مأخذشناسی آیت الله سيد هبة الدین شهرستانی

print

به کوشش: اباذر نصر اصفهانی

سلسله جنبان خاندان شهرستانی در دوره جدید سید محمد علی معروف به هبة‏الدین شهرستانی (1301ـ1386ق) است که کارنامه خدماتی، فرهنگی و علمی پربرگ و باری به جای نهاده است.
حدود چهل‏ سال از عمرش گذشته بود (یعنی در 1342ق) که به اختلالات چشمی و کم شدن دید مبتلا شد. جراحی سال 1345ق و بستری شدن در بیمارستان دمشق نتیجه نداد و تا پایان عمر (1386ق) در نابینایی به سر برد. یعنی حدود نیم‏قرن با عوارض کم‏بینایی و نابینایی زندگی را می‏گذراند. مهم این است که نابینایی مانع تداوم کارهایش حتی تألیف کتاب و اداره نشریه نشد؛ بلکه فعالیت‏هایش در این دوره گسترش هم داشت. زندگانی و روش او در برخورد با مشکلات قابل تأسی توسط روشندلان است. از ابتکارات و بسیاری از شیوه‏های نوگرایانه ایشان می‏توان درس آموخت.
آثار سیّد هبة ‏الدین شهرستانی نه تنها از نظر کمیت و تعداد اهمیت دارد، بلکه جنبه‏های دیگر آثارش هم قابل توجه است. بطوری ‏که جزء سلسله جنبانان اصلاح اجتماعی و دینی در حوزه علمیه به حساب می‏آید. پژوهشگرانی مانند صابرینا مروین (Sabrina Mervin) که چند دهه درباره‏ حوزه‏های شیعه تحقیق نموده و آثار ارزنده‏ای عرضه کرده است، سیّد هبة‏الدین را به عنوان اندیشمند نوگرای حوزوی مطرح کرده و به بررسی آثار و افکارش پرداخته است.
بهرحال مهم‏ترین جنبه‏های آثار آن مرحوم عبارت است از: تنوع و پرداختن به موضوعات مختلف مورد نیاز جامعه و حوزه‏های علمیه؛ نوگرایی و اهتمام به موضوعات نوین و مستحدث؛ اهتمام به روزنامه‏نگاری و انتشار نشریه‏های تأثیرگذار، به عبارت دیگر استفاده از رسانه‏ها و نشریات به عنوان پایگاه و نهادی برای تبلیغ مسائل مذهبی؛ ایجاد و بنیان‏گذاری جریان روزنامه‏نگاری مذهبی متعهد در حوزه علمیه نجف اشرف؛ پرداختن به مناسبات موضوعات دینی با دستاوردهای علمی و نقادی تعارض علم و دین.
این کتابشناسی شامل دو بخش اصلی آثار و درباره است. بخش نخست به تألیفات مرحوم هبة‏الدین و بخش دوم به کتب و مقالات درباره‏ او می‏پردازد.

الف) آثار چاپی سید هبة‏الدین

1. کتاب

ادعیه القرآن، به خط طاهر خوشنویس، تبریز، بی نا، 1364ق، 56ص.
ترجمه
دعاها و تهلیلات قرآن به ضمیمه شرح و ترجمه دعای صباح و ادعیه قرآن، تألیف محمدباقر شهیدی و هبةالدین شهرستانی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، 176ص.
اضرار التدخین او شرب الدخان فی نظر الاطباء والدین، بغداد، مطبعة دارالسلام، 1343ق، 36ص.
امت و امامت: ترجمه الامة والامامة، ترجمه علیرضا خسروانی، تهران، شركت سهامی مطبوعات اسلامی، 1367ق/1326ش، 107ص.
اوائل المقالات فی المذاهب والمختارات، تألیف الشیخ العلامه المفید محمد بن النعمان، مقدمه و تعلیق هبة الدین الشهرستانی، تصحیح عباسعلی واعظ چرندابی، تبریز، بی نا، 1364، 127ص.
تحريم نقل الجنايز: رسالة فقهية علمية اصلاحية حرة، بغداد، مطبعة الآداب، 1329ق، 18ص؛ بغداد، مطبعة الشابندر، 1329ق، 49ص.
التذکرة لآل المحمد الخیرة، بغداد، مطبعة دارالسلام، 1340ق.
ترجمه رساله غديريه، ترجمه علیرضا خسروانی، تهران، بی نا، 1326ق.
التفسیر الیسیر لسورة الفاتحة و جزأی تبارك و عم من كتاب العلی القدیر، بی جا، بی نا، 1423ق/2002م، 3 جلد در یک مجلد.
تنزيه تنزيل مشتمل بر سه بخش و يك ترجمه تنزيه التنزيل از مؤلفات هبةالدين محمدعلي الحسيني الشهرستانى، ترجمه و نگارش علیرضا خسروانی، تهران، چاپخانه حیدری، 1371ق/ 1331ش، 203ص؛ تبریز، كتابفروشی صابری، 206ص.
توحید اهل التوحید، بغداد، المكتبه العصریه، 1342ق، 56ص؛ بغداد، مطبعه الفلاح، 1341، 58ص.
ترجمه
توحید اهل توحید، ترجمه صادقخان حسيني نشات، تهران، موسسه خاور، 1314، 46ص.
الحج المخطر، جواب السائلین عن الحج فی سلطة الوهابیین، بغداد، المطبعة المصریة، 1341ق، 16ص.
حلال مشكلات: سلسله ابحاث متنوه و اجوبه مسائل مشكل، بغداد، مطبعه النجاح، 1373ق، 106ص؛ بغداد، مكتبه الجوادین العامة، 1373ق، 106ص.
الدلائل و المسائل، بغداد، مطبعة النجاح، 1926م، 112ص؛ کاظمین، مكتبه الجوادین العامة، 1377ق.
الدلائل والمسائل، سلسله سوالات مهمه متنوعه باجوبتها المشروحة المقنعه تحل مشكلات العلوم بلسان الدین و تسلك سبل الدین بضیاء العلوم، بغداد، مطبعه دارالسلام، 1377ق/ 1958م، 5 جلد.
ذوالقرنین‏ـ سد یأجوج و مأجوج، مقدمه و تعلیقات عباسقلی واعظ چرندابی، تهران، اتحادیه مسلمین ایران، 1329، 26ص.
راهنماي يهود و نصارا: يا بيبلها، تهران، انجمن تبلیغات اسلامی، 1323، 121ص.
رساله تفتیش از مضرات ریش تراشیدن، نجف، مطبعه علویه، ۱۳۴۰ق، 36ص.
رساله شریفه سر تشابه القرآن، یا، راز پیچیدگی آیات متشابه قرآن مجید، ترجمه احمد تدین، بی جا، بی نا، بی تا، 27ص.
رواشح الفیوض فی علم العروض، تهران، 1334ق، 74ص.
شرح العقائد الصدوق، او، تصحیح الاعتقاد، تألیف الشیخ المفید محمد بن النعمان، مقدمة و تعلیق السید هبةالدین الشهرستانی، تصحیح عباسقلی واعظ چرندابی، تبریز، مكتبة حقیقت، 1330، 77ص؛ تبریز، مكتبه سروش، 1364ق، 104ص.
فغان اسلام، هند، بی نا، 1330ق.
فیض الباری اواصلاح منظومة السبزواری و هی اصول الفلسفه العالیة، بغداد، المطبعة العصریة، 1343ق، 32ص.
ما هو نهج البلاغه، نجف، اعتماد الكاظمى، 1400ق/ 1358ش؛ نجف، دارالثقافه؛ صیدا، مطبعة العرفان، بی تا، 40ص؛ بغداد، مطبعه المعارف و العرفان، 1936م.
ترجمه
پیرامون نهج البلاغه، نگارش سید عباس اهری، قم، نشر علم و دین؛ بنیاد نهج البلاغه، 1360، 160ص.
در پیرامون نهج البلاغه، ترجمه میرزاده اهری، مقدمه و تصحیح و تحشیه از علی دوانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته بجامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1364، 120ص؛ تهران، بنیاد نهج البلاغه، 1359، 74ص.
نهج البلاغه چیست؟ ترجمه كتاب گرانقدر ما هو نهج البلاغه، ترجمه سیدعباس اهری، مقدمه علی دوانی، قم، فراهانی، 1346، 143ص.
مجله العلم، نجف، 1328-1329ق.
المعارف العاليه او علم الدين المدارس الراقيه، بغداد، المكتبه المركزيه، 1345ق/1935م؛ بغداد، موسی حسین الحسینی، 1354ق، 94ص.
ترجمه
معارف عالیه اسلام، ترجمه غلامرضا خلیفی، قم، حکمت، 1337، 112ص؛ تهران، مؤسسه مطبوعاتی دینی‏ـ كتابفروشی اسلامیه، 1337، 112ص.
المعجزه الخالدة، کاظمین، مكتبه الجوادین العامة، 1951م، 144ص؛ بغداد، مطبعة النجاح، 1950م، 132ص.
ترجمه
قرآن يك معجزه دائم، ترجمه جعفرغصبان، یزد، بی نا، 92ص.
مناسك حج آل محمد صلوات الله علیهم اجمعین، منسوب به زید شهید، تحشیه سید هبةالدین شهرستانی، ترجمه سیدمحمود طالقانی، بی¬جا، انجمن تبلیغات اسلامی، بی¬تا، 25ص.
منتخب المسائل، كاتب محمدحسن گلپایگانی، تهران، بی نا، 1320ق، چاپ سنگی.
النکت الاعتقادیة، تصنيف المفيد محمدبن محمدبن النعمان البغدادى، مع تعاليق هبة الدين الحسيني الشهرستانى، بغداد، 1343ق؛ قم، مهر استوار، 1393ق/1351ش، 45ص؛ قم، المجمع العالمي لاهل البيت عليهم السلام، 1413ق، 62ص.
نهضة الحسین او سلسلة حوادث تاریخیة حول فاجعة الامام سیدنا الحسین ابن علی، کربلا، مقدمه علی خاقانی، رابط النشر اسلامی، 1389ق/1969م، 176ص؛ بغداد، مطبعة الجزیرة، 1355ق، 134ص؛ بیروت، موسسه البلاغ، 1424ق، 141ص؛ بیروت، دارالکتاب العربی، 1343ق؛ نجف، نعمان، 1336، 143ص؛ بغداد، مكتبة الجوادین علیهماالسلام العامة، 1428ق/2007م، 228ص.
تلخیص
مختصر نهضة الحسین، او، سلسلة حوادث تاریخیة حول فاجعة الامام سیدنا الحسین، بغداد، مطبعة دارالسلام، 1345ق، 116ص؛ قم، محمدعلی انصاری، 1345ق/1350ش، 120ص.
ترجمه
اسرار جانکاه یا نهضت حسینی، (ترجمه‌ نهضة الحسین) سید هبة الدین شهرستانی، ترجمه سید علی اکبر برقعی، قم، بی نا، 1346 ق.
عظمت حسینی، ترجمه علیرضا خسروانی، تهران،1318.
قيام مقدس يا انقلاب همايون، تبریز، شركت ثلاثه شهامت طبع، 1351ق/1311، 43ص.
نهضت امام حسين (ع)، ترجمه محمدرضا عطایی، مشهد، ضریح آفتاب، 1386،196ص.
نهضت حسيني يا عظمت حسينى، ترجمه علیرضا خسروانی، تهران، چاپخانه تابان، بی تا، 206ص.
وجوب صلاة الجمعه؛ رسالة تبحث عن ادلة وجوب صلاة الجمعة، بغداد، مطبعة الکتاب، 1366ق، 36ص.
ترجمه
وجوب صلواة جمعه و اهمیت آن در دنیای اسلام، ترجمه محمد جواد فردوسی فراهانی، اراک، فروهر، بی تا، 47ص.
الهیئة والاسلام، نجف، مطبعة الآداب، 1384ق/1965م، 400ص؛ بغداد، احمد الحسینی، 1288ق، 2 جلد در یک مجلد؛ النجف، دارالثقافة، مكتبة الثقافه، 1381ق، 399ص.
ترجمه
اسلام و هیئت، ترجمه و تكميل از هادي خسرو شاهى، تهران، انتشار، بی تا، 504ص.
اسلام و هیئت، ترجمه و توضیحات هادی خسروشاهی، قم، بوستان كتاب، مركز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، ۱۳۸۷، 1387، 571ص.
اسلام و هیئت، ترجمه اسماعیل فردوسی فراهانی، ترجمه اضافات چاپ دوم عربی و اصلاح ترجمه از سید هادی خسروشاهی، تبریز، کتابفروشی صابری، 478ص.
اسلام و هیئت، ترجمه اسماعیل فردوسی فراهانی، نجف الاشرف، حاج سراج انصاری، 1356ق/1937م، 416ص.
اسلام و هیئت پارسی، ترجمه و تكمیل از هادی خسروشاهی، با مقدمه‏هایی از سراج انصاری و دیگران، تهران، بعثت، 1389ق/ 1345ش، 502ص.
اسلام و هیئت پارسی، الهیئة والاسلام، ترجمه اسماعیل فردوسی فراهانی، نجف، مطبعة الغری، 1356ق، 2 جلد در یک مجلد.
الهیئة والاسلام اردو، ترجمه مسمی البدر التمام، ترجمه سید محمد هارون صاحب ممتاز الافاضل زنگی پوری، لاهور، البرهان، بی تا، 280ص.

2. مقاله ها

«أسرار الثورة أو خواطر ساعة»، المنار، ش328، ص 547.
«أشعار القرآن بتحرک الأرض»، العرفان، ش5، جمادی الأولی 1327، ص206-211؛ ش10، شوال 1327، ص469-471.
«إظهار الوصی تحرک الأرض»، العرفان، ش4، ربیع الثانی 1328، ص 184-186.
«إلی من یرید الاشیاء محسوسة»، العرفان، ش9، ذوالقعدة 1341، ص 648-650.
«البراهین علی تجرد النفس»، العرفان، ش8، شوال 1341، ص 572-574.
«تصریح الدین بکثرة أقمار السماء»، المقتطف، سال 36، ش4، شوال 1329، ص 358-361.
«تفسیر القرآن الحکیم: تفسیر سوره الواقعة بقلم العلامة السید هبة الدین الشهرستانی دام ظله»، المرشد، سال 2، ربیع الثانی 1346، ش9، ص 321-324؛ سال 2، ش10، جمادی الأولی 1346، ص 361-365؛ سال 3، ش1، رمضان 1346، ص 2-6؛ سال 3، ش2، شوال 1346، ص 41-42؛ سال 3، ش3، ذوالقعدة 1346، ص 85-89؛ سال 3، ش4، صفر 1347، ص 129-131؛ سال 3، ش5، ربیع الأول 1347، ص 173-177؛ سال 3، ش6، ربیع الثانی 1347،ص 217-221؛ سال 3، ش9، رجب 1347، ص 345-347.
«تنازع الروحیة و المادیة»، العرفان، ش7، رمضان 1341، ص 494-500.
«ثقات الرواة: السید هبة الحسینی الشهرستانی (1301-1386ه)»، تحقیق السید عبدالستار الحسنی، علوم الحدیث، ش23، محرم و جمادی الآخرة 1429، ص 241-318.
«الحسین.. الوثبة الموقظة»، الموسم، ش13، السنة 1413، ص 218.
«الدلائل و المسائل»، المرشد، سال 3، ش1، رمضان 1346، ص 29-34؛ سال 3، شماره 3، ذوالقعدة 1346، ص 112-122؛ سال 3، ش5، ربیع الأول 1347، ص 205-212؛ سال 3، ش6، ربیع الثانی 1347، ص 252-254؛ سال 3، ش9، رجب 1347، ص 377-383.
«رمضان رمز تقریب القلوب و تألیف الشعوب»، رسالة الاسلام، ش3، رمضان1368، ص 250-253.

ب) آثار درباره سید هبةالدین

1- کتابها

اربعینیة السید جواد هبة¬الدین الحسینی الشهرستانی، محمد ایاد جواد حسینی، بی جا، بی نا، 1427ق، 128ص.
رحلة الشهرستاني إلی الهند، تحقیق جواد کاظم البیضاني، دار مدارک للنشر، 2012م.
السيد هبة الدين الحسيني الشهرستاني حياته و نشاطه العلمي و الاجتماعي (1301-1386ق)، السید عبدالستار الحسنی، قم، مؤسسه تراث الشیعه، 1429ق، 550ص؛ بغداد، شرکة الحسام، 1422ق، 275ص.
السید هبة الدین الشهرستانی، آثاره الفكریة و مواقفه السیاسیة، محمدباقر احمد البهادلی، بیروت، مؤسسه الفكر الاسلامی، ۱۴۲۳ ق/ ۲۰۰۲م، 336ص.
صفحات مضیئة من حیاة هبة الدین الحسینی الشهرستانی، جواد کاظم البیضائی، بغداد، مركز سومر للدراسات والبحوث التاريخية، 2010م، 54ص.
هبة الدین الشهرستانی: منهجه فی الاصلاح و التجدید و كتابه التاریخ : دراسه تحلیلیه، اسماعیل طه جابری، بغداد، دارالشوون الثقافیة العامة، 2008م/1387ش، 633ص.
هبة الدين الشهرستاني، سيدمحمد مهدي علوي سبزواری، نجف اشرف، مطبعة الاداب، 1348ق، 80ص.
هبة‌الدين شهرستاني ستاره سامرا، عباس عبیری، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1373، 103ص.

2- مقاله ها

«آشنایی با دانشوران: شرح حال آیت الله العظمی سید هبة الدین حسینی شهرستانی»، ناصر باقری بیدهندی، مشکوة، ش31، تابستان 1370، ص 105-118.
«بقعه شهرستاني»، عبدالحسین شهیدی، دائرةالمعارف تشیع، ج3، ص 363.
«پیشگامان تقریب: 1. سید هبة الدین شهرستانی 2. شیخ محمد عرفه»، اندیشه تقریب، ش9، زمستان 1385، ص 123-132.
«التقاء النجف بالأزهر رأی العلامة الشهرستانی»، عبدالمنعم خلاف، الرسالة، ش210، جمادی الأولی 1356، ص 1136.
«ثقات الرواة: السید هبة الحسینی الشهرستانی (1301ـ1386ق)»، تحقیق السد عبدالستار الحسنی، علوم الحدیث، ش23، محرم و جمادی الآخرة 1429، ص 241-318.
«در محضر علامه شهرستانی»، احمد ابطحی اصفهانی، آیین اسلام، ش30، مهر 1323، ص 5.
«رواد التقریب: العلامه هبةالدين الشهرستاني رايد التقريب و الجهاد و الفكر»، سید هادی خسروشاهی، رسالة التقریب، ش79، جمادی الأولی و جمادی الأخرة 1431ق‏/ 2010م، ص 209-222.
«السید هبة الدین الشهرستانی و جهوده فی موضوع رؤیة الهلال»، رضا مختاری، جمع پریشان: دفتر سوم (رضا مختاری، قم، نشر دانش و حوزه، 1391)، قم، ص 563-568.
«الفقید فی سطور»، اجوبة المسائل الدینیة، ش10، شوال، ص 291-296.
«سيد هبة الدين الشهرستاني طليعه التحديث الاسلامي»، عبدالكريم آل‌نجف، التوحید، ش68، ص 40-51.
«سيد هبة الدين شهرستاني فقيه و روزنامه‏نگار مصلح و مجاهد»، ابراهیم عاتی، میثاق امین، ش2، بهار 1386، ص 153-168.
«شهرستاني، هبة الدين، سيد محمد علي (1301ـ1386ق)»، دائرة المعارف تشیع، جلد 10، ص 129-130.
«طلیعه آفتاب دانش در آغاز قرن چهاردهم یا شرح زندگانی آیة الله شهرستانی»، آیین اسلام، ش28، مهر 1323، ص 2-5.
«علامه شهرستانی»، مسجد اعظم، ش23، اسفند 1345.
«محاضرات علامه شهیر سید هبة الدین شهرستانی: محاضر داولی در اعجاز قرآن»، علیرضا میرزا خسروانی، آیین اسلام، ش124،تیر 1325، مرداد 1325، ص 28؛ ش126، مرداد 1325، ص 8؛ ش127، شهریور 1325؛ ش128، شهریور 1325، ص 8؛ ش129، شهریور 1325، ش143، دی 1325، ص 28.
«مرور عام علی وفاة (علم من أعلام الدین و العلم اللامعة السید هبة ¬الدین الشهرستانی)»، اجوبة المسائل الدینیة، ش10، شوال 1387،ص 290-291.
«مکانة الادب عند السید هبة الدین الشهرستانی (مجلة العلم نموذجاً)»، حسین لفته حافظ، مجلة اللغة العربیة و آدابها، ش12، ص 331-343.
«منهج التحديث لدي السيد هبة الدين الشهرستاني»، عبدالكريم آل‌نجف، قضایا اسلامیة، ش5، 1418ق، ص 454-470.
«نامه یکی از علمای قم به آیت الله شهرستانی»، ع. دهی، آیین اسلام، ش85، آبان 1324، ص 2؛ ش86، آبان 1324، ص 12؛ ش87، آذر 1324، ص 8-9.
«نظریه حضرت آیت الله آقای آقا سید هبة  الدین شهرستانی راجع به روزنامه آئین اسلام»، آیین اسلام، ش218، آبان 1327، ص 18-19.
«هبة  الدین الشهرستانی رجل المواجهة الاول»، حسن السعید، التوحید، ش96، شهریور 1377، ص 147-170.

دریافت کتاب آيت الله سيد هبة الدين شهرستانی سلسله جنبان خاندان

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *