴۱-۱۵۴.
«أبوالعلاء المعری و أخوان الصفاء»، سلیم الجندی، المجمع اللغة العربیة بدمشق، المجلد السادس عشر، العدد ۸، شعبان ۱۳۶۰ق، ص ۳۴۶-۳۵۱.
«أبوالعلاء المعری و الأندلس»، الزهراء، المجلد الثانی، العدد ۱، ۱۵ محرم ۱۳۴۴، ص ۳۹-۴۱.
«أبوالعلاء المعری واللغة»، إلیاس سعد غالی، اللسان العربی، الجزء ۱، المجلد السادس عشر، ۱۹۷۹م، ص ۷۷-۸۰.
«أبوالعلاء المعری و أمراء حلب»، السید رضوان، الاجتهاد، ش ۴، صیف ۱۴۱۰ق، ص ۲۴۵-۲۵۲.
أبوالعلاء المعری و حکام عصره، إبراهیم ونوس، المعرفة، ش ۳۸۸، کانون الثانی ۱۹۹۶م، ص ۲۱۰-۲۳۵.
«أبوالعلاء المعری و رسالة الغفران: الجانب الفکری فی رسالة ابن القارح»، محمد الحدیدی، الجدید، العدد ۲۳۴، ۱ أکتوبر ۱۹۸۱م، ص ۳۲-۳۵.
«أبوالعلاء المعری و فلسفة التاریخ بحث فی أحد جوانب الفلسفة العلانیة»، علی أدهم، المقتطف، العدد ۵، المجلد الثانی و التسعون، ۱ ربیع الأول ۱۳۵۷، ص ۴۹۱-۴۹۸.
«أبوالعلاء المعری والحشر: حسد العلماء أبا العلاء علی فضله»، سلیم الجندی، المجمع اللغة العربیة بدمشق، المجلد السابع عشر، العدد ۱و۲، محرم ۱۳۶۱ق، ص ۱۵-۲۸.
«أبوالعلاء المعری یحدثنا عن عقیدته الدینیة»، طه الولی، الوعی الاسلامی، العدد ۹۷، محرم ۱۳۹۳ق، ص ۷۴-۷۷.
«أبوالعلاء المعری… ناقداً لولید محمود خالص»، سعید عدنان، عالم الکتاب، المجلد الرابع، العدد ۳، محرم ۱۴۰۴ق، ص ۳۸۷-۳۹۰.
«أبوالعلاء المعری: المراة فی اللزومیات»، ناجیه مرانی، المورد، ش ۱۸، ۱۳۹۶ق، ص ۳۶-۴۲.
«أبوالعلاء المعری»، أحمد محرم، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۹۰۴.
«أبوالعلاء المعری»، أمین الحسن، العرفان، المجلد العاشر، الجزء ۱۰، ذوالحجة ۱۳۴۳ق، ص ۹۵۴-۹۶۵.
«أبوالعلاء المعری»، سعید أفندی الشرتونی، المشرق، ش ۲۳، السنة الرابعة، ۱ کانون الأول ۱۹۰۱م، ص ۱۰۶۶-۱۰۶۸.
«أبوالعلاء المعری»، عبدنان مردم بک، الثقافة، العدد ۳۰۰، ۹ شوال ۱۳۶۳ق، ص ۸-۹.
«أبوالعلاء المعری، فلسفته و أدبه و قوة ذاکرته»، ادوار مرقص، المقتطف، المجلد الحادی عشر بعد المائة، الجزء ۴ ، ۱۸ ذی الحجة ۱۳۶۶ ، ص ۲۶۸-۲۷۱.
«أبوالعلاء المعری»، محمد إسعاف النشاشیبی، الرسالة، العدد ۶۰۴، ۱۵ صفر ۱۳۶۴، ص ۹۷-۱۰۰؛ العدد ۶۰۶، ۲۹ صفر ۱۳۶۴، ص ۱۴۰-۱۴۳؛ العدد ۶۰۷، ۶ ربیع الأول ۱۳۶۴، ص ۱۵۹-۱۶۲.
«أبوالعلاء المفکر الحر»، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۷۹۱-۸۰۸.
«أبوالعلاء بین شعراء العربیة»، فخری أبوالسعود، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة والأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۹۱۱-۹۱۵.
«أبوالعلاء حرب الظالمین»، جلیل، الرسالة، العدد ۲۵۲ ، ۲ ربیع الأول ۱۳۵۷، ص ۷۲۵-۷۲۶.
«أبوالعلاء علی هامش رسالة الغفران»، جورج عیسی الأسمر، المشرق، السنة الرابعة و الستون، العدد ۱ و ۲، کانون الثانی و شباط ۱۹۷۰، ص ۴۹-۶۰.
«ابوالعلاء فی المنام»، سید إبراهیم، اپولو، الجزء ۲، المجلد الأول، أکتوبر ۱۹۳۲م، ص ۱۲۵-۱۲۷.
«أبوالعلاء ناقد المجتمع»، الکتاب، السنة الثالثة، الجزء ۴، جمادی الأولی ۱۳۶۷ق، ص ۶۴۸-۶۴۹.
«أبوالعلاء و رسالة الغفران»، محمد مندور، الثقافة، العدد ۱۷۶، ۲۶ ربیع الثانی ۱۳۶۱، ص ۱۷-۱۹.
«ابوالعلاء والکیلانی»، الثقافة، العدد ۲۹۸، ۲۴ رمضان ۱۳۶۳ق، ص ۲۳.
«أبوالعلاء والمزدکیة»، سلیم الجندی، المجمع اللغة العربیة بدمشق، العدد ۱۱ و ۱۲، المجلد السادس عشر، ذو القعدة ۱۳۶۰ق، ص ۴۸۹-۴۹۷.
«أبوالعلاء»، جبران خلیل جبران، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۸۸۹.
«اثر ابي العلاء المعري في الشعر العربي المعاصر»، شهریار نیازی و حسین گلی، ادب عربي (دانشكده ادبيات و علوم انساني، دانشگاه تهران)، ش ۳، تابستان ۱۳۹۰، ص ۲۵-۶۴.
«اثر أبی العلاء المعری فی الشعر العربی المعاصر»، شهریار نیازی و حسین گلی، ادب عربی، ش۳، تابستان ۱۳۹۰، ص ۲۵-۴۶.
«أثر الشعر الفلسفی فی الفکر الإنسانی آراء فون کرامر و مرغلیوث فی شعر أبی العلاء المعری»، محمد لطفی جمعه، البلاغ الاسبوعی، العدد ۱۲۰، ۲۶ محرم ۱۳۴۸ق، ص ۸-۹.
«أحمد بن عبدالله ابن سلیمان (أبوالعلاء المعری)»، عبدالرشید سالم، منبر الاسلام، العدد ۶۳۹، ربیع الأول ۱۴۲۱ق، ص ۱۱۴-۱۱۷.
«أحمد بن عبدالله المعری التنوخی «ابوالعلاء»: ثورة علی المجتمع و علی البشریة و المتاجرین بالدین»، عارف تامر، العرفان.
«إشارات أبی العلاء»، کامل شاهین، الازهر، السنة السادسة و الثلاثون، الجزء ۸ و ۹ ، شوال و ذوالقعدة ۱۳۸۴ق، ص ۹۱۰-۹۱۵.
«إطالة علی السخریة عند أبی العلاء المعری»، فوزی معروف، التراث العربی، العددان ۹۹ و ۱۰۰، رمضان ۱۴۲۶ق، ص ۱۲۷-۱۴۰.
«أهاجم المعری»، الآنسة مدیحة شاکرالقیسی، العرفان، المجلد السادس واثلاثون، الجزء السابع، رمضان ۱۳۶۸ق، ص ۷۰۶-۷۰۹.
«أهل البیت (ع) فی آثار أبی العلاء المعری»، جعفر دلشاد، العلوم الانسانیة، شماره ۹ ، زمستان ۱۳۸۰ ، ص ۲۰-۲۹.
«بمناسبة حفلات ذکری المعری: کتاب الانصاف و التحری فی دفع الظلم و التجری عن أبی العلاء المعری»، الداغستانی، برهان الدین، الرسالة، العدد ۵۸۸، ۲۲ شوال ۱۳۶۳ق، ص ۹۱۲-۹۱۴.
«بواعث زهد أبی العلاء»، احمد الحوفی، مجمع اللغة العربیة (مصر)، الجزء ۳۶، ذوالقعدة ۱۳۹۵ق، ص ۹۴-۹۹.
«بیئة المعری و أثرها فی شعره»، أنیس المقدسی، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۶۴-۸۶۵.
«بین أبی العلاء و الحیام»، عبدالوهاب عزام، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۸۴-۸۸۸.
«بین المعری و «کانت»»، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۷۷۶-۷۹۰.
«بین المعری، و داعی الدعاة الفاطمی: لماذا کان أبو العلاء یتعفف عن أکل اللحم»، الزهراء، المجلد الرابع، الجزء ۴، جمادی الثانیة ۱۳۴۶ق، ص ۲۱۹-۲۲۲.
«بین بشار النحوی و أبی العلاء اللغوی»، دراسات أندلسیة، العدد ۳، جمادی الأولی ۱۴۱۰م، ص ۷۰.
«بین بوذا و أبی العلاء»، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۸۱۲-۸۲۸.
«تبرئة أبی العلاء من وصمة الکفر الشنعاء»، لویس شیخو الیسوعی، المشرق، السنة الرابعة، العدد ۲۳، ۱ کانون الأول ۱۹۰۱م، ص ۱۰۶۸-۱۰۷۲.
«التحری فی شأن أبی العلاء المعری (تألیف السید یحیی بن مطهر بن إسماعیل)»، عبدالله بن محمد الحبشی، العرب، الجزء ۳و۴، السنة الرابعة و العشرون، رمضان و شوال ۱۴۰۹ ، ص ۲۱۱-۲۴۰.
«التشاؤم فی رؤیة أبی العلاء»، عبدالقادر زیدان، فصول، المجلد الرابع، العدد۲، ینایر، فبرایر و مارس ۱۹۸۴م، ص ۲۰۷-۲۱۶.
«التطور الفکری لأبی العلاء»، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۷۵۸-۷۷۵.
«تعریف القدماء بأبی العلاء»، مصطفی جواد، المجمع العلمی العراقی، المجلد السابع، الجزء ۱، ۱۳۷۹ق، ص ۳۰۷-۳۳۱.
«ثقافة أبی العلاء»، درینی خشبة، الرسالة، العدد ۵۸۹، ۲۹ شوال ۱۳۶۳ق، ص ۹۲۴-۹۲۶.
«ثورة معرة النعمان سنة ۴۱۷ق و حضور أمیر حلب للتنکیل بأهلها ثم روعه بشفاعة أبی العلاء»، الزهراء، الجزء ۶، المجلد الثالث، جمادی الثانیة ۱۳۴۵، ص ۳۹۱-۳۹۳.
«جمالیات اللون فی شعر أبی العلاء المعری»، عصام شرتح، المعرفة، العدد ۵۰۸، السنة ۴۴، ذی الحجة ۱۴۲۶، ص ۲۶۳-۲۷۹.
«جواب اعتراضات ابن العربی علی شرح ابن السید البطلیوسی لدیوان أبی العلاء المعری وضعها أبو محمد عبدالله بن السید البطلیوسی (تولد ۳۸۲ ق- ۹۹۲ م)»، ولید محمد السراقبی، الذخائر، العدد ۱۵و۱۶، صیف و خریف ۱۴۲۴ق، ص ۶۳-۹۴.
«الجواب من أبی العلاء المصری»، الزهراء، الجزء ۵ ، المجلد الرابع، رجب ۱۳۴۶ق، ص ۲۷۹-۲۸۸.
«حرق الموتی فی رأی أبی العلاء»، محمد بک عبدالحمید، الهلال، السنة السادسة و الأربعون، الجزء ۹، ۳ جمادی الأولی ۱۳۵۷ق، ص ۱۰۴۷-۱۰۵۱.
«الحکومة المصریة تتبرع بألفی جنیه (لمکتبة أبی العلاء المعری)»، محمد کرد علی، المجمع اللغة العربیة بدمشق، العدد ۵و۶، المجلد الحادی و العشرون، جمادی الثانیة و رجب ۱۳۶۵، ص ۲۷۳-۲۷۹.
«حوار التماهی بین طه حسین والمعری و المتنبی»، صلاح فضل، فصول، العدد ۳۳و۳۴، أکتوبر ۱۹۹۰م، ص ۲۸-۳۷.
«حول أحیاء ذکری أبی العلاء»، محمد أمین حسونة، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۹۰۲-۹۰۳.
«الخيام و المعري بين التشاوم و التفاول»، انسیه خزعلی، العلوم الانسانیه، سال ۱۳۸۵.
«دانتی أللیجییری و الکومیدیة الألهیة و أبوالعلاء المعری و رسالة الغفران»، الرسالة، العدد ۱۵۹، ۱ جمادی الأولی ۱۳۵۵، ص ۱۱۸۲-۱۱۸۵؛ العدد ۱۶۱، ۱۵ جمادی الأولی ۱۳۵۵، ص ۱۲۵۸-۱۲۶۰.
«دراسه موازنه بين الاديبين المكفوفين: ابي العلاء المعري وطه حسين»، حسن مجيدي و محسن احمدي، دراسات الادب المعاصر، ش۱۳، بهار ۱۳۹۱، ص ۶۳-.۸۰
«دین لأبی العلاء: یطلب الوفاء»، خلیل الهنداوی، المجمع اللغة العربیة بدمشق، العدد ۱، المجلد السادس و الأربعون، ذوالقعدة ۱۳۹۰ ، ص ۱۰۵-۱۰۹.
«دیوان أبی العلاء المعری، سلیم الجندی، المجمع اللغة العربیة بدمشق»، العدد ۳و۴،المجلد الثامن عشر، محرم و صفر ۱۳۶۲ق، ص ۱۱۶-۱۲۲.
«رؤیة أبی العلاء المعری فی الشعر»، أحمد ساسی الشتیوی، حولیات کلیة الآداب، الحولیة السادسة عشرة، ۱۴۱۶ – الرسالة ۱۱۱، ص ۱۱-۱۰۴.
«رباعیات أبی العلاء المعری»، المنار، العدد ۱۹۸، ۱ بهمن ۱۲۸۲ ، ص ۸۳۸-۸۳۹.
«رباعیات أبی العلاء»، المقتطف، المجلد الثامن و العشرون، الجزء ۱۱ ، ۱۱ شعبان ۱۳۲۱ق، ص ۸۹۷-۹۰۲.
«الرثاء فی شعر أبی العلاء»، أحمد الشایب، الهلال، السنة السادسة و الأربعون، الجزء ۱۰، ۴ جمادی الثانیة ۱۳۵۷ق،ص ۱۱۶۲-۱۱۷۱.
«رجعة أبی العلاء تألیف عباس محمود العقاد»، الرسالة، العدد ۲۹۳، ۲۴ ذی الحجة ۱۳۵۷ق، ص ۳۳۰-۳۳۱.
«رسائل أبی العلاء المعری و ترجمته»، المنار، شماره ۲۰۸، ۲۵ خرداد ۱۲۸۳، ص ۲۷۱-۲۷۹.
«رسائل أبی العلاء و ترجمته»، المقتطف، الجزء ۱، السنة الثالثة و العشرون، ۱۸ شعبان ۱۳۱۶ق، ص ۹-۱۶.
«رسالة الغفران للشاعر الفیلسوف أبی العلاء المعری»، القضاء الشرعی، السنة الثانیة، العدد ۳ و ۴، ربیع الثانی و جمادی الأولی ۱۳۴۲ق، ص ۲۱۵-۲۱۶.
«رسالة المعری إلی الجیل الحاضر»، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۸۹۳-۸۹۷.
«رهین المحبسین: أبوالعلاء المعری فی مواجهة الإتهام بالإلحاد و الزندقة»، عبدالکریم الخطیب، الوعی الاسلامی، ش ۱۷۲، ربیع الثانی ۱۳۹۹ق، ص ۴۷-۸۳؛ ش ۱۷۳، جمادی الأولی ۱۳۹۹ق، ص ۸۳-۸۹.
«زجر النابح (لأبی العلاء المعری)»، المجمع اللغة العربیة بدمشق، المجلد الثانی و الأربعون، الجزء ۳، ربیع الأول ۱۳۸۷ق، ص ۶۰۱-۶۰۵.
«زهد أبی العلاء»، أحمد محمد الحوفی، صحیفة دارالعلوم، السنة التاسعة، العدد ۲، اکتوبر ۱۹۴۲م، ص ۲۱-۳۶.
«سر الخلود فی شعر أبی العلاء»، طه الراوی، الثقافة، العدد ۳۲۵، ۶ ربیع الثانی ۱۳۶۴ق، ص ۱۳-۱۴؛ العدد ۳۲۶، ۱۳ ربیع الثانی ۱۳۶۴ق، ص ۱۲-۱۴.
«شاعریة أبی العلاء المعری فی لزومیاته»، عصام شرتح، المعرفة، ش ۵۰۶، السنة ۴۴، رمضان ۱۴۲۶ق، ص ۷۲-۸۸.
«شذور الأبریز فی نوابغ العرب و الإنکلیز: أبوالعلاء المعری و جون ملتن الإنکلیزی»، المقتطف، السنة العاشرة، الجزء ۸ ، مایو ۱۸۸۶ ،ص ۴۴۹-۴۵۶.
«الصاهل و الشاحج لأبی العلاء المعری»، أمجد الطرابلسی، المجمع اللغة العربیة بدمشق، المجلد التاسع و الأربعون، العدد ۲، ربیع الأول ۱۳۹۴ق، ص ۶-۴۳.
«صور من حیاة أبی العلاء بین یدی ذکراه الألفیة: أبوالعلاء المصلوب!»، عبدالمنعم خلاف، الرسالة، العدد ۵۸۹، ۲۹ شوال ۱۳۶۳ق، ص ۹۲۴-۹۲۶.
«صورتان لأبی العلاء»، السیدة بنت الشاطئ، الهلال، السنة الثانیة و الخمسون، الجزء ۵ ، ۱ ذوالقعدة ۱۳۶۳ق، ص ۶۰۴-۶۱۰.
«الطبیعة الإنسانیة کما یراها أبوالعلاء المعری»، کامل کیلانی، المقتطف، المجلد الثالث بعد المائة، الجزء ۱، ۲۸ جمادی الأولی ۱۳۶۲ق، ص ۵۷-۶۳؛ المجلد الثالث بعد المائة، ۲۸ الجزء ۲، جمادی الثانیة ۱۳۶۲، ص ۱۶۴—۱۶۹.
«طه حسین و أبوالعلاء المعری»، کمال قلته، الجدید، العدد ۵۴، ۱ أبریل ۱۹۷۴م، ص ۲۰-۲۱.
«عبقریة أبی العلاء»، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۸۸۵-۸۹۲.
«عروج أبی العلاء»، محمد البزم، المجمع اللغة العربیة بدمشق، العدد ۷و۸، المجلد التاسع عشر، رجب و شعبان ۱۳۶۳ق، ص ۳۶۵-۳۷۲.
«عقیدة أبی العلاء»، الزهراء، المجلد الثالث، الجزء ۸ ، شعبان ۱۳۴۵ق، ص ۴۸۱-۴۹۴.
«علم أبی العلاء»، عبدالعزیز الراجکوتی، الزهراء، المجلد الثالث، الجزء ۱، محرم ۱۳۴۵ق،ص ۸-۱۴.
«علم النفس و الأدب شخصیة أبی العلاء المعری من خلال شعره»، أنور حاج عمر، المعرفة، العدد ۳۲۸، ینایر ۱۹۹۱م، ص ۷۶-۹۸.
«علی قبر أبی العلاء المعری»، ریاض معلوف، المشرق، العدد ۵ و ۶، السنة الخامسة و الخمسون، أیار و حزیران ۱۹۶۱م، ص ۳۷۱-۳۷۳.
«عن أبی العلاء المعری»، العُصُور، العدد ۶، فبرایر ۱۹۲۸م، ص ۶۴۲.
«الفلسفة التشاؤم: بین المعری و شوبنهور»، علی ادهم، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۹۵۱-۹۶۹.
«فی النحو: لاغیر أبوالعلاء المعری»، محمد إسعاف النشاشیبی، الرسالة، ش ۶۷۶، رجب ۱۳۶۵ق، ص ۶۵۵-۶۵۷.
«فی شعر البحتری (دراسة فی کتاب أبی العلاء المعری: عبث الولید)»، عبدالوهاب محمد علی العدوانی، المورد، ش ۳۱، پاییز ۱۳۵۸، ص ۱۲۷-۱۳۳.
«فی معرة أبی العلاء»، عبدالوهاب عزام، الرسالة، العدد ۶۰۹، ۲۰ ربیع الأول ۱۳۶۴ق، ص ۲۱۹-۲۲۱.
«قبر أبی العلاء المعری»، صبحی الیاسینی، الرسالة، العدد ۵۸۸، ۲۲ شوال ۱۳۶۳، ص ۹۱۴-۹۱۶.
«القدرة اللغویة عند أبی العلاء»، کامل السید شاهین، الازهر، السنة السادسة و الثلاثون، الجزء ۱۰، ذوالحجة ۱۳۸۴ق، ص ۱۰۲۹-۱۰۳۵.
«قراءة فی شعر أبی العلاء المعری»، علی معروف، المعرفة، العدد ۴۱۱، کانون الأول ۱۹۹۷م، ص ۱۶۵-۱۷۹.
«قریة المعری و قبره»، سامی الکیالی، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۹۵-۹۰۱.
«قضیة أبی العلاء المعری و أحمد بک شوقی»، الموسوعات، السنة الثانیة، العدد ۱۹، ۱ ربیع الثانی ۱۳۱۸ق، ص ۵۹۸-۶۰۰.
«قلق الحیاة فی أدب أبی العلاء المعری»، حامد صادق قنیبی، اللغة العربیة الأردنی، ش ۷۰، ذوالحجة ۱۴۲۶ق، ص ۹-۶۸.
«کتاب الإنصاف و التحری فی دفع الظلم و التجری عن أبی العلاء المعری (۱)»، عیسی إسکندر المعلوف، المجمع اللغة العربیة بدمشق، العدد ۲۰، ۱ ذی الحجة ۱۳۴۰ق، ص ۲۳۶-۲۴۴.
«کشف جدید عن کتاب مفقود لأبی العلاء المعری»، طاهر أحمد الطناحی، الهلال، الجزء ۳، السنة الثانیة و الأربعون، ۱۵ رمضان ۱۳۵۲، ص ۳۲۹-۳۳۳.
«لغات العرب فی کتب المعری»، محمد طاهر الحمصی، التراث العربی، العدد ۱۹، رجب ۱۴۰۵ق، ص ۲۱۱-۲۲۳.
«لغزابی العلاء» محمد یحیی الهاشمی، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۷۵۳.
«لم أحب أبوالعلاء العزلة و آثرها»، الآنسة مدیحة شاکر، العرفان، المجلد السادس والثلاثون، الجزء الرابع، نیسان ۱۹۴۹م، ص ۳۷۶-۳۷۷.
«المجتمع و المرأة فی شعر أبی العلاء المعری»، جمانه طه، التراث العربی، العدد ۸۶ و ۸۷، ربیع الآخر ۱۴۲۳ق، ص ۸۱-۱۰۰.
«المرأة فی رأی أبی العلاء»، عبدالرحمن صدقی، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۹۲۸-۹۳۶.
«المرأة فیما یشرع بها أبوالعلاء»، محمد حسن کتبی، العرفان، المجلد الرابع و العشرون، الجزء۴، رجب ۱۳۵۲ق، ص ۴۱۳-۴۱۶.
«المصطلح اللغوی فی رسالة الغفران لأبی العلاء المعری»، علی زوین العراق، آفاق الثقافة و التراث، العدد ۴۶، جمادی الأولی ۱۴۲۵ق، ص ۱۳۵-۱۴۶.
«مظاهر زهد أبی العلاء»، احمد الحوفی، مجمع اللغة العربیة (مصر)، الجزء ۳۷، جمادی الأولی ۱۳۹۶ق، ص ۷۰-۷۸.
«مع أبی العلاء فی سجنه»، عباس محمود العقاد، الرسالة، العدد ۳۳۵، ۲۳ شوال ۱۳۵۸ق، ص ۲۲۱۷-۲۲۱۹.
«معابثة أبی العلاء للنحاة»، کامل السید شاهین، الازهر، السنة السادسة و الثلاثون، الجزء ۶، شعبان ۱۳۸۴ق، ص ۶۸۹-۶۹۳.
«المعارف الطبیعیة عند أبی العلاء»، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۸۵۲-۸۸۴.
«المعری الناقد»، عبدالعزیز البشری، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۷۱-۸۷۲.
«المعری النباتی: کان رحیما متقشفاً لا زندیقاً ملحداً»، محمد بک عبدالحمید، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۷۸-۸۸۳.
«المعری والذرة؟»، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۸۹۸-۹۰۲.
«المعری یبعث حیا»، مصطفی لطفی المنفلوطی، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۹۲۵-۲۷.
«المعری: أشاعر أم فیلسوف»، طه حسین بک، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۴۸-۸۵۰.
«المعری: مثله الأعلی للأخلاق»، محمد أحمد جاد المولی بک، الهلال، السنة السادسة و الأربعون، الجزء ۹، ۳ جمادی الأولی ۱۳۵۷، ص ۱۰۳۷-۱۰۴۰.
«المعری: هل کان سابقاً لعصره»، عبدالرحمن شکری، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۹۱۶-۹۱۹.
«المقارنة بین المعری و الخیام»، أحمد حامد الصراف، المجمع اللغة العربیة بدمشق، المجلد ۱۰، العدد ۹، ربیع الثانی ۱۳۴۹ق، ص ۵۳۷-۵۶۱.
«مقارنة علمی الشعر العربی: المعری و المتنبی»، إبراهیم ناجی، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۹۳۷-۹۴۲.
«مقارنه بين المعري و الخيام»، احمد حامد صراف العراقی، المجمع اللغه العربيه، ش ۱۰.
«مقالة أبی العلاء أو مذهب العقل»، خلیل مردم، المجمع اللغة العربیة بدمشق، المجلد التاسع و العشرون، الجزء ۳، ۲۹ شوال ۱۳۷۳ق، ص ۳۲۱-۳۳۲؛ المجلد التاسع و العشرون، الجزء ۴، ۳ صفر ۱۳۷۴ق، ص ۴۸۱-۴۹۵.
«مکانة المعری فی الشعر العالمی»، خلیل مطران، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۹۰۵-۹۱۰.
«مکانة موسیقی المعری»، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۸۴۸-۸۵۱.
«الموازنة بین الألعوبة الإلهیة و رسالة الغفران أو بین أبی العلاء المعری و دانتی شاعر الطلیان»، قسطاکی الحمصی، المجمع اللغة العربیة بدمشق، المجلد ۷، العدد ۶، ذی الحجة ۱۳۴۵ق، ص ۲۶۶-۲۷۴؛ المجلد ۷، العدد ۸، صفر ۱۳۴۶ق، ص ۳۵۹-۳۶۵؛ المجلد ۸، العدد ۶، ذی الحجة ۱۳۴۶ و محرم ۱۳۴۷ق، ص ۳۵۰-۳۵۹.
«النزعة الصوفیة عند أبی العلاء»، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۸۲۹-۸۴۷.
«النزعة العلمیة فی شعر أبی العلاء»، محمد یوسف حسن، العرب، السنة العاشرة، الجزء ۹و۱۰، الربیعان ۱۳۹۶ق، ص ۷۵۰- ۷۵۶.
«نص ینشر لأول مرة: أبوالعلاء المعری»، إبراهیم عبد القادر المازنی، الجدید، العدد ۶۵ ، ۱۵ سبتمبر ۱۹۷۴م، ص ۱۱-۱۵.
«نصیب المعری من الفلسفة الشرقیة»، محمد فرید وجدی، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۶۶-۸۷۰.
«نظرة أبی العلاء إلی العالم»، أحمد أمین، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۵۶-۸۶۳.
«النقد الإجتماعی الساخر عند أبی العلاء المعری و یحیی الغزال»، عبدالغنی ایروانی زاده و السیدة اختر علوی، آفاق الحضارة الاسلامیة، العدد ۱۸، شعبان ۱۴۲۷ق، ص ۲۵۳-۲۷۰.
«نواحی التجدید و التقلید فی نثر أبی العلاء»، سلیم الجندی، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۹۴۳-۹۵۰.
«وفاة أبی العلاء و رأیه فی الموت و ما بعده»، محمد عبدالله عنان، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷۸ق، ص ۹۲۰-۹۲۴.
«هل کان أبوالعلاء أبیقوریا»، العرفان، ش ۵۵۸، شوال ۱۳۸۷ق، ص ۸۰۹-۸۱۱.
«هل کان المعری یکره الدنیا»، زکی مبارک، الهلال، الجزء ۸، السنة السادسة و الأربعون، ۲ ربیع الثانی ۱۳۵۷ق، ص ۸۹۰-۸۹۴.

—> دانلود متن کامل کتاب ابوالعلاء معری دانشمند نابینا، زاهد و قناعت پیشه

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *